٢٩ سەفەر، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

ئیسلام وكۆمەڵگە ئاویزان بون یان لێكترازان خوێندنەوەیەكی خێرای سێ‌ ستونەكەی مەریوان وريا قانع

دوای ئەوەی كتێبی (دین و دونیای) بەرێز مەریوان وریا قانع بڵاو بویەوە، بەو پێیەی لە دوو توێی ئەو كتێبەدا ئاماژەی داوە بە بەدواداچونێكی من بۆ سێ لە ستونەكانی خۆی لە رۆژنامەی ئاوێنەدا و هەر لەم كتێبەدا وەڵامی بەدواداچونەكەی منی بڵاوكردووەتەوە، بێ ئەوەی لە دوو توێی كتێبەكەدا بابەتەكەی من هەبێت(بەو پێیەی بابەتی خۆی نییە)، هەر بۆیە دوای پرسیاركردنی جەند خوێنەرێكی كتێبی دین و دونیا و بۆ زیاتر سوود وەرگرتن بەباشم زانی ئەو بابەتە جارێكیتر لێرەدا دابەزێنم، تاوەكو خوێنەرانی ئەو كتێبە بەدواداچونەكەی منیش ببینن، لە دوای وەڵامەكەی كاك مەریوانیش من بەدواداچونی دووەمیشم لە رۆژنامەی ئاوێنەدا بڵاوكردەوە، كە كاك مەریوان سەبارەت بە بەدواداچونی دووەم بێ دەنگی هەڵبژارد، بەهەر حاڵ ئەوەی دەیخوێننەوە هەردوو بەدواداچونەكەی منە و بەبێ دەستكاریی(تەنانەت رێنوس و هەڵەی نوسینیش) بڵاوی دەكەمەوە، بەو هیوایەی لە داهاتوویەكی نزیكدا بتوانم لەگەڵ چەند بابەتێكی هاوشێوەدا بەچاپیان بگەیەنم....

( ئیسلامیەكان وشەریعەت ویاسا) و(ترس لەعەلمانیەت )و(دیسانەوە عەلمانیەت ودین ) سێ‌ بابەتی ستونی (ئەو دیوی شتەكان) ی نوسەرو ڕوناكبیر مەریوان وریا قانعە و لەهەفتەنامەی ئاوێنە ولە ژمارەی (24 ،26 ،27) بڵاوكراوەتەوە ، بۆ نەی نوسینەكانیش نوسینەوەی دەستوری داهاتووی هەرێمی كوردستانە كەتیایدا ئیسلامیەكان پێ‌ دادەگرن لەسەرئەوەی (شەریعەت سەرچاوەی سەرەكی یاسادانان بێت و ئایین قورسایی وڕۆڵێكی گرنگی هەبێت وهیچ یاسایەك دەرنەچێت ناكۆك بێت بەحوكمە نەگۆڕەكانی ئیسلام..)Fateh

دیارە نوسەر لەم ڕووەوە بیروڕایەكی تری هەیەو دژە بەم خواستەی ئیسلامیەكان و بە داخوازیەكی ناڕەواو دوور لە لۆژیكی زانستی و ڕۆحی سەردەمی دادەنێت، بڕوای وایە ئەم داوایە گەڕانەوەیە بۆ دواوەو لە پەنای ئەم داخوازییەدا ئارەزوی دەسەڵات خوازانەو مەبەستی نا ئایینی خۆی حەشارداوە، هەرچۆنێك بێت ئەوە بۆچونەو هەركەسەش ئازادە لە دەربڕینی بیروبۆچونەكانیدا، هەرلەبەر ئەمەش لەبەرامبەردا ئیسلامیەكان ئازادن و مافی خۆیانە ئەو داخوازی و خواستەیان هەبێت و داكۆكی لێ‌ بكەن، بەتایبەت پاش ئەوەی گەلی كوردستان ئەو بڕگانەی پەسەندكردو دەنگی بۆدا لە دەستوری نوێی عێراقدا و بونی ئەو بڕگانە ئەوەندە مەترسیدار نەبوو ببێتە هۆی ئەوەی نەخێری بۆبكا. لێرەوە ئیسلامیەكان تەئكید لەسەر داخوازییەك دەكەنەوە پێشتر گەلی كوردستان بەڵێی بۆ كردوەو لەدەستوری عێراقدا سەلماندویەتی ...دەزانم دەسەڵات و حیزبە كوردیەكان ڕۆڵی یەكلایی كەرەوەیان هەیە لە بەڵێ‌ و نەخێركردنەكاندا بەڵام وا نازانم لەمەسەلەیەكی وادا ئەگەر خەڵكی لە 100% سەرپشك كرێن نەخێر بۆ ئەو خاڵانە بكا.

لە لایكی ترەوە ئەم داوایە داوایەكی ڕەوایە، بەو پێیەی زیاد لە 90% ی هاوڵاتیانی كوردستان موسڵمانن و ئیسلامیش وەكو ئاینێكی ئاسمانی بەسروشتی خۆی دینێك نی یە تەنها لە باری كەسێتی و پەیوەندی فەردیانەی نێوان بەندەو خوادا كورت هەڵبێ‌ و قسەیەكی نەبێت بۆ بوارە جیاجیاكانی ژیان، بەڵكو ئیسلام وەكو ئاینێك پانتایی فراوانتر لەخۆ دەگرێ و قسەی تایبەتی پێیە سەبارەت بە هێڵە گشتیەكانی ژیانی مرۆڤ لەڕوی سیاسی و ئابوری و كۆمەڵایەتی و ڕەوشتییەوە، بەشداری و ئاراستەكردنی ئەم بوارانەش سیمایەكی دیندارانەو ئەرك ئامێز لەخۆ دەگرێ‌ و كەمتەرخەمیش تێیاندا بەكەم و كورتی دادەنرێت،ئەمەش واتای كوشتنی زیندەگی و وەستاندنی ژیان و گەرانەوەی ڕەوڕەوەی مێژوو نی یە بەرەودواوە ... بەواتایەكی تر ئیسلام وەكو دین و ئیسلامیەكانیش وەكو ئاڵا هەڵگران و خەمخۆرانی پەیامی ئیسلامەتی خوازیاری ڕەنگدانەوەی دینن لەژینداو بەهاكانن لە كۆمەڵگەدا بێ‌ ئەوەی ڕەوتی گەشەسەندن دوابخەن وە یاخود ماف و ئازادییەكان پێشێل بكەن، هەڵبەت باسكردنمان لەو ئیسلامیانەیە كە میانە ڕەوانە لە گەڵ ئیسلام و دەقەكانیدا هەڵس وكەوت دەكەن.

لێرەوە دەتوانین بڵێین ئەوقسەیەی كاك مەریوان كەدەڵێ‌ یەكێك لەپرۆژەی ئیسلامیەكان (پرۆژەی بەئیسلامكردنی سەرجەمی ژیانی سیاسی وكۆمەڵایەتی وفەرهەنگی كوردستانە) لەڕویەكەوە هەڵگری ئەندازەیەك لەڕاستی وبەدیوێكی تردا جێ‌ ی ڕەخنەو قسەلەسەر كردنە ،كەئیسلامیەكان دەیانەوێ‌ بەهاوئاراستەو ڕێنمایەكانی ئیسلام لەژیانی سیاسی وكۆمەڵایەتی وفەرنگی كوردستاندا ڕەنگ بداتەوە ئەوە ڕاستی یەكی حاشاهەڵنەگرەوئیسلامیەكان خوازیاری ئەمەن وكارێكی سەرەكی وستراتیژی ئەوان بریتی یەلەمە،بەڵام ئایا ئەم خواستەی ئیسلامیەكان چیتر دەگەیەنێ‌ وچ جیاوازییەكی هەیە لەگەڵ ئەو شێوە دەڕبڕینەی برای نوسەر بەكاری هێناوە ؟ئایا ڕەنگدانەوەی دین لەژین دا واتای ئەوەیە ئەم بوارانە بەدەق مین ڕێژكرێن وكەس بۆی نەبێت ورتەی لێوەبێت وعەقڵ وژیری مرۆڤ كڵۆم درێ‌ لەئاست ئەم بوارە حەیاتیانەندا؟!

بێگومان نەخێر .چونكە ئیسلام بۆ ئەم بوارانە تەنها هێڵ وڕێنمایی گشتی هەیە وپاش ئەوە سەرلەبەری بۆ ئیجتهاد وژیری مرۆڤ بەجێهێڵراوە،هەر بۆنمونە لەبواری سیاسیدا وهەربەو ئیسلامیەی كاك مەریوان دەترسێ‌ بكرێتە سەرچاوەی سەرەكی یاسادانان ،زۆرینەی هەرەزۆری ئەوئیسلامیانەی لەواقع دا فیكرو جەماوەریان هەیە بڕوایان وایە كەدەبێت كەخەڵكی خۆی كاربەدەست وفەرمان ڕەواكانی خۆی هەڵبژێرێ‌ و توانای ئەوەی پێ‌ ببەخشرێ لێپرسینەوەیان لەگەڵ دا بكاو لایان بەرێ‌ و مەرجیان لەسەر دانێ‌ وچاودێری كاروبارەكانیان بكا و لەكاتی پێویستیش بەشێوازی جۆراوجۆر ڕووبەڕویان ببێتەوە ،وەمرۆڤ ئازادە لەبیرو ڕاو ڕادەربِرین داو سەربەستە لەوەی ئینتما بۆ چ كۆمەڵ وئاراستەیەكی فیكری وسیاسی دەكات ،وەدەبێت مافەكانی مرۆڤ پارێزراوبن وئازادیە گشتی یەكان دەستەبەربن وهاوڵاتیان لەبەردەم دادگاو قەزادا یەكسان بن وهەركەسەش بەو شەریعەتەی بڕاوی پێیەتی كاروباری خۆی ببات بەڕێوە وفەرمان ڕەوایی بكرێ‌ ودادگەری لەژیانی مرۆڤدا پیادەبكرێ‌ چونكە فەرمانی خواییە(إن الله یأمربالعدل والإحسان)چونكە دادگەری پایەوڕاگری دەسەڵات ودەوڵەتە تەنانەت ئەگەر موسڵمانیش نەبن وەكو خوای گەورە دەفەرموێ‌:(وماكان ربك لیهلك القری بڤلم وأهلها مصلحون) واتە خوای گەورە تەنها بەهۆی هاوبەش پەیداكردنەوە خەڵكی لەناونابات ئەگەر هات ومافی یەكتری نەخۆن وچاكەكاری ئەنجام بدەن ،لەم بارەیەوە (ابن تیمیە) دەڵێ‌: خوای گەورە دەوڵەتی دادگەرودادویست پایەدار دەكا هەرچەندە كافروبێ‌ باوەڕیش بێت، وە دەوڵەتی ستەمكارو زۆر دار سوك و ڕیسوا دەكا بادیندارو موسڵمانیش بێت...هەموو ئەمانەش كەئیسلامیەكان باوەڕیان پێیەتی بەڵگەو سەلماندیان هەیە بۆی ،لەبوارەكانی تری ژیانی كۆمەڵایەتی وفەرهەنگی و..هتد یش تێزو بیرو بۆچونی بەهێزو مرۆڤ دۆستانە پشت ئەستور بەبەڵگەكانی قورئان وسونەت لەئارادان ،ڕاستگۆیی لەگەڵ ئەم ئید یعاو دروشمانە باسێكی ترەو لێرەدا مەودای ئاوڕلێ‌ دانەوەیمان نی یەو باسەكەش بۆ ئەوە تەرخان نی یە.

بەڵام هەموو ئەمانە ئەو ڕاستیەمان لەبیر ناباتەوە كە زۆرترین جومگە وكەناڵە سیاسی وكۆمەڵایەتی وئابورییەكان لەو بوارەدا كە لەئسوڵی فیقهی ئیسلامیدا پێ‌ ی دەوترێ بواری (ئیجتهاد) ولە زەمینە بوراوەكان(المعفوعنە) و گۆڕاوەكاندا ،ئەم بوارانەش بۆ ژیری مرۆڤ بەجێ‌ هێڵراوە لەگەڵ ڕەچاوەكردنی چەند بنەماو مەرجێك دا كەگرنگترینیان بەرژەوەندی مرۆڤەكانە ، بڕگە ومادەی دەستور ویاساكانیش بەشێكی هەرە زۆری لەم مەیدانی ئیجتهاد و گۆڕاوانە دایە ،ئەمەش بەشێكی زۆری لەمەترسیەكانی كاك مەریوان وهاوبیرانی دەڕەوێنێتەوە! بەدیهاتنی چەندین زاراوەی وەكو (القیاس) و (المصالح المرسلە) و(الاسصحاب) و(الاستحسان) و(سدالژرائع) و(العرف) لەم ڕووە وە دانراون وەكو سەرچاوەی تەشریع مامەڵە یان لەگەڵ كراوە بەو شێوازەی لە ئسوڵی فیقهی ئیسلامیدا هاتووە.

پڕۆژەی دووەمی ئیسلامیەكان بەدیدی كاك مەریوان وریا قانع كردنی دینە بەتاقە موقەدەسی كۆمەڵگا.

دیارە لێرەدا من وكاك مەریوانیش ڕێكین لەسەر ئەوەی چەندین چەمك و زاراوە هەیە پێویستە پێناسە بكرێن و بناسرێن ،هەر لەڕوانگە پێناسەكانیانەوە بیروڕایان لەبارەوە دەخرێتە ڕوو ،لەوانەش كەلەباسەكەی ئەودا پێویستمان پێیەتی (دین و ئیسلام وعەلمانیەت و موقەدەسە)كاك مەریوان لەسەر عەلمانیەت تاڕادەیەك ڕۆچوە وئەم چەمكەی شی كردوەتەوە و ئەویتری دەرەنجامە وەك لەوەی ناساندن بێت بابەدیدی خۆیشی باسی لەهەندێ‌ وەزیفەكانیشی كردبێ‌ ‘جا لەبەر ئەوەی برای نوسەر چەمك و زاراوەی (موقەدەس) ی شیتەڵ نەكردوە لەبەر ئەوەی قسەكردنی ئێمەش سنوردارو كەم كوورتە..

سەرەتا دەپرسین ئەوەی دین بەدیدی ئەو تاقە موقەدەسی كۆمەڵگایە لای ئیسلامیەكان چی دەگەیەنێ‌ ؟ وچەندە ڕۆڵی هەیە لە كۆمەڵگادا و پێگەكەی لەچ ئاستێكدایە؟

لەستونی یەكەمی دا ڕۆڵی سەرەكی دین لە( ڕێكخستنی ژیانی تایبەت )دا دەبینێ‌ و وەهاش تەفسیری دەكا كە (هەڵگری كۆمەلێك ئەحكامە تەواو ناكۆك بەسەرەتا كانی مافی مرۆڤ و بەشێكی گەورەی ئەودەستكەوتانەی مرۆڤایەتی لەم چەند سەدەیەی ڕابردودا بەدەستی هێناوە).

كەئەم دیدە پەراویزە خستنێكی تەواوی ئاینە و یەكسانە بەتێڕوانینی ئەوعەلمانیەتەی كەكاك مەریوان بە(سادە دیدو سادەگۆ) ناویان دەبات و تێڕوانینی عەلمانیەتی ئایدیۆلۆژییە كە كاك مەریوان خۆی لەستونی (دیسانەوە عەلمانیەت ودین) دا ئاماژەی پێ‌ دەدات ، هەرخۆیشی لەستونی (ترس لەعەلمانیەت) و(دیسانەوە عەلمانیەت ودین )دا هەڵوێستەیەكی تری لەسەر دەكات و پانتایی وپێگەیەتی فراونتری بەدین ڕەوا بینیوە و بەدروستی دەبینێ‌ دین لە ژیانی گشتی دا ڕۆڵی پێ‌ بدرێ‌ بەڵام لە چوار چێوەی عەلمانیەت وپرۆسەی بەعەلمانی كردنی ئیسلام دا ؟!!

ئەو وەزیفانەی كاك مەریوان بەدینی بەخشیوە یاخود دین لەتێڕوانینی ئەو وهابیرانیدا ئەو وەزیفانەی هەیە ،لەم خاڵەدا هەندێك وێكچون هەیە لەنێوان ئەو ئیسلامیەكاندا ،هەرچەندە لەڕیشە وبناغەدا جیاوازن.

دین یاخود ئیسلام لەدیدی من وهەرئیسلامیەكی میانگیری هاوچەرخ دا جیایە لەوتێڕوانینەی كە كاك مەریوان هەیەتی بۆ دین ،لەباشترین حاڵەتیدا لەوەی تێپەر ناكا كە ڕۆژئاواییە دیموكراسی خوازەكان هەیە بۆ ئایین و وەزیفەكانی ،ئەو دینەی لەپرۆسەی عەلمانیەت دا بتوێتەوە ،دینێك كەپێشتر لەڕۆژئاوادا ئازادیەكانی زەوت دەكردو زانا وژیرەكانی لەسێدارە دەدات و بەناوی خواوە سزاو ئەشكەنجەی هەموانی دەدا وكۆمەڵگەی لەبارێكی دواكەوتودا هێشتبویەوە.

لەبەرامبەردا ئیسلامیەك وا دەڕوانێتە ئیسلام كە لەبناغەدا ئایینی ئازادی و دادپەروەری یە و وەزیفە یەكی بەرفراوانی پێ‌ دراوە،ئەم وەزیفانەش لەسروشتی ئیسلام خۆیدا وەك ئاینێك هەیە ودین ودونیا وخوا ومرۆڤ ویەكانگیرو دژیەك نین ونابن ،هەربۆیە دەسەڵات وكۆمەڵگەش ئاتاجی ئیسلام وڕێنماییەكانی ئەون،ئەم ئیسلامیە لەدینەكەی واتێ‌ گەیشتووە (ڕۆڵ بینینی میكانیزمی سیاسی وكۆمەڵایەتی ودەزگایی لەفۆرمی یاساو ڕێككەوتنی سیاسی و دەزگای فشارهێنان و....هتد) باری ئاسایی كۆمەڵگەیە و كۆمەڵگەش بەسروشتی خۆی بەدەر لەوەی چ ئاینێكی هەیە بۆ بەڕێوەبردنی ژیان وگوزەرانی تر هەیە وهەرلەزووەوە فارایی وماوەردی و غەزالی وئیبن خەلدون و زانایانی تر لەم ڕووەوە قسەیان كردووە وبونی دەسەڵات ودەزگاكانیان بە خواستی سروشتی ومرۆڤانە ناساندوە ،ئیستا كەش هەر لەتێڕوانینی ئیسلامی خۆشییەوە ئەو دەزگاو میكانیزمانە بە دین ناكرێن ، یا ڕاستر بڵێین بە پێی ڕێنماییەكانی ئیسلام و بنەماكانی ئوسوڵی فیقه كاركردن لەمەیدانە گۆراوەدا سپێردراوە بە ژیری مرۆڤەكان لەبەر ڕۆشنایی و وەحی و بەرژەوەندیەكانی مرۆڤ دا ، بێ‌ ئەوەی ئاستەنگ دروست كرێ‌ لە ڕێی پێشكەوتن و دونیای مۆدێرندا.

ڕاستی یەك هەیە هەمولایەك ترسمان لێ‌ ی هەیە ئەویش بریتی یە لەوەی ئاین بكرێتە هۆكارێك بۆ بەدیهێنانی مەبەستی نادروست و تموحاتی جۆراوجۆرو ڕۆڵێكی سلبی و نەگەتیڤانەی پێ‌ بدرێ‌ و پشكداری پێ‌ بكرێ‌ لە چەوسانەوەی مرۆڤ و لەدەست دانی ئازادیە گشتی یەكان ، ئەمە ترسێكی مەشروعەو نمونەی واقعی و بەرجەستەش لە ئارادا هەیە ، بەڵام بە دیوێكی تریش ئەوە هەر دین نی یە كە ئەتوانرێ‌ ئەم ڕۆڵەی پێ‌ ببینرێ‌ بەڵكو تەواوی چەمك و زاراوەكانی وەكو عەلمانیەت و دیموكراسی و مافی مرۆڤ و . . . هتد ئامادەیی ئەوەی تێدایە مرۆڤەكان بۆ لەدەست دانی مافی مرۆڤ و چەوسانەوەو زۆر و ستەم بەكاری بهێنن ، بۆ ئەمەشیان بە هەمان شێوە بەڵگەو واقعی بەرجەستە لە ئێستاو ڕابوردوش دا هەیە ، ئەمانە هەموو لەئارادان و هەمولایەك لەم بارەیەوە نیگەرانن ، هەربۆیە ئیسلامیەكانیش زیاتر لە جاران وریاترن و تا ڕادەیەكی باشیش بە خۆدا چونەوەیان ئەنجام داوە ،لێرەوە بیریارانی دیار و میانڕەوی ئیسلامی هاوچەرخیش وەها تێگەیشتون لە ئیسلام و بەشێوەیەك پێناسەی دەكەن كەتەواوی ئیجابیەكانی دیموكراسیەت و ئەوەی ناونراوە عەلمانیەت لەخۆ دەگرێ و دەتوانێ‌ لەهەناویدا هەڵگری تۆوی پێشكەوتن و دەستەبەركردنی ماف و ئازادیە گشتی یەكان بێت ، بێ‌ ئەوەی ئیسلامیش بە عەلمانی بكرێ‌ چونكە هەرشتێ‌ دانایی و حیكمەتی تێدابێت ئەوە ونبوی باوەڕدارەو پێویستە بە هی خۆی بزانێ‌ ((الحكمە چالە المۆمن أنی وجدها فهو أحق بها))

دانانی دین بەسەرچاوەی سەرەكی یاسادانان بەشداری پێ‌ كردنی دینە لە كایە كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابوریەكاندا كە ئیسلام وەكو دین لە بەرژەوەندی كۆمەڵگادا ئاڕاستەو ڕێنمایی بۆی هەیە نەك بەدین كردنی سەرجەم ئەم كایانەو دەست وەردان لەوردەكارییەكانی ژیان و گوزەران و گەرانەوەی ژیان بۆ دواوەو بەربەست و كۆسپ دروست كردن لە بەردەم بەرەو پێش چونی كۆمەڵگەو مافە سروشتیەكانیدا و لە ناوبردنی دەستكەوتە ئیجابیەكانی ژیانی مۆدێرن . . .

بەدیدی مەریوان دواتر (دوای كردنی دین بە تاقە موقەدەسی كۆمەڵگا) پڕۆژەی دروست كردنی نوخبەیەك لە ئارادایە كە بە ناوی ئەو موقەدەسەوە داوای دەسەڵاتی سیاسی و گوێڕایەڵی لە هەموان دەكا . لێرەدا نامەوێ‌ بچمە نێو باسی ئەو نوخبەیەی برای نوسەر باسی دەكا بەڵام حەزدەكەم بڵێم دەسەڵاتی سیاسی لە خودی خۆیدا (لە دیدی ئیسلامیشدا وەهایە ) شتێكی قێزەون نیە ئەگەر بۆ خزمەتی كۆمەڵگە و كاروبارەكانی بێت و بەرژەوەندیەكان بەدیبهێنێ‌ و ئەو ئەركانە كەبۆی دروست بوە ئەنجام بدا،نوخبەی دەسەلات بەدەستیشی هیج قودسیەت و پیرۆزییەكی نی یەو لە باشترین باریش بریتین لە نوێنەری خەڵك و ڕاپەڕێنەری بەرژەوەندیەكانیان (سمع وگاعە)ش لە ئیسلام دا تەنها لەم ڕووەوەیە ، ترس و نیگەرانی حاڵەتێكی مەشروعە لە هەموو كاربەدەستێك لە بچوكترین كارمەندەوە تاوەكو بەرزترین كەس لە لوتكەی دەسەڵات دا ئەركی مرۆڤەكانە كارێك بكەن سەڵاحیاتی كاربەدەستان كەم بكەنەوەو ئو دەسەڵاتەشی پێیان دەدرێت لە سنوری بەرژەوەندی گشتیدا بێت نەك حەزو میزاجی شەخسی و گروپگەری .

دیارە لە ئێستەدا و تەنانەت لە دەستوری عێراقیش دا كە دەڵێت (ئاینی ئیسلام فەرمیی دەوڵەتە ، سەرچاوەیەكی بنەڕەتیە بۆ یاسادانان و نابێت یاسایەك دەربچێت لە گەڵ حوكمە نەگۆرەكانی ئیسلام دا ناكۆك بێت) هاوكات لە گەڵ ئەمەدا دەڵێ‌ : (نابێت یاسایەك دەرچێت لەگەڵ سەراتاكانی دیموكراسی دا ناكۆك بێت ونابێت یاسایەك دەرچێت لەگەڵ ئەو ماف و ئازادیە بنەڕەتیانەدا كە لەم دەستورەدا هاتون ناكۆك بێت ) . تاوەكو بە بیانوی شەریعەت و ئیسلامەوە ڕێگە نەدرێت بە هیچ دەسەڵاتێك مافەكانی مرۆڤ پێشێل بكا یاخود مافی ئازادی ئاینی ئەوانی تر بخاتە ژێر مەترسیەوە .

دروشمی شەریعەت سەرچاوەی سەرەكی یاسادانانە ئیعتبارە بۆ بیروباوەڕی خەڵكی و ناسنامەی گەلی كورد كە تێكەڵ و ئاوێزانە بە ئیسلام و بە هاكانی . لە هەمان كاتدا خەمێكە بۆ ئەو كۆمەڵگەیەی عەلمانیەتی تەقلیدی توندڕەو ئایدۆلۆژی هێرشی هێناوەتە سەری و دەیەوێ‌ ئەو تۆزە توندو تۆڵی و بەهایەی تێداماوە لەناوی بەرێ‌ و زیاتر لەوەی كە هەیە لێكی هەڵوەشێنێ‌ و گرفتار تری كا و لە ژێر كاریگەری ئەو ململانێ‌ بێ‌ كەڵكەی كاك مەریوان ئاماژەی پێ‌ دەداو لە ترسی مەترسی ئیسلامیەكان بەهاییە جوانەكانی كۆمەڵگەی كوردی لە دەستی داو ئامادەیە سازش بكا لە سەر ڕوخاندنی كۆمەڵگەكەی لە ڕوی رەوشت و باری كۆمەڵایەتی بڵاوبونەوەی چەندین گرفتی كۆمەڵایەتی و ئەخلاقی بەمەرجێ‌ لەبەرامبەردا لاوان و تازە پێگەیشتوان ئاور نەدەنەوە بەلای نەك هەر ئیسلامیەكان بگرە هەندێ‌ جار ئیسلامیش دا

كەنارخستن و كەنارگیركردنی خودی ئاین و سیما و ڕەمزەكانی كارێكی بەردەوامی عەلمانیەتی كوردی بووە لە بەرەنجامی پاش خانی چەپ بون و ئەو ململانێ‌ نادرزستانەی لە كوردستان دا ئامادەییان هەبوە .

ترس لە عەلمانیەتی ڕۆژهەڵاتی بە گشتی ترسێكی مەشروعەو بەڵگەو پاساوی خۆی هەیە ،عەلمانیەت لەم ووڵاتانەدا ئەوەندەی پڕۆژەیەك بوە بۆ قۆرخ كردنی دەسەڵات و بێ‌ دین كردنی كۆمەڵگەو نەهێڵانی ناسنامەی خود ئەوەندە پانتاییەك نەبوە بۆماف و ئازادیە گشتی یەكان و فرەیی و دیموكراسی و گەشەپێدانی كۆمەڵگا ...

دیارە كاك مەریوان ئاماژەی بە زۆر شت داوە كە جێی هەڵوێستە لەسەر كردنە بەڵام لە بوارێكی وا كورت دا ناكرێت وتووێژی لەسەر بكەین لەوانە بونی مەبەستی سیاسی (بەواتا سلبی و نێگەتیڤەكەی ) لەپشت ئەم بانگەشەیەی ئیسلامیەكانەوە و سودبینینی هێزە كۆنە پارێزەكان ( بەتایبەت پیاوە ئاینیەكان! ) و ڕۆشنبیرە كۆنزەرڤاتیڤە ڕۆمانسیەكان لەم داخوازییە .

لە ستونی ( ترس لە عەلمانیەت )دا نوسەر پەنجەی خستوەتە سەر برین و بە شێوازێكی وا قعی ئاماژەی داوە بە هەڵەی هەریەكە لە ئیسلامی و عیلمانیەكانی گۆڕەپانی كوردستان ، لە گەڵا ئەوەشدا ئاماژەكانی نێو ئەم ستونەش قسەی زۆر هەڵدەگرن وە شایەنی بەدواداچونی زیاترن كە ئەمە لە نوسینێكی وا ڕۆژنامە نوسیدا جێ‌ ی نابێتەوە.

دوا سەرنجێك كە دەمەوێت هەندێ‌ وتو وێژی لەسەر بكەم دوا پەرەگرافی ستونی سێیەمی كاك مەریوانە لە ژێر ناونیشانی ( دیسانەوە عیلمانیەت و دین ) كە بە بۆچونی من نوسەر دوا خواست و مەبەستی لەو چەن دێرەی كۆتایدا چڕكردوەتەوەو لەو بارەیەوە دەڵێ‌ : ( دینی ناو دونیای مۆدێرن دینی دونیای بەر لە مۆدێرن نییە ، دینێك نی یە بەزمانی ڕۆژگارو سەردەمێك بدوێت جیاوازو ناكۆك بە دونیای مۆدێرن .ئیسلامیەكانی كوردستان دەبێت ئەم زمانە فێر ببن و واز لەو دروشمانە بهێنن كە كۆمەڵگای ئێمە بەرەو سەدە تێپەریوەكان دەگێرێتەوە . لە پێش هەموشیانەوە واز لەو دروشمە بهێنن كە داوای كردنی شەریعەت دەكات بە سەرچاوەی سەرەكی یاسادانان )

لێرەدا دەمەوێ‌ بڵێم ئەم پەڕەگرافەی كاك مەریوان دەربڕینێكی ڕاستگۆیانەی ئەو پڕۆسەیەیە، كە ئەمڕۆ لە جیهانی ئیسلامیدا لە ئارادایە وچەندین نوسەر و بیریاری وەكو ئارگۆن و حەنەفی و ئەبو زێد و چەندانی تری لە پشتەوەیەو دەرەنجامەكەی بریتیە لە كارخستن(تعگیل ) و وەستاندنی دەقەكان بێ ئەوەی ڕەچاوی ئەو یاساو ڕێسایانە بكرێ‌ كە پێویستن بۆ ئەم مەبەستە و دەرەنجامەكەشی هەروەكو ( زەكی میلاد ) دەیڵێ‌ بریتیە لە بە عەلمانی كردنی ئیسلام (علمنە الاسلام ) .

دیارە ئەم پەراگرافە زۆر هەڵدەگرێ‌ ،جەوهەریترین مەبەست تیایدا بەبۆچونی من بەیەكچاو ڕوانینە بۆ هەموو دینەكان كە لەوێ‌ مەسحیەتە و لێرەش ئیسلام ،لەوێ‌ دین بەعەلمانی كراوە ولەناو دونیایی مۆدێرنەدا تواوەتەوە ووەزیفەكانی هاوتەریب و سازە لەگەڵ ئەوجیهانەدا بۆیە پێویستە لێرەش هەمان هەنگاو بنرێ‌ وبەهەمان ڕەوت وپرۆسەدا تێپەڕین ،بۆ ئەوەی وەزیفەی دین ڕەوتی ئاسایی لەدونیای مۆدێرنەدا وەرگرێ‌ ،ڕاستە گۆڕانكارییەكان ،كاریگەرییان هەیە لەسەر هەمووشتێك تەنانەت فەتوای دینیش بەپێ‌ ی بارودۆخ و شوێن وكات گۆڕانی بەسەرداێت و ئەمەش قسەیەكی باوی ناوەندی فیقهی یە..

بەڵام وەك یەك سەیر كردنی ئیسلام ونەسرانیەت بابەتی نیە ودەق ومێژوو واقع پاڵپشتی ناكات ،ئەمەش بەكەم زانینی ئەویترنی یە وەكو دین لەبەرامبەر ئیسلام دا بەڵكو سروشتی هەریەكەیانە لە بەرامبەر ژیان و گوزەران و دەسەڵات و سیاسەتەوە ، هەریەكەیان تایبەت مەندی خۆی هەیە و مەسیحیەت وەكو (برتراند بادیە) دەڵێ‌ :لەدەرەوەی پەیكەری ئیمپراتۆرییەت بەدرێژایی زیاتر لەسێ‌ سەدە پێكهات ،پاشان لەگەڵ ئەو پەیكەرە دا ئاوێتە بوو ،بەڵام وەكو (عبدالجواد یاسین) دەڵێ‌ : ئیسلام بونێكی نەبوە جیا لە دەوڵەت بێت و دەوڵەت لەپێشیەوە هەبوبێ‌ ..هەربۆیە ئەو پرۆسەی ئاوێتە وئاوێزە بونەی لەنێوان مەسیحیەت

و دەوڵەتی ڕۆمانی لەسەدەی چوارەمی زاینی دا ڕویداپێكهاتنێك بو لەنێوان دوودەزگای تەواو سەربەخۆ…

ئەم بارودۆخە نویێە هەرزوو بەزوو لەمێژووی مەسیحیەتی سیاسی دا دەستەواژەی (دابەش كردنی جیهانی لەنێوان خوا ونێوان قەیسەر ) دای بەسەردا سەپاندن ئەوەبو لەدوای مەجمەعی میلانۆی ساڵی 355 ز(هومسیۆس) بۆ ئیمپراتۆری (قسگنگنییوس) دەنوسێ‌ و پێ‌ ی دەڵێ‌ :(خۆت مەخزێنە كاروبارەكانی كەنیسەوە ،فەرمانێكمان بۆ دەرمەكە كەلەكرۆكی كاروباری خۆمانە،بەڵكو تۆ لەئێمەوە فێری بە،جا هە روەكو چۆن ئەوەی ئەم ئیمپراتۆریەتەت لێ‌ زەوت بكا شەڕ لەچاوی خوادا دروست دەكا ،تۆش بەهەمان شێوە بترسە لەوەی دەست بخەیتە كاروبارەكانی كەنیسەوە تابەمە داهێنەری كارێكی زۆر خراپ نەبی ،نوسراوە (ببەخشن بەقەیسەر ئەوەی هی قەیسەرە ئەوەشی هی خوایە بیدەنەوە خوا) هەرچۆن مافی ئێمە نی یە پیادەی فەرمان ڕەوایی دونیا بكەین ،تۆش مافی ئەوەت نی یە،ئەی گەورە وبەرێز بخور بسوتێنی).

لەكاتێكدا دەقەكانی قورئان و ژیاننامەی پێغەمبەری ئیسلام و خەلیفەكانی ڕاشدین و دەیسەلمێنن ئیسلام وەكو دین ئاراستەی ئیجابیانەی هەیە بۆ ژیان خوازیاری دادپەروەری بەختەوەری دونیا و دواڕۆژی مرۆڤەكانە ،هەربۆیە ئیسلام لەتەواوی بوارەكانی ژیاندا ئەگەر بەهێڵی گشتیش بێت ڕێنمایی هەیە و ئەو ڕێنمایانەش هەندێكی وەكو نوێژو ڕۆژوو فەریزەكانی تری ئیسلام ئەركو واجبن ....واتا مرۆڤ هەر بەموسڵمان بوونی بەپێ‌ ی فەرمانەكانی خودی ئیسلام كۆمەڵێ‌ ئەركی دەكەوێتە سەر شان كەتەواو گرێ‌ دراوی بواری سیاسی وئابوری وكۆمەڵایەتی و فەرهەنگی ژیانی مرۆڤن ،لەهەمان كاتدا ئەو مەسەلانەی لەم بوارەدا پەیوەست و گرێ‌ دراوی (گەشە وگۆڕان )ن دەكەوێتە چوار چێوەی ئیجتهادو بەجێ‌ هێڵراوە بۆ ژیری و تواناكانی مرۆڤ خۆی و كۆت بەند نەكراوە بەدەقەكان، كە زۆرینەی هەرە زۆری بابەتەكانی دەستور و ئەو یاسایانەی لەبەر ڕۆشنایی ئەودا دادەنرێن لەم جۆرەن ، كەئەم خاڵەش خاڵی هاوەبەشی نێوان ئیسلام وعەلمانیەت وئیسلامی وعەلمانی یە و زەمینەكەش یەك زەمینەیە كەئامانج تیادا سوود گەیاندنەو بەدیهنانی بەرژەوەندیە، بەپێی تێگەیشتنێك كەتاوەكوئێستالەعەقڵیەتی ئیسلامی میانڕەوداهەیەو بەردەوامیش تیۆرەو(تنڤیر) ی بۆدەكرێ‌ ئەوەیە كەئیسلام ئازادی بیرو ڕاو مافی بێ باوەڕبوونیشی دەستەبەردەكات هەرچەندە پێیشی ڕازی نەبێت (لایرچی لعباده الكفر) بەڵام لەواقیع ئەوەیە هەركەس بیەوێ باوەردێنێ‌ و هەركەسەش نەیەوێ ئەتوانێ‌ بێ باوەڕبێت (فمن شا‌و فلیۆمن ومن شا‌و فلیكفر) ، ئەی بۆ لەمەدینەی پێغەمبەری خوادا جولەكەو بێ‌ باوەڕ نەبونە؟ ئەی بەپێ‌ ی بەڵگەنامەی مەدینە دان بەمافەكانیاندا نەنرابو؟!

بەكورتی یاسای وڵات بۆ هاوڵاتیانێتی ، هاوڵاتیانی كوردستان ئیسلام ئاینیانە وپشكدارە لە ژیان و گوزەرانیاندا مافی ئەوەیان هەیە لەدەستورو یاسایەك كە بۆ ئەوان دادەنرێت ئاینەكەیان ڕۆڵی هەبێت ، دانانی ئاینیش لەكوردستاندا وەكو سەرچاوەیەكی سەرەكی بۆ سنوردار كردنی عەلمانیەت و دەسەڵاتی عەلمانی یە تاوەكو دین و باوەڕی خەڵكی پەراوێز نەخرێت نەوەكو بۆ سەپاندنی دین ودەسەڵات نوخبەی دینی و ڕۆشنبیری كۆنزەرڤاتیف بەپێ‌ ی دەڕبرینی برای نوسەر و هەرلەو دەستورەش دا مافی ئەوانی تریش پارێزراو دەبێ‌ بەدەقی دەستور و پاشتریش یاساكان ، لەهەمان كاتدا سەرچاوەی تری یاسادان لەئارادان وسوودی تەواو وەردەگیرێ‌ لەسەرجەم دەستور ویاسای وڵاتە پێش كەوتوەكان ، بڕواشم وایە ئەگەر دەسەڵات و حیزبە عەلمانیەكانی كوردستان لێ‌ گەڕێن و بەرژەوەندی خەڵكی ئەخەنە مەترسیەوە ئەوا داواكاری ئیسلامیەكان لە كوردستاندا بەڵێ‌ ی بۆ دەكرێ .قسەیەكی تریش ماوەبیكەین ئەویش ئەوەیە ئێمەی ئیسلامیش پێویستمان بەبەخۆدا چونەوە هەیە و فیكری و دیدی ئیسلامیش ئیجتهادێكە بۆ تێگەیشتن لەئیسلام و دەقەكانی ، دەكرێ‌ گۆڕانكاری بەسەردا بهێنرێ‌ تاوەكو كلتورو دەق یەكسان نەكەین ،ئەمەش بۆ ئەوەی دەڵێم تاوەكو قسەكانی ئێمەش وەكو ڕەها (مگلق)ێك مامەڵەی لەگەڵ دا نەكەین وقودسەتی دینی پێ‌ نەبەخشین..

لەگەڵ ڕیزمان بۆ نوسەرو ڕوناكبیر كاك مەریوان وریا قانع كەخاوەنی قەڵەمێكی بەویژدان و وجیدی یە لەناوەندی ڕۆشنبیری كوریدا .

لێدوان زیادکە


بابەتە پەیوەندیدارەکان

هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics