٧ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

"مەسیحییەكان ئەندازیاری دروست بوونی سیكۆلاریزمن"

وەك لای هەموان ئاشكرایە كە بابەتی عەلمانیەت بابەتێكی زۆر كرنگە بۆ ئێمەی موسوڵمان كە لەخودی بابەتی عەلمانیەت تیبگەین موحەممەد حەسەن مامەچیە؟چۆنە؟ لەكەیەوە دروست بووە؟بۆچی دروست بووە؟ ئامانجی سەرەكی چیە؟. پێم وایە كە بابەتی عەلمانیەت بۆتە ووتاری زۆربەی ڕوژنامە و میدیا جیهانیەكان جاچی رۆژنامەی سەر بەعەلمانی بێت یان سەر بە ئیسلامیەكان بێت . قسەو باسیكی زۆری لێ‌ دەكرێت وە زۆرێك رۆشنبیر و بەناو روشنبیریی كوردی كەخۆیان بە فەیلەسوف ی كورد دەزانن دێن بەبێ‌ هیچ زانیاریەك دەم لە بابەتی عەلمانیت و دین وەر دەدەن بەبی هیچ بەڵگەیەكی ڕاست و دروست دەیانەوێت بە ئەو بۆچونە هەڵانەی خۆیان لەسەر عەلمانیەت بەسەر ئێمەدا فەرز بكەن . وە زۆر لەسەر عەلمانیەت دەكەن كە دەبێت بە بڕوای ئەوان دین و دەوڵەت لەیەكتری جیابكرێتەوە، دین ئیشی خۆی بكات و عەلمانیەتیش كاری خۆی بكات وە دینیش لە سیاسەتی دەوڵەت بێ‌ بەش بكەن .بەلای هەندێك ڕۆشنبیرانی كورد پێیان وایە عەلمانیەت بۆ ئیسلاح كردن و تازەكردنەوەی دینە یان دەڵێن عەلمانیەت بەواتایی پاراستنی قودسیەتی دین دێت . بەڕای هەندێك ڕۆشنبیری عەلمانی وادەزانن موسڵمانان نەزانن و خوێندنەوەمان بۆ عەلمانیەت نەكردوە و وە لەعەلمانیەت تێ ناگەین وە نازانین ئامانجیان چیە . بۆ خەریكی ئەوەن . كە بابەتی دینی ئیسلام و عەلمانیەت بوروژێنن بۆ ئەوەی لەكۆمەڵگەی كوردەواری خۆماندا بچوكی بكەنەوە و ونی بكەن مانایی ئیسلام هەرچەندە بەبڕوایی من هەتا مامۆستایانی ئاینی و موسڵمانانی بەرێز بمێنن لە كوردستان هەرگیز بۆیان ناكری . بۆیە من پێم وایە كە عەلمانیەكان بە لایەوە گرنگە كە ئیسلام لە دەوڵەت جیا بكەنەوە وە پێم وایە ئەم كە سانەی بێ‌ هۆ واناكەن دەستێكی گەورە هەیە لە پشتیانەوە دەیانەویت ئیسلام بدەن بە عەرزا بەڵام دەرەقەت نایەن وە ئەگەر لە ئیسلام و فیكری ئیسلامی ناترسن بۆ ئەوە ندە گرنگی بە عەلمانیەت دەدەن ئەگەر نازانن ئیسلام فیكرەیەكی كامیلە بۆ هەموو یان دژایەتی دەكەن . وەكەس لەم رۆشنبیرانە نایەن و مەسیحیەت قسەبكەن وە عەلمانیەت و جولەكە قسە بكەن . ئەگەر پێیان دەڵێن بۆ نایەن لەسەر ئەو دوو دینەی كە هەیە قسە بكەن دەڵێن مەسیحی و جولەكە لە كوردستان نیە زۆرینەی خەڵكی كوردستان موسڵمانن كە پێشیان دەڵێت بۆ لەسەر ئیسلام قسە دەكەن لە وەلام دا ئەڵێن ئێمە تەنها لێكوڵینەوە ی زانستی دەكەین ئەم هەموو لێكوڵینەوە هەڵانە بێ‌ شك نیە . بۆ یە منیش بە پێویستم زانی كە لە سەر مەسیحیەت و سیكۆلاریزم قسەو باسێك بخەینە روو ،چونكە لەكوردستاندا تائێستە نەم بینیوە كەس لەسەر عەلمانەت و مەسیحیەت قسەی لەسەر بكات بۆ یەئەم دەرفەتەم بەباش زانی مەسیحیەتا پێ بناسێنن كەلەگەڵ سیكۆلاریزمەوە كە چەند كەین و بەینییا خۆشە لە ژێرەوە .

 

دروست بوونی عەلمانیەت

دروست بوونی عەلمانیەت(300) ساڵ دوای ڕۆشتنی حەزرەتی عیسا بۆ ئاسمان دەستی پێكرد نەك لەو كاتەوەی كەرێبازی سیكۆلاریزم لەدوایی شۆرشی فەرەنسیەوە دەستی پێكرد(1789ز)، یەكەمین كەسێك كە وشەی (سیكۆلاریزم) ی بەكارهێنا (جورج یاكوب هالی ئۆك) ئینگلیزی بوو لە ساڵی (1846ز)، (جورج یاكوب ) باوەری وا بوو كە دەبێ‌ كڵێسا لە دەوڵەت جیا بكرێتەوەو هەر لە سەرەتاوە وشەی سیكولاری خستە بەرامبەر دینەوە، بەڵام لە راستیدا فیكری سیكولار هەر لە سەردەمی پاشایەتی (قوستەنتین ) بە ماوەیەكی كەم لەدەسەڵاتەكەی دەستی پێكرد لە سەدەی سێهەمی زاینی شەڕێكی ناوخۆیی دروست بوو لەنیوانیاندا بۆ دەست بەسەرا گرتنی تەختی ئیمپراتۆریەتی. یەكیك لەو كەسانەی دەسەڵاتی خەریك بوو لاوازبێت(قوستنتین ) بوو كە بەشوێن بەدەستهێنانی پشتگیری فەڵەكانەوە بوو كە ئەوكات لە زیادبونێكی فراوان دابوون، وەهەروەها قوستەنتین رایگەیاند ئەگەر لەگەڵ مەسیحیەكان رێكەویت و سەركەوتن بەدەست بێنێت ئەوا كۆتایی بەچەوساندنەوەی مەسیحیەكان دێنێت، چونكە مەسیحیەت ئەوسەردەمە لەژێر چەوساندنەوەدابوون وە لە ساڵی (313ز) دا بەپێی فەرمانی چاو پۆشی پاشایی كە لە (میلان) دەرچوو بڕیاردرا چیتر مەسیحیەكان نەچەوسێنرێنەوە، پاش ساڵی (323ز)كە (قوستەنتین) بەسەر ركابەرەكانیدا سەركەوت و بووە تاكە ئیمپراتۆر پشتگیریەكەی كردە كردارو ئاینی (مەسیحی) كرد بە ئاینی دەسەڵات.

سەدەی سێیەم گۆڕانكاری بنچینەیی بەسەر كڵێسای مەسیحیدا هێناو بەخێرایی لە ئاینێكی چەوسینراوەوە بوو بەئایینی زۆرینەی دانیشتوان و ئایینی دەسەڵاتداران، ئەمەش سیاسەتێكی ئیمپراتۆر قوستەنتیت بوو بۆ ئەوەی دەسەڵااتی خۆی بهێڵێتەوە، بۆیە وتی من بڕوا بە(عیسای مسیح) دەهێنم، مەسیحیەكان چونكە ژێر دەستەی رومانەكان بوون زۆریان پێخۆش بوو، بۆیە بەخێراییی لە ساڵی (325ز) دا كۆنگرەیەكی گەورە یان بەست بەناوی كونگرەی (نیقیە) كەلەو كۆنگرەیەدا (3000 هەزار) قەشەو عالمی مەسیحی بەشداریان تیاكرد، لەم كۆبونەوەیەدا چەند خاڵێك تەئكیدی لەسەر كرایەوەو قسەیان لەسەر كرد ئەویش ئەم خاڵانە بوون

- هەڵبژاردنی (4) ئینجیل لەكۆی (74) دانە

- دیاری كردنی ڕۆژی لە دایك بونی حەزرەتی عیسا.

- دانانی حەزرەتی عیسا بە خواو كوری خوا فیكرەی (سێ‌ ئەقنومی).

- جیاكردنەوەی دەسەڵاتی رۆحی و دەسەڵاتی دنیایی.

چەند خاڵێكی تر هەبوو كە قسەیان لەسەر كرد، بەڵام هەمووی لەبەر خاتری ئەوەبوو كەدەسەڵاتی مەسیحی لە دەوڵەت و سیاسەتی رۆمانیەكان جیاكرێتەوەو دەسەڵاتی رۆحی بۆ مەسیحیەكان و دەسەڵاتی دنیایی بۆ ئیمپراتۆر (قوستەنتین)، بۆیە بەم شێوەیە فیكرەی عەلمانیەت لەناو مەسیحیەكان سەری هەڵداوە، بۆیە مەسیحیەكانی ئەم سەردەمە بەلایانەوە زۆر شتێكی ئاساییە، چونكە مەسیحیەت هەر لە سەردەمی پاشایی قوستەنتینەوە عەلمانیەتی هەڵبژاردووەو مەسیحییەكانیش لەبەرامبەر هەڵگرتنی سزاو ئەشكەنجەو دینداری نهێنی لەسەریان بەتێكدان دینەكەیان ڕازی بوون، چەند ئینحیرافی گەورەیان تێدا كرد بۆیە لە ئیستاشدا بەلایانەوە گرنگ نییە دینەكەیان بەروات و كاریگەرییە رۆحی و كۆمەڵایەتییەكەشی نەمێنێت، مەسیحیە پرۆتستانتییەكان باوەڕیان وایە كە مەسیحیەت دین نیە تەنها باوەڕە بەڵام كاسۆلیكییەكان پێیان وایە دینە، بەڵی تەواوە دینە بەڵام پێناسەی حەقیقی دینی بەسەرا تەتبیق نابێ بەڵام پرۆتستانتیەكان بە هەڵە تێگەیشتون لە مەسیحیەت چونكە ئینجیل پەیامێكی ئاسمانی بووەو حەزرەتی عیساش لە خواوە نیردراوەو ئەمەش دەبێتە دین، ئەگە وانەبێ‌ ئەوا دەبێتە پەیامێكی زەمینی دەستكردی وەك ( ماركسیزم و سیكولارو لیبرالیزم و ....هتد)

چەندین فیكرەی ترهەیە باوەڕن و پێڕەوانیكی زۆریشیان هەیەو پێرەوی لێدەكەن، بەڵام مەسیحییەكان دەڵێن كتێبی پیرۆز تەنها گرنگیی بەلایەنی رۆحی دەدات نەك بەلایەنی جەستەیی . بۆیە من پێم وایە ئەگەر تەنها لەبەر لایەنی ڕۆحیش بێت ئەوا مەرجی ئەساسی دینە بۆیە دەگونجێ كە مەسیحییەت پێرەوی لە عەلمانی بكات و جیا بكرێتەوە لە دەوڵەت، چونكە ئەوان هەر بە قسەی خۆیان گرنگی بەلایەنی رۆحی دەدەن نەك جەستەیی و دنیایی، بەڵام فیكرەی عەلمانیەت لەگەڵ ئیسلامدا ناگونجێ‌، چونكە قورئان جەخت لە ژیانی ڕۆحی و دەرونی و جەستەیی و دنیایی كردۆتەوەو گرنگی زۆری بە یاساو رێساو شەرع داوەو دەستوریكی گەورەی بو ئینسانەكان فەراهەم هێناوەو لە هیچ یەكێك لە لایەنەكانی ژیاندا كەلێنی بەجێ‌ نەهێشتوەو لەهەموو بوارەكاندا قسەی هەبووە، بۆیە زۆرێك لە ڕوشنبیران پێان وایە كە ئیسلامیش تەنها پەیوەندیەكی ڕۆحیەلە نیوان خواو مرۆڤەكاندا وەك مەسیحیەت.

هەندێك لە زانایانی فەرەنسی لەكاتی دانانی ئینسایكلوپیدیای فەرەنسیدا ویستیان پێناسەیەكی یەكلاكەرەوە بۆ دین دابنێن و (100) پێناسەیان هێناو كۆی ئەو (100) پێناسەیە (2) پێناسەیان هەڵبژارد بۆ دین ئەویش:( دین پەیوەندییەكی رۆحییە لە نێوان مرۆڤ و خوادا ) ئەمە ئەو پێناسەیەبوو كە هەڵیان بژارد، (98) پێناسەكەی تریان وەلانا ، بەلام ئەم پیناسە سەقەتە لە دیدی خۆیانەوە هەڵیان بژاردبوو نەك بێن پیناسەی دیین لە دینەكان خۆیانەوە وەری بگرن یان بگەرێنەوە بۆ ئەسڵی وشەی دین، ئەوان تەنها وەرگێرانێكی (ریلەجنیان ) بۆكردبوو بۆ جولەكە لە كتێبەكەیاندا ( تەورات ) وە تەفسیرەكە بەناوی (تلمود) ئەمەبە شەرایعی جولەكە دادەنرێت، ئەمە واتە یاسای ژیانە و لە ئینجیلی مەسیحیكاندا لە كۆندا زۆرشت هەبووە لەم ئینجیلە تازەیەشدا كە ئیستا لەبەردەستی ئیمەدا هەیە، هەر لە ئینجیلی مەتتا دا لە بەشی (5) ئایەتی (31) وە تا بەشی (10) باس لە ( نوێژوو، ڕۆژوو، تەلاق، خێركردن، سوێند خواردن، مارەكردن، تۆڵەسەندن، سزا.. ) دەكات و زۆربەی یاساكانی ژیانی باس كردوە , بۆ یە ئەم پێناسەیەی كە فەرەنسیەكان كردوویانە بۆ دینی مەسیحی و جولەكەش نا گونجێ‌، نەك تەنانەت بۆ ئیسلام بۆ ئەوروپای مەسیحی بە ئەم پێناسەیە خەڵەتێنراون، ئەگەر بڵێین مەسیحیەت لە ئەسڵدا عەلمانەتی داهیناوە ئەوا درۆ نییە چونكە ئەگەر ئەوان ئەو شتانەی (قوستەنتین ) بۆی دانان قبوڵ نەكردایە ئەوا ئەمە روی نەدەدا، لەسەردەمی شۆرشی فەرەنسی (1789ز) ئەگەر ئەوان لەلایەن كڵێساو قەشەو پاپاكانەوە خەڵكیان نەچەوساندایەتەوەو مڵك و ماڵی بە هەشتیان نەفرۆشتایە، فیكرەی عەلمانیت نەدەهاتە ئاراوە.

وەلامێك بۆ عەلمانیەكان

 

بەشێك لە عەلمانیەكانی كوردستان لەو باوەڕەدان كە دەڵێن ئێمە عەلمانیەت بەوە تێگەیشتووین كە قەداسەتی دین دەپارێزین، بەئێمەش دەڵێن ئێوە لە عەلمانیەت بەخراپ تێگەیشتوون، ئەوە نییە كە ئێوە لێی تێگەیشتوون وە ئەمە قسەی بەرێز (مەریوان وریا قانیع )ە كە لە كتێبەكەیدا لە ساڵی (2010) بڵاوی كردەوە دەڵێ‌ ئیسلام بیروڕای جیاوازی قبوڵ نیە و فیكرەكەی فەرز دەكات بەسەر هەموو خەڵكیدا.

ئەم وتەیەی كاك مەریوان لەگەڵ دەقە ئاینییەكان و مێژووی رابردووی مسوڵمانانیشدا ناگونجێت، ئەگەر سەیری میژووی ئیسلام بكەین نابینین ئایینی ئیسلام بەزۆر بەسەر كەسدا تەتبیق كرابێ‌. چونكە خوایی گەورە لە قورئانی پیرۆز دا فەرموویەتی: :(لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (256) اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آَمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِيَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ )البقرة) ) بۆیە ئەم ئایەتە ئەوەمان نیشان دەدات كە بە زۆر هیچ كەس ناهێنرێتە سەر دینی ئیسلام.

كاك مەریوان لە بەشێكی تری كتێبەكەیدا دەڵێت عەلمانیەت فیكرەیەكی ڕاستەو بۆ تازەكردنەوەی دین و كۆمەڵگەیە، بەڵام من ئەو تێبینیەم هەیە لە سەر ئەم قسەیەو دەڵێم ئیسلام هەمووكات نوێیەو هەرگیز كۆن نابێت لەبەر ئەوەی هەمیشە لەگەڵ رەوتی رۆژگاردا هەنگاو هەڵدەگرێت و چارەسەری پێیە بۆ كێشەكانی كۆمەڵگە، هەروەها ئەم ئایینە ئیلهامبەخشی گشت زانستە مرۆیی و دنیاییەكانیش بووە بۆ زانایان و لەم رووەوە نەتەوەی ئیسلام خاوەنی چەندین زانای بلیمەت و فەیلەسوفە وەك (ئیمامی غەزالی , فارابی , ئیبن خەلدون , ئیبن روشد , ئیبن بەتوتە , ئیبن سینا )دەبێ‌ ئەوە بزانین كە یەكەم كەس كە زانستی كۆمەڵناسی دۆزییەوە زانای گەورەی ئیسلام (ئیبن خەلدونە) كە عەرەبێكی مسوڵمانی تونسییەو بەسەرەتاو دامەزرێنەری زانستی كۆمەڵناسی دادەنرێت كە لە ڕمەك و غەریزەی كۆمەڵایەتی كۆڵیوەتەوە لە دوای (600) بۆ ( 700 ) ساڵ كۆمەڵناسە ئەوروپیەكان زیاتر ئاشنا بوون بە كتێبەكانی فەیلەسوفە عەرەبە موسڵمانەكان و سوودیان لێ‌ وەرگرتوون لەوانە:( دۆركایم ,كانت , رۆبسپیرس . مارتن لۆسەر ...هتد) زنایی گەورەی ئیسلام (ئیبن روشد) كە تەئسیراتی گەورەی لەسەر مێشكی مارتن لۆسەر هەبووە كە قەشەیەكی مەسیحیەو چەندین زانای یەهودیش بە بیروو بۆ چونەكانی زانایەنی ئیسلامی ئێمە كاریگەر بوون، بەڵام من پێم وایە زۆرێك لە نووسەرو روناكبیرانی عەلمانی كورد نایانەوێ‌ یان ناویرن یان حەزناكەن دیراسەی قورئان و حەقیقەتی ئیسلام بكەن، چونكە دەزانن موتەئسیر دەبن و دەكەونە ژێر كاریگەری ئایینەكەوە، بۆیە زۆرێك لە نوسەرانی كورد پێیان وایە كە ئیسلام ترسناكەو چۆن لە ئەمریكا و ئەوروپا بە ئیسلام دەوترێت ( ئیسلام فۆبیا ).

ئەم روانینی مەسیحییە توندرەوەكانە بۆ ناشریینكردنی ئیسلام و رێگری لەبڵاوبوونەوەی لە ئەوروپاو رۆژئاوا، چونكە لە دوای روداوەكانی یانزەی سێبتەمبەرەوە هاوڵاتیانی ئەمریكا دەستیان كرد بە لێكۆڵینەوە لەئیسلام و قورئان كرد.

عەلمانییەكان دەڵێن عەلمانیەت بەیەك چاو سەیری هەموو خەڵك دەكات، بەڵام من ئەوە دەڵێم ئیسلام یەكەم بیروباوەڕە كە هەموو كەسێك بە یەك چاو تەماشا دەكات كە خوای گەوە بۆخۆیی ( الرحمن و الرحیم )ەو ئاینەكەشی رەحمەت بووەو لەژێر ركێفیدا هەموو گەل و نەتەوەو ئاینە جیاوازەكان بەئاسوودەیی ژیاون و ماف و ئازادییەكانیان پارێزراو بووە.

 

 

پشتگیری مەسیحییەكان لەعەلمانیەت

ئەگەر سەیرێكی وڵاتی ئەمریكا بكەین دەبینین وڵاتێكی عەلمانییە، بەڵام بە پشنگیری كڵێسـا دامەزراوەو سەرۆكەكانیشی هەموویان یەك لە دوای یەك لە مەسیحییە توندڕەوەكانن، جورج بۆش پرۆتستانتییەكی سەهیۆنی بوو كە توندڕەوترین كەس بوو لە مەسیحیەكان و دژایەتی ئایینی ئیسلامی زۆر دەكرد، هەروەها سەرۆكی ڕەشپێس (ئۆباما)لەسەر بنەمای مەسیحیبوونی دانراوەو قبڵكراوە بەسەرۆك ئەمریكاو ئێستاش بەهۆی رەشەڵەكە مسوڵمانیەتییەكەیەوە بەگومانەوە مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت، ئەم بەڕێزەش پڕۆتستانتییە، چونكە بەكاركردن و قسەكردنەكانیەوە دیارە كە چۆن پشتگیری لە مەسیحیەكانی جیهان دەكات، ئەمانە كە وڵاتێكی دیموكراسیین و بەڕاستی پێیان وایە عەلمانییەت پیادە دەكەن بەڵام دین لەوڵاتەكەیاندا تەدەخولی سیاسەت دەكات لەكاتێكدا كە دینی مەسیحی ئێستا دینێكی ڕۆحییە.

مەسیحییەكان كەهەمیشە جەخت لەوە دەكەنەوە دینەكەیان تەنها رەهەندێكی رۆحی هەیە و پەیوەندی بەندەیە لەگەڵ خواداو حەز بە عەلمانییەت دەكەن چونكە دەیانەوێت دینەكەیان ئازاد بێت، لەساڵی (323ز) بێ بەش كران لە كاری سیاسی و دەسەڵاتی دنیایی و سیاسی بۆ پادشاو دەسەڵاتی دینی و ڕۆحی بۆ پاپا دابەش كرا. بەڵام لە كوردستان سەیردەكەین بەشداری سیاسییان هەیە و دەچنە كایە سیاسییەكانەوەو خۆیان بۆ پەرلەمان هەڵدەبژێرن، لە ئەمریكا ئەگەر سەرۆكەكە مەسیحیش نەبێ قبوڵی ناكەن، ئایا ئەمە دەسەڵاتی ڕۆحییەو ئەوان پەیوەندییان بە ڕۆحەوە هەیە یان بە دنیا و سیاسەتەوە، بۆیە ئێستا بۆمان دەركەوتووە كە مەسیحیەت ئەگەر خۆی پێی خۆش نەبێت عەلمانییەت دروست بكات ئەوا سەد لە سەد نەیدەهێشت دروست ببێت، چونكە بۆ كاری سیاسی خۆی بەكاری دەهێنێت، هیچ كات مەسیحی و جوولەكە لەشتێك ڕازی نابن ئەگەر خۆیان بە دڵیان نەبێ ئەمە چەندین جاریش لە قورئانی پیرۆزدا باسی لێوە كراوە، بۆیە ئەگەر ئێوە كتێبەكەتان باسی ڕۆحتان بۆ دەكات ئەوا پێویستە لە ڕۆح بكۆڵنەوە هەرچەندە هەموو مەسیحییەكان كۆبكەیتەوە لەو ڕۆژەوەی كە دروست بوون تا ئێستا نازانن ڕۆح چییە و بەقەدەر ئیمامی غەزالی لە ڕۆح تێنەگەشتوون.

ئەگەر مەسیحییەكان بە ملیارەها كەسی وەك: (ئۆكستین و راسپۆتین و بەنوهند)یان هەبێ كە ئەمانە بە حساب فەیلەسووف و بلیمەتی مەسیحی بوون ئەمانە كە وادەزانن زانا و قەشەی پیرۆزی مەسیحییەكان بوون، كە ئەم مەسیحییانە ئەمانە بە ڕابەری ڕۆحی خۆیانیان دەزانن بەڵام دەبێ ئەوەشمان لە بیر نەچێت كە مەسیحییەكان هەمیشە هەڵپەی دەسەڵاتیان هەبووە لە كۆنەوە تا ئێستا و چەندین جەنگی خاچپەرستانەیان كردووە تا گەیشتوونەتە دەسەڵاتی بێ سنووری مەسیحی، پاشان جوولەكەش كە لە ساڵی (1948)بە سەرۆكایەتی (تیۆدۆر هرتزل) دەوڵەتی ئیسرائیل دادەمەزرێنێ. بۆیە دەبێ ئەوە بزانین قەت گوێیان بە دەقە پیرۆزەكانی خۆیان نەداوە كە لە ئینجیل و تەوراتدا بەرچاو دەكەوێت بەڵام كە دێنە سەر مەسەلەی تەبشیركردن بۆت دەكەن بە یەك پارچە خۆشەویستی و دینەكەیان ئەمە هەڵەكانیانە بۆیە زوو زوو دینەكەیان تەحریف دەكرێت.

 

كاركردن بۆ لەناوبردنی سیكۆلاریزم:

بەداخەوە لەكوردستاندا بەردەوام دەزگاو ناوەندی ئیعلامی دروست دەكرێت بۆ عەلمانییەكان بۆ ئەوەی لە ڕێگەی نووسین و وتارەكانیانەوە ئیسلام و دین ناشرین بكەن و كاریگەری بەها ئەخلاقییەكانی ئیسلام بەسەر كۆمەڵگەی كوردەوارییەوە كەم بكەنەوە، بەڵام لەلای ئێمە كەسێك نییە دەزگایەكی ئیسلامی فیكری دابنێ بۆ ئەوەی كە ئیسلام لەو خەڵكە تێبگەیەنێ یان كتێبێكی ئەكادیمی بەهێز نابینی و حەرەكەتی رەخنەگرانەش لەتوژم و رەوتی عەلمانیزم لاوازەو زۆرێك لەلاوەكانمان هەر خەریكی شیعر نووسینن و ئەدەبیاتی بیچ ئامانجن، دەبێت بۆ لەمەودوا كار بۆ بەهێز كردنی ئیسلام بكەین بەهەموو شێوەیەك و ئەگەر خوا هیدایەتمان بدات و لەپشتمان بێت بۆئەوەی چیتر وڵاتانی عەلمانی و مەسیحی و جوولەكە بە نەزان و نەخوێندەوار لێمان تێ نەگەن.

وەك چۆن نوسەرێكی مەسیحی لە ئەوروپا كتێبێكی بڵاو كردەوە لەبارەی ئەوەی كە چۆن موسوڵمانەكانی جیهان بكەن بە مەسیحی و دە هـەزار دانەی لێ چاپ كرد، برادەرەكانی پێیان وت تۆ چۆن هەڵەی وادەكەی كە فیكرە و پلانەكەت دەربخەیت و لەبەردەم موسوڵمانەكاندا مەرامی خۆت ئاشكرا دەكەیت، ئەوان دوایی ئەیخوێننەوە و لەسەرت ئەنووسن، ئەویش بە برادەرەكانی وت: خەمتان نەبێ موسوڵمانەكان نە نووسەریان هەیە نە خوێنەر ئەیكەم بە(20000) دانە، بۆ ئێستا ئێمە لە ئەوروپادا بە نەخوێنەوار لەقەڵەم دراوین؟ بۆیە دەبێ ئێمەش خۆمان ڕێك بخەینەوە بۆبەهێزكردنی خۆمان و پیشاندانی رووی راستەقینەو درەوشاوەی ئیسلام و لەم رووە سوود لەم هۆكارو ئامرازانە وەربگرین:

1- كەناڵەكانی ڕاگەیاندن.

2- نووسینی كتێب.

3- وتاری هەینی.

4- نیشاندانی نەنگیەكانی عەلمانیەت لەبەرامبەر ئسلامدا.

5- لێسەندنەوەی دەسەڵاتیان.

6- گێڕانی كۆڕ و سیمینار لەسسەر عەلمانییەت.

7- توندبوونی حیزبە ئیسلامییەكان.

1- كەناڵەكانی ڕاگەیاندن:

هەموومان دەزانین كەناڵەكانی ڕاگەیاندن كاریگەری زۆری هەیە لەسەر تاكی كۆمەڵگە بەتایبەتی كۆمەڵگەی كوردی. بۆیە دەبێت لەڕێگەی كەناڵەكانەوە وەك ڕادیۆ و تەلەفزیۆن و ڕۆژنامە و گۆڤارەكانەوە بەهەموو شێوەیەك هێرشێكی بەرفراوانی فیكری بخرێتە سەریان، هەر لەبەرنامەوە تا نووسینی نامیلكەیەكی بچووك یان وتارێكی زۆر كورت، دەبێت حەقیقەتی عەلمانیەت و نامۆبوونی بەم كۆمەڵگەیە بخرێتە ڕوو، لەتەلەفزیۆنەكانەوە بەرنامەی تایبەت لەسەر فیكرو ئەخلاقیەت و مەرامی ئاییندەیان پێشكەش بكرێت و لەڕۆژنامەو گۆڤارەكاندا وەرگێڕان و وتار و ڕەخنە و لێكۆڵینەوەی بەهێز لەسەر هزرو جیهانبینییان بنووسرێت، جگە لەهەواڵ و ڕاپۆرت و ڕێـپۆرتاژ و دیدار دەبێت هەڵوێستەی زۆری لەسەر بكرێت.

2- نووسینی كتێب:

نووسینی كتێبیش گرنگی خۆی هەیە لەكۆمەڵگەدا، چونكە لەكتێبخانەكاندا دەمێننەوە و بۆ كاری توێژینەوە و ڕاپۆرتی زانكۆ و خوێندنگاكان بەكاردێن و لە نووسین و لێكۆڵینەوەش لە ڕۆژنامەكاندا دووبارە بەكاردێت و دەبێ زۆر بكرێت لە نووسەرە موسوڵمانەكانمان ئەوانەی بڕوانامەی بەرزیان هەیە لەسەر سیكۆلاریزم كتێبگەلێكی بابەتیانە بنووسن و ڕەخنە و بیروبۆچوونەكانیان بڵێن لەسەری و ڕێیان بۆ خۆش بكرێ و لەڕووی مادییەوە دەست گیرۆییان بكرێت لەلایەن خێرخواز و حیزبە ئیسلامییەكانەوە.

3- وتاری هەینی:

رزۆر ئاشكرایە كە مامۆستایەكی ئایینی كاریگەری لەسەر هەزارەها كەس هەیە لەكاتی نوێژی هەینیدا بەخوێندنەوەی وتارەكانیان، دەبێ مامۆستایانی ئاینی لەڕێگەی وتارەكانیانەوە بەشێوەیەكی فیكری فیكری عەلمانییەت بناسێنن و كار بكەن نیشاندانی هەموو لایەنە ناشرینەكانیان بەتایبەتی لایەنی ئەخلاقی، كە بایەخێكی زۆر پێ‌ نەدراوە لای عەلمانییەكان،

بۆیە دەبێ مامۆستایانی ئاینی لە ڕۆژنامەكانی كە سەر بەعەلمانیییەتن ئاگادار بن و ئەو هەڵانەی كە بەرامبەر ئیسـلام دەیكەن بیهێنن و لە كاتی وتاری هەینیدا نیشانیی خەڵكی بدەن و قسەی بابەتییان لەسەر هەبێت و وەڵامیان بدەنەوە.

4- نیشاندانی نەنگیەكانی عەلمانیەت لەبەرامبەر ئیسلامدا:

كارە ناشرینەكانیان لە ئەوروپا لە ڕووی ئەخلاق و خۆبەزلزانیان و درۆكانیان هەمیشە جێی سەرنجی خەڵكی و بەتایبەتی موسوڵمانان بوون كە چۆن فەسادێكی ئەخلاقی و فەسادێكی بێ مانایی تێدایە بە خۆیان دەڵێن پێشكەوتوو زانست خوازن ڕاستە لە ڕووی زانست و تەكنەلۆژیاوە پێشكەوتوون بەڵام لە ڕووی مرۆیی و بەها ئەخلاقیەكانەوە داڕماون كوژراوی دەستی غیابی ئەخلاقن، ماركسیەت سەد ساڵ دروست بوو حەفتا ساڵی خەیاند نەیتوانی لەوە زیاتر بەردەوام بێت وە ناتوانن لە ڕووی ئەخلاقیەوە سەنتەر بكرێن ئەمە تەنها بە ئیسلام دەكرێت لە ڕووی درۆكردنەوە وا دەردەكەوێت كە ئەوان درۆ ناكەن، بەڵام ئەگەر سەیری مێژووی درۆ بكەین دەبینین لە ئەوانەوە هاتووە بۆ ئێمەو هەر لەكۆنەوە مەسیحیەت و عەلمانییەكانی ئەوروپا هەر پەیمانێكیان بە موسوڵمان یان بە نەتەوەیەكی تر دابێ ئەوا بێ ئەمەلیان كردوون و پەیمانەكەیان نەبردۆتە سەر، یان هەركاتێك بۆ مەرامی سیاسی و ئابووری و دینیی خۆیان ویستبێتیان بچنە وڵاتێكی ئیسلامییەوە بە درۆی ئەوە چوون كە گوایە ئەمان خزمەت بەو گەلە دەكەن و خزمەت بەهەژاران و داماوان دەكەن و هەندێ‌ كەسایەتی و خاوەن فیكریشیان وەك مسوڵمان خۆی پیشان داوە، نموونەی (مێجەرسۆن)یش لەزۆر جێگای جیهانی ئیسلامی بوونی هەیە، یان دەیانەوێت بڵێن ئێمە دۆستتانین یان بڵێن بۆ چارەسەری نەخۆشەكانتان هاتووین، بەڵام لەپشتەوە بۆ مەسەلەی سیاسی و موخابەراتی و تەبشیری هاتوون، ئەمەش گەورەترین درۆیە كە ئەوان دەیكەن و بەخۆشیان ئەڵێن شارەزاو ڕاستگۆ، بەڵام دەبێ بزانین كە ئەوان سەرچاوەی درۆ و نەگبەتی ئەم مەیللەتانەن، بۆیە دەبێ لەم ڕووانەوە هەموو ڕاگەیاندنەكانمان هۆشیار بكەینەوە و لایەنە خراپەكانیان دەرخەین و لێكدانەوەی بەهێز بۆ كارەكانیان بكەین و كەلەبەرەكانی فیكرەكەیان دەربخەین.

5- لێسەندنەوەی دەسەڵاتیان:

وەرگرتنەوەی دەسەڵات یان دەركردنیان لە دەسەڵات دەبێتە هۆی لاوازی عەلمانییەكان و فیكرەكەیان، دەبێت ئێمە لەوە بگەڕێین تێیاندا كە هەڵەیەكی سیاسی یان گەندەڵییەك یان تووشی ئییفلاسی سیاسی ببن بۆئەوە لە میدیاكانمانەوە سەرزەنشتیان بكەین وە هەڵە و كەم و كورتیەكانیان دەربخەین بۆئەوەی خەڵكی بیانناسن و جارێكی تر دەنگیان پێ نەدەن و هێرشی فیكری و بەڵگەی باش بخەینەڕوو بۆئەوەی یان واز لە دەسەڵات بێنن یان بە زۆرینەی دەنگی پەرلەمان دەسەڵاتیان لێ بسێنرێتەوە.

بۆیە هەركاتێك ئەوان بێ دەسەڵات بوون ئەوا ئێمە دەتوانین بەهەموو شێوەیەك دەسەڵات لەوان وەربگرینەوەو دەبێت ڕەخنە لە هزری سیاسییان بگرین و میدیاكانمان هەمیشە كار بۆ ئەوە بكەن هەڵە و كەموكورتی عەلمانییەكان دەربخەنە روو بێ‌ زیادەرەوی ناحەقی وتن.

سازدانی كۆر ِو سیمینار لەسەر عەلمانیەت

هەموو كاریكی فیكری پێویستی بە دووبارە بونەوە هەیە بۆ ئەوەی لە مێشكی خەڵكیدا وەك نەخشی بەرد بچەسپێ‌ و لە بیریان نەچێتەوەو بەرچاوروونبن بەرامبەر بەو فیكرو قەناعەتە، جا گێرانی كۆڕو سیمینار یەكێكە لەو سیستمە سەرەكیەیی كە دەتوانی لە ڕێگەیەوە ئامانجەكانی خۆتی پێ بپێكیت، دەبێت لەسەر فیكری عەلمانی و رەفتاری عەلمانیەكان كۆڕو سیمینار بۆ زانایانی ئاینی و كەسایەتیە كەورەكانی ئیسلام ساز بكرێت و بەڵگەی ئەقڵی و نەقڵیان بۆ بهێنینەوەو بهێڵین كە بۆچوون و فیكرەكانی خۆیان لەسەر عەلمانیەت باس بكات بۆ خەڵكی و بەلایەنی كەمەوە لە یەك هەفتەدا كۆڕێك بگێردرێت و لە هەموو شارو شارۆچكەكان ئەمە ئەنجام بدرێت.

پەراوێزەكان

1- قورئانی پیرۆز

2- تەفسیری ئاسان

3- ئینجیلی پیرۆز كوردی پرۆتستانیەكان ) كاروباری قەیسەر بۆ قەیسەر كاروباری خودا بۆ خودا)

4- الكتاب المقدس عەرەبی كاتۆلیكی

5- دین و دنیا مەریوان وری قانع \ لا 57-28-17-79-95

6- سیكۆلاریزم و ئاین كۆمەڵێك نوسەر \ لا12-15

7- عەلمانیەت و ئاین د.محمد ئارگۆن

8- جەنگی سەلێبیەكان (تیموتی لیڤی بیڵ ) 61لا-32-30-26

9- چاكسازی ئاین ( سارا فلۆەرزی ) لا23-30-28-26

10- دژەبێدەنگی ( رێبین هەردی )لا 69

11- ڕبەرێكی خێَراو ئاسان بۆ مێژوو ( ئیدون دەنباو ) لا 201-198

12- گۆڤاری رێگای هزری ژمارە (ا) لا 64-84-76

13- مێژووی مرۆڤایەتی ( ئەنوڵد تویبنی ) لا 476

14- رێنساسی ئیتاڵیا ( كارین ئۆسمەن ) لا 81 -27

15- شۆرشی فەرەنسی ( فیلیس كۆرزین ) لا 51

16- سەرهەڵدانی مەسیحیەت ( دان ناردۆ ) لا 132

17- پشكنینی بیرو باوەرەكان ( دیبۆرا بەكراش ) لا 27 – 9

18- نەرەتەكانی فەلسەفەی كۆمەلایەتی ( د. حەمید عەزیز) لا 227

19- نهێنەكانی كتێبی پیرۆز ( محمدحسن مامە ) لا 76

 

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics