٢٩ سەفەر، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

ئاشتی لە ئیسلامدا سەرچاوە و پاراستنی

خوای گەورە لەقورئانی پیرۆزدا دەفەرموێت: [يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ] البقرة:208 ،ئەم ئایەتەیش بانگەوازێكی ئاشكراو ڕوونە لەلایەن خودای گەورەوە بۆ بەندە موسڵمانەكانی كەوا هەندێكیان لەگەڵ هەندێكی كەیان پەیوەندیەكانیان بنیات بنێن لەسەر چاكەو ئاشتی وەئەم دەربڕینەش لەئایەتە پیرۆزەكەدا هاتووە بەوشەی [ادْخُلُوا] كەوا دەلالەت دەكاتەسەر فەرمان كردن بەڕوكردنە ئەم بنەما گشتییە مرۆیە، بەسەربەستی و حەزو ئارەزویەكی ناخەوە وەبە بڕوابونی ناو دڵەوە، بەڵام وەك لەئایەتە پیرۆزەكەدا دیارە خوای گەورە فەرمانەكەی ڕو بەڕووی موسڵمانان ناردووە بەتایبەتی وە بەشێوەیەكی گشتی نەهاتووە بۆ نموونە خوای گەورە نەیفەرموو [ياايها الناس الدخلوا فى السلم كافة]..Salam1

 

واتە ئەی خەڵكینە بچنە ناو ئاشتیەوە بەگشتی بەڵكو دەفەرموی يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ]واتە ئەی موسڵَمانان بچنە ناو ئاشتی و ئارامیەوە بەگشتی.

چونكە مرۆڤ بەگوێرەی حەزو ئارەزوی خۆویستی و وە حەزی خۆزاڵكردنی هەواو ئارەزووەی كەتێیدا هەیە هەست و حەزێكی هەیە بۆ دژایەتیكردن لەگەڵ غەیری خۆی یان بەمانایەكی تر مەیل و ئارەزووی ئەوە دەكات حەز بەزاڵ بون و سەكەوتنی نەفسی خۆی دەكات بەسەر كەسانی تردا وەئەمانەش بە گشتی كۆمەڵە سیفەتێكن كەدەبنە هۆی زیندوو بونەوەی پێكدادان و ئاڵۆزبوونی پەیوەندێكان و دوژمنایەتی و ڕشتنی خوێن، لەجیاتی پێكەوەژیان و كاركردن لە شا ڕێگای یارمەتیدان و خۆ بەخشیەوە، وەئەمەش هەرئەوەیە كە پەریەكان هەواڵیان لەبارەیەوە دا لە كاتێكدا فەرموویان بەخوای گەورە [أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ الدِّمَاءَ] البقرة:30، واتە ئەی خودای دلۆڤان ئایا تۆ كەسانێك لەسەر زەوی نیشتە جێ‌ دەكەیت كەخراپە كاری تێدابكەن و خوێن بڕێژن.

ئایا چ شتێك هەیە لەناخی مرۆڤدا كەئەم حەزو ئارەزووانە لە ناوببات و حەزی خۆپەرستی بگۆڕێ‌ بۆ هەستی لێپرسراوێتی وە هەستی خۆویستی بگۆڕێ‌ بۆ هەستی بەخشین و خۆنەویستی وە دوژمنایەتی بگۆڕێ‌ بۆ پێكەوەژیان وە پێكدادان بگۆڕی بۆ ئاشتی و یارمەتیدان، ئەوەی كەدەبێتە هۆی لەناو بردنی ئەمانە هەموی زیندووكردنەوەی سروشتی ئیسلامیە ( فطرتی ئیسلامی )یە لەناخی مرۆڤدا لە نێو گشت ئەندامەكانیدا، هەروەها ناتوانرێت هەستیت بەكاری لەناوبردنی ئەم حەزوو ئارەزووە نادرووستانە مەگەر بەڕۆشنای و ڕێنمونی ئیسلامی نەبێت، وەهەركەس هەڵنەسابێت بەڕۆشنكردنەوەی عەقڵ و ناخی خۆی بەمشتێك لەو نورو ڕۆشنایەی ئیسلام، زۆر دوورە كەوا ملكەچبێت بۆ ئەوەی بانگەشەی دەكات بۆمەیدانی ئاشتی لەگەڵ كەسانی تردا، وە واز بهێنێت لە حەزو خۆشی و دەمار گیری و ئارە زووەكانی.هەر لەبەر خاتری ئەمەش بوو فەرمودەی خوای گەورە بەڕوكردنە ئاشتی و ئاامی و چونە ناو مەیدانی پێكەوە ژیان ڕوی لە موسڵمانان كرد بەتایبەتی نەك مرۆڤایەتی بەگشتی، وەزانراویشە كەباوەڕ هێنان بەخوای گەورە تایەت مەندترە لەئیسلامەتی، چونكە هەركەس باوەڕی بەخوای گەورە هێنابێ‌ دەبێ‌ گوێڕایەڵی فەرمانكانی خوای گەورە بێت واتە دەبێت موسڵمان بێت، بەڵام مەرج نیە هەمو ئەوانەی كەموسڵمان بونی خۆیان ڕادەگەیەنن بەئاشكرا بەناچاری لەدەرون و ناخیشەوە باوەڕیان بەخوای گەورە هێنابێ‌، چونكە لەوانەیە كەوا دوڕو بێت ( منافق) جگە لەوەی كە ڕابورد لەوانیە یەكیك لە ئێمە بپرسێ‌ ئایا سەرچاوەی ڕەنگ دانەوەی گوێ‌ ڕایەڵی ناخی مرۆڤ بۆ فەرمانەكانی خوای گەورە و بەتەنها پەرستشی چی كاریگەریەكی هەیە بۆ درێژ كردنەوەی ئاشتی دەرەكی لەبەینی خەڵكیدا هەندێكیان لەگەڵ هەندێكی كەیان واتە ئایا لەنێوان ئەم گوێ‌ ڕایەڵیە ناوەكیەو ئاشتیە دەرەكیە چی پەیوەندیەك هەیە. بۆ وەڵام دانەوەی دەڵێین هەركەسێك خوای گەورە بەتاك و تەنها بپەرستێت وەهەموو سیفەتە جوان و تەواوەكان پاڵ بدات بۆ لای وە پاك ڕایبگرێ‌ لە گشت ئەو رەوشت و سیفەتانەی كە ئاماژە بە كەم و كوڕی دەكەن، دەزانێ‌ كوا ئەم بەندەیەكی خوای گەورەیە، جاهەر كات ئەم جۆرە بیرو بۆچونە لە ناخی مرۆڤدا جێگیر بوو دەبێتە هۆی پاڵفتە بونی ناوەوەی وەدەبێتە هۆی ڕۆشنبونەوەی ناو دڵی، وەهۆكارێكیشە بۆ نەهێشتنی حەزو ئارە زووە خراپەكانی، وە دەبێتە هۆی ئاوابونی خۆپێچاك بون و خۆبەگەورە زانین لە نێو بڵێسەی ترسان لە خوای گەورەو بەگەورە زانینیدا ئەو خودایەی كەئەم خۆی بەبەندەو موڵكی ئەو دەزانێت. وەئەمەش بریتیە لەو پاڵفتە كردنەوەی دەرونە ( التزكیە) ی كەوا زۆرێك لەئایەتە قورئانیەكان جەختی لەسەر دەكاتەوە،بەشێوازی فەرمانكردن پێی هەنێك جار، وە بەشێوازی هەڵنان پێی هەندێ‌ جاری كە، ئەوەی بەم جۆرە ناسینی خوای گەورە لەمێشكیدا جێگیر بوبێ‌ وە زاڵ بوبێ‌ بەسەر ناخ و دەرونیدا دەبێت بەكەسێكی خوداویست لەهەموو هەڵسوكەوت و جوڵانێكیدا، بە جۆرێك كەوا هەڵناسێتەوە وەدانانیشێ‌ نابەخشێ‌ و وەرناگرێ‌ نادوێی و گوێ‌ ناگرێ‌ جگە لەبەر ڕەزامەندی خوای گەورە نەبێت، چونكە ئەو لەسەر بیرو باوەڕێكی زۆر مەتین و بتەوە كە ئەو پارچەیەكی زۆر بێتواناو هەژارە، وە بەجۆرێك لە كارەكانی دەڕوانێت كەهیچ یەكێك لەو كارانەی كە ئەنجامی داوە لە ئەوەوە نیە بەڵك و هەمووی بەهۆی كۆمەكی و یارمەتی خوای گەورەوە بوە وەهەر خودای بەخشندە ئەو تواناو توانستەی تێدا دروستكردووە. وە تەنها بەپشتیوانی خوای گەورە دەتوانێت گشت كارو فەرمانەكانی ڕۆژانەی ئەنجام بدات چ لە بجوكترین كاری بازاڕەوە تا هەموو كارە قورس و گرانەكان، وەهەر بەتەنها ئەو خودایە خاوەنی ڕاستەقینەی ژیری و وتەو بینین و بیستنە، لە وە دەچێ‌ ئەمە هەندێك بێت لەمانای ئەوەی كەخوای گەورە دەیفەرموێت لە فەرمودەیەكی قودسیدا: [وما يزال عبدى يتقرب الى بالنوافل حتى احبه فاذا احببته كنت سمعه الذى يسمع به، وبصره الذى يبصر به، ويده التى يبطش بها، ورجله التى يمشى بها، ولئن استعاذنى لاعيذنه] ( رواه البخارى ) واتە بەهەمیشەی بەندەكانم لەمن نزیك دەبنەوە بەكردنی سونەتەكان هەتا دەگەن بەوەی كەمن خۆشم بوێن جاهەركات من خۆشم ویستن دەبم بەو گوێچكەیەی كەوا شتی پێدەبیستن وەبەو چاوەی كەوا شتی پێدەبینێ‌ وەبەو دەسەی كەوا بەكاری دەهێنێت وەبەو قاچەی كەوا پێی دەڕوا (واتە هەموو ئەمانە لەپێناو ئەودا بەكار دەهێنێت)، جالەو كاتەیەدا ئەگەر پەنا بەمن بگرێت پەنای دەدەم.

سەرنج بدە لە مرۆڤی خواپەرست چون سەیری بە ندەكانی خوای گەورە دەكات وە بەچی شێوازێك هەڵسوكەوت لەگەڵیاندا دەكات لە كاتێكدا كە ئەو ئاگاداری فەرمودەی خودای باڵا دەستە كەدەفەرموێ‌: [وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا] الإسراء:70 كەبەئاشكرا دەبینێ‌ خودای گەورە لەم ئایەتەدا دەفەرموێت كەئێمە ڕێزمان لەئادەمیزاد گرتووە وەڕێزمان داوە بەسەر زۆرێك لەدروست كراوەكاندا، یان ئەخوێنێتەوەو ئەبیستێ‌ لە فەرمودەكانی پەیامبەری مەزندا (صلى الله عليه وسلم) كە دەفەرموێ‌: [خەڵكی بە گشتی بەندەی خودان وەخۆشەویسترینتان لەلای خوای گەورە باشترینتانە بۆ بەندەكانی] (رواە ابو یعلی وبزار )

وە گومانی تێدانیە كەوا مرۆڤی باوەڕدار سەیری موسوڵمانە دامەزراوەكان دەكات بەچاوی ڕێزو خۆشویستیەوە، تەماشای مرۆڤە لەڕێ‌ دەرچوە گومڕاو سەرلێشێواوەكان دەكات – بەجیاوازی گشت لایەنەكانیانەوە – بەچاوی دڵسۆزی بەزەییەوە وەهەڵدەسێت بەئامۆژگاری كردنیان بەهۆی ئەو پاڵنەری سۆزو بەزەیەی كەهەیەتی بەرامبەریان، ئەگەر ئەوان شوێن بانگەوازەكەی كەوتن و بەگوێیان كرد دڵخۆش دەبێت. ئەگەر پشتیان هەڵكرد لەبانگەوازەكەی دەپاڕێتەوە لەخودای دلۆڤان بیان خاتە سەرڕێگای ڕاست.

بۆیە دەبینین لەكاتێكدا بۆیەكەم جار وەفدێك لەخەڵكی حەبەشە هاتن بۆ خزمەتی پێغەمبەری خوا بۆ ئەوەی بەئاشكرا بیرو باوەڕەكەیان تازە بكەنەوە وە بەهەریەك لە ئەندامەكانیان ڕای بگەیەنن یەكتای خودای گەورەو فروستادەی محمد (صلى الله عليه وسلم) وەبەڕاستی ئەو كۆمەڵە نێرراوە لەو كەسانە بوون كەتەماشا كردنیان بۆ خەڵكی بەو چاوەیەوە بوو كەلەپێشەوە ئاماژەمان پێكرد، بۆیە پاش ئەوەی لەخزمەت پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) هەستان بێباوەڕان ڕویان لێنان بەگاڵتەپێكردن و جوێن پێدانیان پاشان (ابو جهل) پێی گوتن: (بەڕاستی هیچ كۆمەڵە سوارێكی لەئێوە بێعەقڵ ترمان نەبینیوە، چونكە كەسوكارتان ئێوەیان نارد بۆ ئەوەی هەواڵ لەبارەی ئەم پیاوە بپرسن بەڵام ئێوە لەدانیشتنەكەتان لەگەڵی ئارام نەبونەوە هەتا باوەڕتان پێهێناو وازتان لەبیرو باوەڕی باو باپیرانتان هێنا) كۆمەڵە نێراوەكەش بەرامبەر بەم هەڵوێستەی بێباوەڕان وتیان: ( ئاشتی و ئارامی خوای گەورە دابارێ‌ بەسەرتاندا ئێمە ئێوە بەنەزان و گومڕا ناوزەند ناكەین، ئێمە لەسەر ئەو بیروباوەڕە دەبین كەباوەڕمان پێیەتی ئێوەش لەسەر ئەو بیروبۆچونە بن كەباوەڕتان پێیەتی) رواە ابن اسحاق.

جائەر لەكاتێكدا ئەو كۆمەڵە نێراوە ئەو گاڵتە كردن و جوێنەیان بەهەست و سوزە مرۆڤایەتێكەیان وەربگرتایە بەدور بونیان لەو هدایەتە خوایە وە بەدور بونیان لە باوەڕ و فەرمان بەرداریە خوایە هەڵدەستان بەڕەددانەوەیان بەجوێن و گاڵتە پێكردنیان لەجیاتی ئەو سەلام و ئاشتیەی ڕوبەڕوبونەوە پێی لەگەڵیاندا، وەتەنهاو تەنها زاڵ بونی ئیمانی بوو بەهۆكاری ئەوەی كۆنترۆڵی هەموو ئارەزووە نەفسیەكان و هۆكارەكانی سەركەوتنی نەفسی پێبكەن.

 

خەڵكی بەگشتی بەندەی خودان

باسكراوە لەژیان نامەی زانای گەورەو خواپەرست (شێخ معروفی كەرخیدا) كەوا ڕۆژێك لەلەگەڵ كۆمەڵێك لەقەتابیەكانیدا دەڕۆیشتن لەسەر كەناری دەریای دیجلە لەوكاتەدا یەكێك لەقوتابێكانی كەشتیەكی بەدیكرد كە كۆمەڵە گەنجێكی تێدابوو خەریكی گاڵتە و گەپ بوون، ڕویكردە شێخ و پێی گوت یاشێخ ئایا تۆ ئەو كۆمەڵە گومڕاو سەر لێشێواوە نابینی بۆ دوعایان لێناكەی لەو كاتەدا شێخ معروف (ڕەحمەتی خوای لێبێ‌) هەردوو دەستی بەرز كردەوە بۆ ئاسمان و فەرموی (ئەی خوایەچۆن خۆشیت خستۆتە نێو دڵیان لەم دونیا ئاواش لەو دونیا دڵخۆشیان بكە) بەڵێ‌ ئەو نەهات سەیری ئەم كۆمەڵە گەنجە بكات كەكۆمەڵە گەنجێكن هەڵدەستن بەكردنی گوناهو تاوان بەچاوە مرۆڤایەتێكەی ئەو چاوەی كەلەوانەیە سەركەوتنی خوای گەورە لەگەڵ سەر كەوتنی نەفس و ئارەزووەكان تێكەڵ بكات بەڵك و تەنها بەچاوی بەندایتیەوە بۆ خوای گەورە سەیری دەكردن بەبێ‌ تێكەڵ كردنی هیچ ئارەزویەكی نەفسی لەگەڵیا.

وەبەڕاست پەرستشی خوای گەورە ئەوە دەگەیەنێت كەوا سۆزو خۆشەویستی هەبێت لەنێوان ئەمو هەموو خەڵكیدا بەگشتی بەجیاوازی هەموو بیروبۆچونەكانەوە، وەئەم سۆزو بەزەیەش وای لێدەكات كە سۆزو بەزەیی بەرامبەریان بجوڵێت پاشان ڕوبكاتە خوای گەورە و بپاڕێتەوە بۆیان بەلێخۆش بونی هەتاهەتای وەڕێنوینی كردنیان بۆ سەر ڕێگای ڕاست و دروست، چونكە خوای گەورە خۆشی ناخاتە نێودڵیان لەو دونیا هەتا لەم دونیا لێیان خۆش نەبێت. ئایە ئێستا ئەو ئاشتیە دەبینیت كەهەڵدەقوڵێ‌ لەبیرو باوەڕی ئەو موسڵمانە ڕاستگۆیانە بەیەكتایی خودای تاك و بێ‌ هاوتا، وەهەڵدەقوڵێ‌ لەپەرستشیان بۆ خوای گەورە، بەشێوەیەك كەوا سەیری بنەماڵەی مرۆڤایەتی دەكەن بەگشتی لەڕۆشنای ئەو فەرمودەی خۆشەویستمانەوە (صلى الله عليه وسلم) كەوا دەفەرموی :َ [مرۆڤەكان هەموو بەندەی خودان خۆشەیسترینیان لای خودا باشترینیانە بۆ بەندەكانی] هەر بەم فەرمودە پیرۆزەیە دڵ ودەرونان پاك دەكەنەوە لەهەمو ڕقوكینەو دەمار گیرییەك، پاشان دڵیان پڕدەكەن لە خۆشەویستی پێغەمبەری خوا وە لە ڕەگی ئەم خۆشویستیەی پێغەمبەری خوا چەند بەشێك جیادەبێتەوە لە خۆشویستنی هەموو بەندەكانی خواوە نەرمی نواندن بەرامبەریان وە سۆزو بەزەیی پێداهاتنەوەیان، ئێستاش دەڵێم ئایا بینیتان ئەو ئاشتیەی كەوا هەڵقوڵا بوو لە ئیمانی ئەو كۆمەڵە بڕوادارە بەخوای گەورە ئایا ئەگونجی كەهەڵقوڵێ‌ لەناخی ئەوانەی كەهێشتا ڕاستێتی ئیمان نەچەسپیوە وە هێشتا خۆیان ڕوپۆش نەكردووە بە پۆشاكی بەندایەتی خوای گەورە، بەڕاستی فەرمانی خوای گەورەو میهرەبان هەرچەند ڕوبكاتە ئەو كۆمەڵەكەسە بەفەرمان پێكردنیان بەڕۆشتنە ناو ئاشتی و ئارامی ئەوان هیچ وەڵام دانەوەیەكیان نیە بۆ ئەو فەرمانەی كەلەلایەن خوای گەورەو دەر ئەچێ‌، بەڵك و ئەوان وەڵامی هەواو ئارەزوو دەمار گیری نەفسی خۆیان دەدەنەوە، وەدەچن بەپیر ئەو بانگە پەنهانەی نەفسی خۆیان كەپێیان دەڵی ئێوە لەكەسانی تر گەورە ترو بەڕێز ترن.

ئەمانەش كۆمەڵە حەزو ئارەزویەكە كە هیچ شتێك ناتوانێت لەناوی ببات جگە لەهەستی بەندایەتی خوای گەورە نەبێت.

 

ئایە بۆچی شەڕكردن و ڕوبەڕو بونەوەی چەكداری لەئیسلامدا ڕێی پێدراوە

[لماذا شرع الجهاد القتالی ]

لەوانەیە هەندێك لەمرۆڤەكان بپرسن ئەگەر باوەڕبون بە خوای گەورە بریتیبێت لەتاكە ڕێگایەك بۆ ناو ئاشتی و پێكەوە ژیان وە هیچ جێگرو بەدیلێكی تری نەبێت، ئەگەر هاتنی ئیسلام بۆ زیاد كردن و فراوان كردنی ئاشتی و پێكەوە ژیان بێت لەدونیادا ئەی بۆچی ڕێگەدراوە بەڕوبەڕو بونەوەو پێكدادانی چەكدای لەئیسلامدا؟ وە بۆچی هێزو سەربازی موسڵمانان ڕویانكردە هەموو لایەك بە دونیادا؟

لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا دەڵێین:- بۆچی وەرگرتنەوەی تۆڵە (القصاص) بریتیە لەو یاسایەی كەبەناچاری دەبێت هەبێت بۆ پاراستنی ژیانی تاكو كۆمەڵگا؟ بۆچی سزای تاوان باران بریتیە لەو ڕێگە چارەی كەدەبێت هەبێت بۆ پاراستنی ژیانی تاك و كۆمەڵگا؟

وە ئاشكرایشە كاتێك ئاشتی و ئارامی باڵی بەسەر جیهاندا ڕاكێشا لە ئەستۆگرتن و پاراستنی ئەو ئارامیە و هێشتنەوەی فەرمانێكی خوای و كارێكی مرۆیی و دروستە وە فەرمانی خوای گەورە دەرچوە بەپارێزگاری لێكردن و شەونخونی كردن لەسەر جێبەجێ‌ كردنی وەیەكێك لەو شتانەی كەدەبێتە هۆی پارێزگاری كردن لەمانەوەی ئەم ئاشتی و ئارامیە لێدانە لەدەستی هەموو ئەو كەسانەی كەنیازیان خراپە بەرامبەری وە دەیانەوێ‌ ئەم ئارامیە بشێوێنن، وەئەو ڕوبەڕوبونەوە چەكداریەی كەئیسلام بەدروستی داناوە هیچ كاتێك مەبەست پێی ئەوە نەبوە كەئازادی و مافە ڕەواكانی مرۆڤی پێ‌ تەنگ بكاتەوە، وە نەیویستووە بەزۆر ڕایان بكێشێتە ناو دینێك كەئەوان نەیان ویستبێت، یان یاسایەكیان بەسەردا بسەپێنێ‌ كەئەوان بەدروستیان نەزانیبێ‌، بەڵك و خوای گەورە ڕێیپێداوە بۆ پاراستنی مەیدانی ئاشتی و ئارامی تاهیچ كەس نەتوانێ‌ دەستی شێواندن و لەناو بردنی بۆ ببات، یان بیەوێ‌ لەفراوانی ئەو كەم بكاتەوە، ئایا لە دونیادا چەندەها كەسی لەڕێ‌ لادەرو یاخی نین كەئارەزویان پێشێل كردنی مافی كەسانی دیكەیە وەهەموو تواناو هێزی خۆیان بەكار دەهێنن بۆ لەناوبردنی مافی كەسانی دیكە، ئایە چەند لەوڵاتە بێدەسەڵاتەكان داگیركران، ئایا چەند لەماڵ و منداڵ دەستی بەسەردا گیرا وەچەند لەناموسی هەژارەكان هەتككرا، وەچەند لەئازادیەكان زەوت كرا، دەكوا ئەو چاوەی كەشەونخونی دەكات بۆ پاراستنی وڵات و ماڵ و ناموس و ئازادی كەسانی دیكە، بەڕاستی ئەو چاوە یاسای ئیسلامی پاك و بێگەردە، ئەو ئیسلامەی كەكۆتا پێغەمبەر محمد هێناویەتی كەهەستا بەئازاد كردنی وڵاتی شام و مصر وڵاتانی دیكەی چەوساوە، بەس ئایا مانای ئازاد كردنی هەریەك لەئەوان چیە جگە لەدەركردنی ئەو داگیركەرەی كەلەو پەڕی دەریاوە هاتبوو بۆ داگیر كردنی شام و مصرو بڵاوكردنەوەی خەشم و توڕەیی خۆی بەسەر دانیشتوانی ئەو وڵاتانەدا، ئایە هیچ كەسێكت دیوە شادومانتر بێت لەدانیشتوانی شام و مصر بەو ئازاد كردنەیان لەلایەن موسڵمانانەوە، چونكە ئاینی ئیسلام گەردنیانی ئازاد كرد لەبەندایەتی، وە وڵاتیانی ئازاد كرد لەڕێ‌ دەرچوە داگیركەرەكانی ڕۆمانی وەئازادی و سەربەستیە لەدەست چوەكەیانی بۆ گەڕاندنەوە.

وە ئایە دەكرێ‌ مافەكان وەربگیرێتەوە بۆ خاوەنەكانیان و دوژمنی داگیركەر لەوڵات دەربكرێت ئیلا لەڕێگەی ڕووبەڕوو بونەوەی چەكدارییەوە نەبێ‌ (الجهاد) بەڕاستی ئەمیش هەروەك یاسای سزادان (العقاب) و تۆڵە سەندنەوە (القصاص) وایە ئەمەش بریتیە لەو پارێزگاریەی كەدەبێت هەبێت بۆ پاراستنی مافەكان وەچاودێری كردنی ئازادیەكان، وەئەمەش مانایەكە لەماناكانی فەرمودەی خوای گەورە: [وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ.. ](البقرة: 179) واتە( بەڕاستی لەوەرگرتنەوەی تۆڵەدا ژیان هەیە ئەی خاوەن دڵەكان) وە پێشەوای موسوڵمانان عمری كوڕی خگاب هەستا بەسزا دانێكی توند بەرامبەر بەكوڕەكەی عەمری كوڕی عاص چونكە ویستی كەسوكێتی بنوێنێ‌ بەرامبەر بەئازادی گەنجێكی قبگی لەمصر، فەرموی: [متی استعبدتم الناس وقد ولدتهم امهاتهم احرارا] واتە ( كەی واتان لێهات كەخەڵكی بكەن بە كۆیلە لەكاتێكدا كەدایكیان بەئازادی هێناوونیەتە دونیاوە، ا ئایا ئەم كارەی حەزرەتی عمر پارێزگاری لێكردنە لەو ئاشتیەی كەئیسلام هاتووە بۆ چاواشتی كردن و پارێزگاری لێكردنی یان بەزاندنی ئەو ئاشتی و ئارامیەیە وە هەوڵ دانە بۆ كەم كردنەوەی،

بەڕاستی خوای گەورە لەقورئانی پیرۆزدا داوای دووركەوتنەوەمان لێدەكات لەخراپەكاری لەسەر زەویدا وەفەرمانمان پێدەكات بەلێدانی ئەو دەست و تاقمانەی كەدەیانەوێ‌ خراپەكاری بكەن لەزەویدا وەئەمە لەهەموو بۆنەو موناسەبەكاندا دووبارە دەكاتەوە، بۆنمونە خوای گەورە ڕوبەڕوی قارون دەفەرموێت[..وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ ](القصص :77) واتە: خراپەت نەوێت لەسەر ئەستێرەی زەویدا چونكە خوای گەورە خراپەكارانی خۆش ناوێت.

یان دەفەرموێت: [ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ..] (الروم:41) وەلە فەرمودەیەكی كەدا دەفەرموێ‌ [وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيُشْهِدُ اللَّهَ عَلَى مَا فِي قَلْبِهِ وَهُوَ أَلَدُّ الْخِصَامِ (204) وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ] (البقرة: 204- 205) ئایە لەهەموو ئەم ئایەتانەدا مەبەست بەفساد چیە؟

بەكورتی و پوختی مەبەست پێی گاڵتە كردنە بەهۆكارەكانی پەیدابونی ئاشتی و ئارامی و پاراستنیان لەناو كۆمەڵگەدا.

شێوازەكانی ئەمەش زۆرو فرە جۆرن وەهەموویان كۆدەبنەوە لەژێر مانای تاوان و زوڵم و تێپەڕاندنی پیرۆزی و مافەكان، كەوابو دەڵین ئایە لەهۆكارەكانی پاراستنی ئاشتی و شەونخونی كردن نیە بۆ پاراستنی لێدان لەدەستی هەموو ئەوانەی كەگاڵتە بەبنەماكانی ئەو ئاشتی و ئارامیەوە دەكەن یان بەدەستی ئەوانەی مافی كەسانی تر پێشێلدەكەن یان هەوڵی لەناو بردنی ماڵ و منداڵی كەسانی دیكە دەدەن وەئایا جێگای تێڕامان نیە وەسەرسام ترین بێهۆشكەری ژیری نیە كەپەنابردن بۆ چاودێری ئاشتی جیهانی لەڕێی چاودێری مافەكانەوە وەكێشان بەدەستی هەموو ئەوانەی كە لە بۆسەدان بۆ نەهێشتنی ئەو ئاشتی و ئارامیە ناو ببرێت بەكەسانی توندو تیژو ئیرهابی!

هەروەها ئاگردانی وڵاتە ئارامەكان بەئاگری فێڵ و تەڵەكەی دروستكراو وە هەوڵدان بۆ دووبەرەكی خستنەناو براهاوكارە خۆشەویستەكان، هەموو ئەمانە نێو ببرێ‌ بەپارێزگاری كردنی ئاشتی و دژایەتی كردنی ئیرهاب.

پوختەی باس

ئەگەر بهاتایە مرۆڤەكان لەكۆنترین چاخەكانی پێشودا لەناخی خۆیاندا زۆرێك لەو ئارەزووە دەرونیە خراپانەیان هەڵنەگرتایە كەخۆی دەبینێتەوە لەدەمارگیری و خۆبەگەورە زانین و خۆلاچاك بوون و حەزكردن بەنەهێشتنی مافی كەسانی دیكە بەگوێرەی توانایان، ئەو كاتەیە خوای گەورە ڕاسپاردەی ئیمانی نەدەخستە سەرشانیان.

واتە ڕاسپاردەی باوەڕهێنانیان بەخوای گەورەو وەدڵ دامەزراندنیان بەپەرستشی وە دڵنیابونیان لەوەی كەئەمان بەندەیەی خوای گەورەن وە بەجێگەیاندنی ئەو شەربعەت و یاسایەیی كەلە سەریان فەرز كراوە، هیچ یەك لەمانەیان لێداوا نەدەكرا.

وەهۆكاری فەرز بونی ئەمانە هەمووی بۆ ئەوە بو كەببن بەئامڕازێك كەبتوانرێت لەڕێگەیانەوە مروڤ خۆی ڕزگار بكات لەهەموو حەزوو ئارەزوە دەرونیە خراپەكان، پاشان ئاسان بێت بۆی ڕێگەی كۆشش كردنی بۆ ئاشتی جیهانی بەشێوەیەك كەخۆی بپلرێزێ‌ بەشورای دادپەروەری و پاراستنی مافەكان.

دیسان ئەگەر بهاتایە ئارەزوی لەڕێلادان و خراپەكاری و وەدەستگرتن بەسەر مافی كەسانی دیكەدا وە بڵاوكردنەوەی نادادپەروەری لەسەر زەویدا خولیایەكی پەیوەست نەبوایە بەزۆرێك لە خەڵكیەوە لەهەمو چاخەكاندا ئەو كات خوای گەورە ڕوبەڕبونەوەی چەكداری بەدروست دا نەدەنا لەبەر نەبونی هیچ پێویستیەك پێی، بەڵك و ڕێگەی نەئەدا بەتۆڵە كردنەوە لەكوشتندا وەسزای تاوان بارانی نەئەدا وەشوێن پیاو كوژەكان نەئەكەوت، بەڵام بەڕاستی دیارە كەزوڵم كردن سیفەتی زۆرێك لە دەرونی مرۆڤەكانە وەئەم سیفەتانە دەبن بەواقیع لەكاتی بونی هەستێكی دڕندانەدا كە ئەگەر بهاتایە ئەو هەستە دڕندنەیەمان بچواندایە بەدڕندایەتی ئاژەڵە دوڕوندەكان بەڕاستی مافی ئاژەڵەكانمان پێشێل دەكرد،

كەوابو پێویستە دەستێكی باڵاو داد پەروەر هەبێت بۆ شكاندنی كەڵبەو چڕنوكی هەموو ئەو زۆردارو زاڵمانە.

وەهیچ ڕێگایەكیش بۆ بەدیهێنانی ئەمە نیە جگە لەڕێگەی ڕووبەڕوو بونەوەی چەكداری وەئەو جیهادەی كەخوای گەورە بەدروستی زانیوە بۆ نەهێشتنی خراپەكاری لەسەر زەویدا وە بۆ پاراستنی ئاشتی و ئارمیەكان.

بۆ شكاندنی ئەو دەستانەی كەدەیانەوێ‌ ئاژاوە لەوڵات پەرەبسێنێ‌ یان دەیانەوێ‌ لەگشتێتی و فراوانی ئەو ئاشتی و ئارامیە كەم بكەنەوە، جیهاد بۆ ئەم مەبەستانە بەدروست زانراوە نەك بۆ زۆر كردن لەكەسێك بەچونە ناو بیرو باوەڕێكی تایبەت لەجێی بیروباوەڕێكی تردا، ئەو خودایەی كەجیهادی بەڕەوا زانیوە بەفروستادەكەی خۆی محمد(صلى الله عليه وسلم) دەفەرمووێت[فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَكِّرٌ (21) لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ] الغاشية (21-22)

واتە: ئەی پێغەمبەری خوا بەبیریان بێنەوە بەڕاستی تۆ تەنها بیرخەری وە تۆ هیچ دەسەڵاتێكی كەت بەسەریاندا نیە،وەهەروەها دەفەرمووێت: [وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَفَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنِينَ] يونس :(99) واتە: ئایا تۆ زۆر لەخەڵكی دەكەیت كەموسوڵمان ببن لەكاتێكدا ئەگەر خوای گەورە بیویستایە هەموو خەڵكی موسوڵمان دەبون.

وەهەر ئەو خودایەی كەڕوبەڕوبونەوەی چەكداری بەدروست داناوە ئاگاداری كردوینەتەوە لەوەی كەئەو مافە بەهەڵە بەكاربهێنین بۆ دوژمنایەتی كەسانی دیكە یان دژایەتیكردنی هەریەك لەمافەكانیان خوای گەورە دەفەرمووێت: [وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ ]البقرة (190)

واتە ( بجەنگن لەڕێگای خوادا دژی ئەوانەی كەدەجەنگن لەگەڵتاندا بەڵام سنور مەشكێنن چونكە خوای گەورە سنور شكێنانی خۆش ناوێت)

 

 

 

جیاوازی نێوان ئاشتی و خۆ بەدەستەوە دان

[ الفرق بین السلام والاستسلام ]

لەكۆتایدا زۆر گرنگە كەوا ئێمە لەیادی نەكەین لەكاتێكدا كەباسی ئاشتی و بنەماو گرنگی ئەو دەكەین بزانین كەوا جیاوازی نێوان ئاشتی و خۆ بەدەستەوەدان چیە.

ئاشكرایە كەسانێك هەڵدەستن بەهەڵنانمان بەرەو ئاشتی و تەبایی و وەباس لەگرنگی و پێویستی ئاشتی دەكەن بۆ ئێمە، بەڵام ئەوان پلان بۆ شتێكی كە دائەڕێژن كە ئەویش نەهێشتنی ئاشتی و ئارامیەو دانانی ملكەچی و خۆبەدەستەوە دانە لەجێگەیاندا.

بەڕاستی ئاشتی لەنێو نەتەوەو تاكەكانی بنەماڵەی مرۆڤایەتیدا، مەبەست پێی بڵاوبونەوەی پێكەوە ژیانە لەنێوانیاندا بەشێوەیەك ژیانیان بەڕێ‌ دەكەن بەئارەزویەكی هاوبەش لەبەجێهێنانی كارەكانیاندا وەهەڵدەستن بە بەگەڕخستنی هەموو توانا جۆربەجۆرەكان بۆ بەجێهێنانی ئەركەكان بەبێ‌ دەستدرێژی كردنە سەر مافی هیچ كەسێكی دیكە یان خواردنی مافی گرۆهێكی دیاری كراو لەسەر حیسابی گرۆهێكی تر.

ئێمە زانیمان ئەگەر هاتوو ڕەگوڕیشكی باوەڕ بەخوابون زاڵبو بەسەر ژیری مرۆڤەكاندا، وەبەسەر توانست و ناخیاندا،بەشێوەیەك كەخوای میهرەبانیان بەچاوی گەورەی و ترس و خۆشەویستیەوە سەیر دەكرد بەتەنها ئەو ڕەگی باوەڕە دەتوانێت ببێت بەهۆكاری ئەو نەخشەی پەیوەندیەی كەباسمان لێوەكرد وە ببێتە هۆكاری درێژبونەوەی پردی خۆشەویستی و برایەتی و ئاشتی لەنێوان دڵەكاندا.

بەڵام خۆبەدەستەوەدان (الاستسلام) لە ئەنجامی سیاسەتێكی نەخشە بۆداڕێژراوەوەیە لەلایەن كۆمەڵی بەهێزو باڵا دەستەوە كەخۆی لە كەمینەدا حەشارداوە بۆ چینی بێدەسەڵات و هەژارەكان، بەشێوەیەك كەهەژاری و بێدەسەڵاتیەكەی لەقازانجی خۆی بەكاردەهێنێت. هەر كات كەنەخشەكەیان تەواو كرد وە گەشتن بەمەبستی خۆیان فەرزیدەكەن لەسەر مرۆڤە بێدەسەڵاتەكان كەوا ڕازی ببن بەو پاشەڕۆژەی كەڕادەكێشرێن بۆی، وە داوایان لێدەكەن هەموو ئەو مافانەی كەلێیان زەوت كراوە لەبیری بكەن.

جائەگەر هاتوو سەركەشیان كرد وە داوای یارمەتیان كرد بۆ وەرگرتنەوەی مافە زەوت كراوەكانیان ئەوكات ناوزەند دەكرێن بەدوژمنی ئاشتی و ئارامی وەناوزەند دەكرێن لەبەرەی ئیرهاب.

بەڕاستی ئاینی ئیسلامی پیرۆز بەئەندازەی ئەوەی كەوا بانگەشە دەكات بۆ ئاشتی و ئارامی وە هەڵسانی بە دانانی چەندەها یاسا بۆمانەوەی ئەو ئاشتی و ئارامیە و پاراستنی لەهەرشتێك كەببێتە هۆی لەدەستدانی، بەو ئەندازەیەش داوامان لێدەكات بەدوركەوتنەوەمان لە خۆبەدەستەوە دان، وەهەڵدەسێت بە ئاگادار كردنەوەی ئەو مرۆڤانەی كەخوای گەورە ڕێزی لێناون بەوەی كەهیچ كات سەرشۆڕو زەلیل نەبن بۆ دەسەڵاتێك جگە لەدەسەڵاتی خوای گەورە.

خوای گەورە لەقورئانی پیرۆزدا دەفەرمووێت: [قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ] آل عمران (64).

لێدوان زیادکە


بابەتە پەیوەندیدارەکان

هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics