هەینی، ٢ موحەرەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

خوشكان گوێ بگرن(رووی دەمم لە ئێوەیە)

ئەمەوێت ڕووی ووتەكانم وەرگێڕم بەرەو ئەو ئلفرەتانەی كەپەیوەستیان بەكۆمەڵەكەوە هەیە، یاخۆ بایەخ بەو پەیامە ئەدەن كەكۆمەڵەكە ڕەنجی بۆئەدات.

Aboala

یەكەم شتێك كەوا پێویستە لەسەریان، ئەوەیە چەند لەتوانایانا ببێت لەهەوڵدان‌و گرنگی نواندن بۆ ناسینی ئایینەكەیان درێغی نەكەن لەم لایەنەوە هەرئەوە بەس نییە كەقورئان بەتێگەیشتنەوە بخوێنن، بەڵكو پێویستە لەسەریان كەحەدیس‌و"فیقه"یش بەپێی ئەوكاتەی بۆیان ئەلوێت بخوێنن. هەر ئەوەندەیان لەسەر نییە كەبنەماكانی ئایین‌و پێداویستییە بنەڕەتیەكانی ئیمان بزانن، بەڵكو لەگەڵ ئەوەشدا ئەبێ‌ بایەخێكی زۆر بدەن بەحوكمەكانی ئایینەكەیان لەڕووی ژیانی كەسی‌و خێزانداری‌و كۆمەڵایەتیانەوە.

بەڵێ‌، ئافرەت كەنەزانن بن بەحوكمەكانی ئایینەكەیان ئەوە ئەبێتە هۆیەكی گرنگ لەو هۆیە گەورانەی لەئیشوكاری ناشەرعی نێو ماڵانی موسڵماناندا ڕەواجی پەیدا كردووەو پەیداشی ئەكات، هەر بەهۆی ئەوەشەوە چەندەها داب‌ونەریت (عادات‌وتقالید)ی نەفامی بەرەو ماڵانی موسڵمانان بەڕێوەیە، بۆیە لەسەر خوشكان پێویستە بیر بكەنەوە تاخۆیان لەپێش هەموو كەسێكی تردا پەی بەم ناتەواوییە ببەن‌و بیر لەفریاكەوتنیشی بكەنەوە.

هەروەها كۆمەڵێكیش، ئەم لایەنە چەندی پێویست بێت لەتێكۆشان لای لێئەكاتەوە، ئەوەش بەكردنەوەی خولی سەربەخۆی تایبەتی بەپەروەردەكردنی ئافرەتان انشااللە، بەڵام لەم ڕۆژانەدا گەلێك كۆسپ لەبەردەم كۆمەڵەكەدایەو ناهێڵێت دەست بداتە ئەم پلانە، بەڵام لەگەڵ ئەو كۆشپانەشدا ئیمە بڕیارمان داوە بایەخ بەو پلانە هەربدەین، ئەوەش بەبەشداری كردنی ئافرەتان لەو دەورانەدا كەبەم زووانە ئەكرێنەوە بۆ پیاوات تابەپێی توانا پەروەردە بكرێن بەمەرجی پەیڕەوی كردنی سنوورو یاسای داپۆشراوی (الحجاب). لەسەر خوشكان پێویستە كەڵك وەربگرن لەهەر هەڵوێسصتێكا كەبۆیان ئەسازێت بەبەشداری كردنیان لەوجۆرە خولە پەروەردەییانەدا بەس لەدوای ئەوە خوا كارێكی وەهامان بۆ بێنێتە پێشەوە كەبتوانین پاش ماوەیەكی كەم دەوراتی تایبەتیان بۆ بكەینەوە كەتایبەتیی پەروەردەكردنیان بن.

دووەم شتێ‌ كەلەم بارەوە پێویستە لەسەریان، ئەوەیە كەبیر بكەنەوەو بەپێی توانا هەوڵبدەن ژیانی كەسی‌و خێزانداری‌و كۆمەڵایەتی‌و ڕەوشت‌و ڕێڕەوی گشتییان بەپێی ئەوەی فێری ئەبن لەدیراسەكردنی قورئان‌و حەدیس‌و فیقهەوە، لەبەشداری كردنیانا لەو خولانەی كەبۆ پەروەردەكردنیان ئەكرێنەوە، بگۆڕن. پێویسیتە هەموو ئافرەتیچكی موسڵمان لەڕەوشتیا بەهێز بێت، بەهێزبوونێكی وەها. هەر كەباوەڕی بەڕاستی شتێك بوو ئیتر بەدامەزراوی لەسەری بڕوات‌و بەجێی نەهێڵێت، وەهەر كەباوەڕی بەناڕاستی شتێك بوو، نەیەوێت ڕووی تێبكات‌و چەندێكیش تووشی زەحمەت‌و دەردەسەری‌و ناكۆكی ببێت لەسەر ئەو شتە لەلایەن هەموو ئەندامانی خێزانەكەیەوە، هەر ڕووی تێنەكات‌و پەسەندی نەكات‌و بەڕاستی نەزانێت.

باوكان‌و دایكان‌و مێردان ئەبێت هەموویان لەلایەن ئافرەتانەوە ڕێز بگیرێن، دیارە هەریەكە بەپێی شوێن‌و پلەی خۆی، بەڵام مافی ئەوانە هەموو، لەچاو مافی خوادا بەسەر ئافرەتەوەو مافی پێغەمبەرصلی اللە علیە وسلم بەسەریەوە، وەك هیچ وایە. لەبەر ئەوە ئەبێت هەركام لەوانەو لەكەسانی تریش هەر كەویستیان ڕێگەی یاخیبوون لەخواو پێغەمبەری پێبگرن گوێڕایەڵی نەكات‌و گوێی پێنەدات، وەخۆیشی ئامادەی بەرگە گرتنی هەرشتێ كەلەم ڕێگەیەدا لەزەحمەت‌و چەرمەسەری توشی دێت بكات، پشت بەخوا ببەستێت‌و بەتەمای پاداشتیش هەر لەخوا بێت.

سوێند ئەخۆم بەخوا، ئافرەت چەند بەدامەزراەی بڕوات‌و چەند لەسەر حەق خۆگربێت ئەوەندەش شوێنەواری چاك لەناوماڵ‌و مناڵیا بەجێئەهێڵێت، وەهەلیشی بۆ ئەڕەخسێت بۆ چاككردنی ئەو ماڵ‌و خێزانە بەدكارانە كە لەكۆمەڵگەدا هەن. هەروەها چەندێ‌ خۆی بدات بەدەست داخوازییە ناڕەواكانیانەوەو چەند لەو كارانەدا كەپێچەوانەی شەریعەتی خوان لەگەڵیاندا بڕوات، ئەوەندەش لەبەرەكەتی ئیسلام لەژیانیا بێبەش ئەبێت، لەگەڵ ئەوەشدا نمونەیەكی خراپ پێشكەش بەمناڵەكانی‌و كەسانی خێزانەكەیی‌و كۆمەڵەكەی ئەكات، دیارە نمونەیەكی باوەڕو ڕەوشت كزو لاوازە.

سێیەمین ئەركی سەرشانی ئافرەتی موسڵمان سەبارەت بەكاروباری بانگەوازەكەو چاككاری ئەوەیە، بایەخ بدات بەچاككردنی كەسانی خێزانەكەی، بەبراو خوشكەكانی بەوانەی كەخزم‌و نزیكینی زیاتر لەوەی بایەخ بەكەسانی تر بدات. بەڵام ئەو خوشكانەمان كەوا خوا ڕۆڵەو ڕۆڵەزای پێبەخشیون، ئەوا هەروەك خوا كاغەزی داپێت پێیان بۆ تاقیكردنەوە وەهایەن، ئەوانە ئەگەر لەم تاقیكردنەوەدا سەرنەكەون‌و نمرەی دەرچوون نەهێنن، دیارە هیچ جۆرە كاغەزێكی تری تاقیكردنەوە ئەو بۆشاییەیان بۆ پڕناكاتەوە، كەوابێت مناڵەكانیان ـ بەكوڕو كچەوەـ یەكەمین كەسن كەشایستەی بایەخ پێدانی ئەوبن، وەئەوانە یەكەمین كەسن كەئیسلام سوورە لەسەر ئەوەی ئافرەتان لەسەر ڕێڕەوی ئایین‌و ڕەوشتی ئایینی پێیان بگەیەنن.

هەروەها خوشكە مێرددارەكان پێویستە لەسەریان، ڕێنمونی مێردەكانیان بەرەو ڕێگای ڕاست بكەن‌و بۆئەم مەبەستە تێكۆشانیان ببێت هەر كەكەوتنە سەر ڕێگاكە كۆمەكیان بكەن. لەكاتێكا كەئافرەت ئەبێت پەیڕەوزی ئەوپەڕی سنووری ئەدەب‌و ڕێزگرتن بكات لەهەمانكاتا ئەبێ‌ ووشەی حەق بگەیەنێت تەنانەت بەباوك‌و دایكی بەلایەنی كەمەوە ئەتوانێت هەندێ‌ پەڕاو كەمرۆڤ بەرەو خێر‌و كاركردنی چاك ئەبەن بگەیەنێتە دەستیان.

دواشت كەلەمبارەوە لەسەر ئافرەتی موسڵمان پێویستە ئەوەیە لەكاتی دەست بەتاڵیا كەلەئیشوكاری ماڵ ئەبێتەوە زانستی ئەم ئایینە ـئیسلام ـ بگەیەنیچت بەو ئافرەتانەی دەوروبوری ئەبێت سەرەتاكانی ئیسلام‌و فێركارییە بنەڕەتیەكانی فێری كیژۆڵە بچووكەكان بكات، ئافرەتە نەخوێندەوارەكان فێری ئایین بكات، پەڕاو بگەیەنێتە ئافرەتە ڕۆشنبیرەكان. وەپێویستە كۆبونەوەی ئافرەتان ڕێكبخات‌و باسی ئایین بكات بۆیان، ئەگەر نەیتوانی باسەكە بەووتار دەرببڕێت، پەڕاویان بەسەردا بخوێنێتەوە.

بەكورتی: بەهەرر ڕێگەیەك توانای كاركردنی هەبێت‌و هەرچی هەوڵێك كەلێی بێت بۆ ڕەوانەوەی نەزانین‌و نەفامی ئافرەتان، ئەبێ‌ كاربكات‌و لەخەبات كردندا درێغی نەكات.

ئەركێكی تر هەیە كەخۆی بەسەر خوشكە ڕۆشنبیرەكاندا بەشێوەیەكی تایبەتی ئەسەپێنێ‌‌و لەم كاتانەی ئێستادا. لەهەندێ‌ ڕووەوە گرنگییكەی لەهی ئەركەكانی تر زیاترە ئەویش ڕاوەستانە لەدژی ئەو شەپۆلە گومڕاكەرو شێواوە كەبەربووەتە فیكرو ڕەوشتی ئافرەتانی چینی خۆ بەفەرەنسیكەر یان خ‌و بەفەرەنسیكەرەكان ئەیانەوێت تێكڕای ئافرەتانی پاكستان بخەنە بەر شاڵاوی ئەو شەپۆلە، ئاشكرایە ئەو ئافرەتە گومڕاكراو‌و گومڕاكەرانە بۆئەو مەبەستە پیسە، دەوڵەت هەر هۆو ڕێگەو بەهانوویەكی لەدەستا بێت، ئەمان بەكاریدەهێنن بۆ هێنانەدی ئەو مەبەستە پیسە.

لەبەرئەوە. لەسەر خوشكەكانمان پێویستەـ بەتایبەتی ڕۆشنبیران ـ ئەركی هەڵسان بەم كارە گرنگە نەدەنە دەست پیاوان چونكە كاتێ‌ پیاوان ئەیانەوێ‌ زۆربەی ئافرەتانی پاكستان ووریاو ئاگادار بكەنەوە تالەدژی تەوژمەی ئەم مەبەستە پیسە، لەدژی سامناكی ئەنجامە پیسەكانی بوەستێ‌ خاوانانی ئەم مەبەستە گڵاوانە دەست ئەدەنە هاوارو قیژاندن‌و بەم جۆرە قسانە ئافرەتان گومڕا ئەكەن، ئائەو پیاوانە ئەیانەوێ‌ بتانكەن بەبەندەی خۆیان‌و دەسەڵاتی خۆیان بسەپێنن بەسەرتاناو نایانەوێ‌ لەنێوان دیواری ماڵەكانتانا بێنە دەرەوەو هەوای سەربەستی‌و سەبەخۆیی هەڵمژن‌و بەهیچ كلۆجێك ڕووناكی ببینن.

لەبەر ئەوەش. ئێمە ئێجگار پێویستمان بەیارمەتی خوشكانمان هەیە بۆئەوەی لەڕووی ئەو سەرگەردانیەدا بوەستین‌و پەرچی بدەنەوە، لەووڵاتەكەشماناـسوپاس بۆ خواـ ژمارەیەكی ئەوتۆ هەیە لەو جۆرە ئافرەتانە كەخۆیان ڕازانۆتەوە بەسیفاتی كارچاكی‌و چاكەكاری‌و ئابڕووداری‌و لەخواترسان، لەگەڵ ئەوەشدا لەڕووی زیرەكی‌و ڕۆشنبیری‌و هێزی زمانتیژی‌و توانای قەڵەمەوە هیچیان لە (خانم)ەكانی (كۆمەڵەی ئافرەتانی پاكستان) (خۆ بەفەرەنسیكەران) كەمتر نییە.

جا پێویستە لەسەر خوشكە موسڵمانەكان، ئەو خوشكانەی خواناسن، كەبێنە ناو مەیدانەوەو زۆرانبازی بكەن لەگەڵ ئەو خانمە خۆ بەفەرەنسیكەرانەداو سەرگەردانی‌و فیتنەكەیان تێك بشكێنن.

بەوپەڕی ئازایەتیەوە دەریببڕن‌و پێیان بسەلمێنن كەوا ئافرەتی موسڵمان هەرگیز ئامادە نییە لەسنوورەكانی خوا بێتە دەرەوە، وەبەچاوی نەیاری‌و گاڵتەو قێزلێكردنەوە تەماشای ئەو پێشكەوتن‌و ڕۆشنبیرییە ئەكات كەلەڕێگەی دەرچوون لەسنوورەكانی خوا دەستگیر ئەبێت. نەك هەر ئەمەو بەس، بەڵكو دیسان لەسەر ئەو خوشكانەمان پێویستە، خۆیان ڕێكوپێك بكەن. تابەمانەوەیان لەسنوورەكانی ئیسلامدا بەبەرنەدانی كارچاكی‌و گەلێ‌ زەحمەتەو لەوانەیە بەموستەحیل بژمێرێت، بهێننەدی بەبێئەوەی لەسنوورەكانی خوایشا بچنەدەرەوە. ئەوساش لەم ڕێگەیەوە‌و بەم جۆرەش هەموو گومڕاو گومڕاكەرێك، چ پیاو چ ئافرەت، لەو دەمدرێژانە دەمكوت ئەكەن‌و بۆڕیان ئەدەن.

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics