٤ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

قه‌ڵاكه‌مان له‌ ناوخۆیه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ى لێ ده‌كرێت؟

د. كریم ئه‌حمه‌د

Hazhn Standar

له‌ دوای‌ ڕووخانی‌ خیلافه‌تی‌ ئیسلامی‌ كۆمه‌ڵێك نووسه‌رو بیرمه‌ند له‌ ناو جیهانی‌ عه‌ره‌بی به‌گشتی‌ میسر به‌تایبه‌تی‌ په‌یدا بوون بانگه‌شه‌یان بۆ ده‌ست هه‌ڵگرتن له‌ ئیسلام وشوێن كه‌وتنی‌ ئه‌وروپا ده‌كردو ده‌ستیان دایه‌ ڕه‌خنه‌ گرتن له‌ ئاینی‌ ئیسلام و شه‌ریعه‌ت و به‌ها ئیسلامییه‌كان و ئه‌و دابونه‌ریتانه‌ی‌ له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌یان گرتبوو ، له‌ ئه‌نجامدا بیرمه‌ندو نووسه‌ری گه‌وره‌ی‌ میسر (د. محمد محمد حســین) كتێبێكی‌ نووسی به‌ ناونیشانی‌ :( حصوننا مهدده‌ من داخلها ) واته‌: قه‌ڵاكانمان له‌ ناو خۆیه‌وه‌ هه‌ڕه‌شه‌ی‌ لێ ده‌كرێت ، هه‌مان ئه‌م ناونیشانه‌ی‌ كه‌ ئێستا من ده‌مه‌وێ به‌كاری بێنم به‌ڵام له‌ گه‌ڵ یه‌ك جیاوازیدا ، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ : ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ ئه‌و مه‌به‌ستی‌ بوو كه‌سانێكی‌ غه‌رب زه‌ده‌ بوون و كه‌سانێك بوون له‌ده‌ره‌وه‌ی‌ بازنه‌ی‌ ته‌وژمه‌ ئیسلامییه‌كان كه‌ ده‌كه‌نه‌ باپیره‌ی‌ عه‌لمانییه‌كانی‌ ئه‌مڕۆی جیهانی‌ ئیسلامی‌ ، به‌ڵام ئه‌وانه‌ی‌ كه‌ من مه‌به‌ستمه‌ كه‌سانێكن له‌ ناو بازنه‌ی‌ ئیسلامییداو هه‌ندێكیان تا ئیستاش له‌ناو لایه‌نێكی‌ ئیسلامیدان و هه‌ندێكیشیان خۆیان به‌ ئیسلامی‌ بێلایه‌ن له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن!.

 

بۆ ئه‌وه‌ی قسه‌كه‌مان له‌ چواچێوه‌ی‌ تیۆری بچێته‌ ده‌ره‌وه‌ من چه‌ند نموونه‌یه‌ك دێنمه‌وه‌ له‌و نوسه‌ر و نوسینانه‌: (یه‌كه‌میان) گۆڤاری هه‌ژانه‌ كه‌ دوای خولێكی‌ یه‌كساڵه‌ی‌ چوار ژماره‌یی له‌سه‌ر عیرفان و دینناسی بابه‌تێكیان بڵاوكردۆته‌وه‌ ده‌ڵێت قورئان له‌ داهێنانی پێغه‌مبه‌ره‌ ، دوه‌میان موحه‌ممه‌د هه‌ریرییه‌ كه‌له‌ گۆڤاری ستانده‌ردا چه‌ند ژماره‌یه‌كه‌ هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر پێشه‌وایانی ئه‌هلی سوننه‌ت ، سێهه‌میشیان ئه‌و كه‌سانه‌ن كه‌ هه‌موو هه‌وڵ و كۆششێكیان ناشیرینكردنی بیرمه‌ندو شه‌هیدی ئیسلام سه‌یید قوتبه‌ ڕه‌حمه‌تی خوای لێبێت.

هه‌رچی كه‌ناڵی ته‌له‌فزیۆنی‌ كوردی هه‌یه‌ وهه‌رچی ڕۆژنامه‌و گۆڤار له‌ كوردستاندا ده‌رده‌چێت هه‌مووی‌ ستراتیژو په‌یامی‌ خۆیانیان هه‌یه‌و ده‌یانه‌وێت كۆمه‌ڵگه‌ به‌و ئاقاره‌دا ببه‌ن كه‌ خۆیان ده‌یانه‌وێت و ته‌نانه‌ت له‌ هه‌واڵه‌كاندا ئه‌وانه‌یان هه‌ڵه‌ئه‌بژێرن كه‌ خزمه‌ت به‌و مه‌به‌سته‌ ده‌كات و به‌ شێوازێكیش ده‌یگه‌یه‌نن كه‌ ئه‌و مه‌به‌سته‌ بپێكێت كه‌ خۆیان ده‌یانه‌وێت! .. ته‌نانه‌ت له‌ وڵاته‌ ڕۆژئاواییه‌كانیشدا ده‌زگاكانی‌ ڕاگه‌یاندن په‌یامی‌ خۆیانیان هه‌یه‌و هه‌موو شتێك به‌و شێوه‌یه‌ی‌ كه‌ هه‌یه‌ بڵاو ناكه‌نه‌وه‌ . به‌ڵێ‌ گۆڤار ڕۆژنامه‌ و كه‌ناڵی‌ ته‌له‌فزیۆنی‌ ئازاد هه‌یه‌ ، به‌ڵام هه‌ریه‌ك له‌وانه‌ په‌یامی‌ خۆیانیا هه‌یه‌ .

با بێینه‌ سه‌ر گۆڤاری هه‌ژان، ئه‌م گۆڤاره‌ی‌ كه‌ خولێكی‌ ته‌واوی چوار ژماره‌یی بۆ دینناسی و عیرفان ته‌رخان كردبوو له‌ ژماره‌ (٢١) یدا كه‌ ده‌كا دوا ژماره‌ی‌ خولی دینناسییه‌كه‌ی بابه‌تێكی بڵاوكردۆتوه‌ به‌ ناوی (خوێندنه‌وه‌یه‌كی پێغه‌مبه‌رانه‌ بۆ جیهان) له‌ نوسینی( د. موحوممه‌د موجته‌هید شه‌بسته‌ری) و وه‌رگێڕانی( موصعه‌ب ئه‌دهه‌م)

به‌ڵام له‌ به‌ر ئه‌وه‌ی‌ خۆیشی‌ زانیویه‌تی ئه‌و ماسته‌ مووی‌ تێدایه‌ ناوێكی خوازراوی‌ به‌كارهێناوه‌ كه‌ (ڕێبوار كوردستانییه‌) .وه‌ گۆڤاره‌كه‌ش وه‌كو خۆهه‌ڵنانێك كه‌ گوایه‌ ئازادی‌ ڕا ده‌ربڕین لای ئه‌وان له‌ سنور به‌ده‌ره‌ له‌ به‌رگی‌ گۆڤاره‌كه‌دا ئه‌م ناونیشانه‌یان بۆ هه‌ڵبژاردووه‌ :" ئه‌وبابه‌ته‌ی‌ ناودارترین گۆڤاری فه‌لسه‌فی ئێرانی‌ داخست"!.

پوخته‌ی‌ ئه‌م وتاره‌ش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ قورئان تێڕوانینی خودی پێغه‌مبه‌ره‌ بۆ گێتی و دیارده‌جۆراوجۆره‌كانی ، به‌ واتایه‌كی تر : قورئان دانانی‌ پێغه‌مبه‌ره‌ نه‌ك له‌لایه‌ن خواوه‌ دابه‌زێنرابێت !

ئێمه‌ له‌ ده‌سته‌ی‌ نوسه‌رانی هه‌ژان ده‌پرسین: ئایا ده‌رئه‌نجامی گه‌شتێكی یه‌ك ساڵه‌تان به‌ناو عیرفان و دینناسیدا ئه‌وه‌بوو كه‌ بڵێن قورئان داهێنانی پێغه‌مبه‌ره‌ ؟

به‌ڵام با لێتان نه‌شارمه‌وه‌ من ده‌مێكه‌ چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌م كه‌ هه‌ندێك له‌و نوسه‌رانه‌ سه‌ر له‌ هه‌ندێك بیروباوه‌ڕه‌وه‌ ده‌ربێنن وه‌كو ئه‌وانه‌ی‌ هه‌ندێك له‌ ئه‌هلی ته‌سه‌وف و فه‌لسه‌فه‌ تێیكه‌وتن ، له‌و ڕۆژه‌ی‌ كه‌ بینیم بایه‌خ به‌ فه‌لسه‌فه‌وته‌سه‌وفی فه‌لسه‌فی‌ كه‌به‌ هه‌ڵه‌ ناویان ناوه‌عیرفان و كه‌سێكی وه‌كو( عبدالكریم سروش ) ده‌ده‌ن و بێ هیچ سه‌رنجێك قسه‌ی‌ له‌سه‌ر ده‌كه‌ن ، به‌ڵام چاوه‌ڕوانی‌ ئه‌وه‌ نه‌بووم كه‌ سه‌ر له‌وه‌و ده‌ربێنێت به‌ خۆیان وتارێك وه‌رگێڕنه‌ سه‌ر كوردی و بڵاوی بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت قورئان له‌ داهێنانی پێغه‌مبه‌ره‌ یا بریتییه‌ له‌ سه‌رنج و تێڕامانه‌كانی پێغه‌مبه‌ر بۆ گێتی!

كاتێك براده‌رێكم وتارێكی ڕه‌خنه‌ ئامێزی‌ له‌سه‌ر سروش نووسی زۆر به‌نابه‌دڵی وله‌گه‌ڵ چه‌ند سه‌رنجێكی سه‌رنوسه‌ری‌ گۆڤاره‌كه‌ بڵاویان كرده‌وه‌ . جا ئه‌گه‌ر بهاتبایه‌ ده‌سته‌ی‌ نوسه‌ران ئه‌وه‌نده‌ی‌ به‌رگرییان له‌ سروش كرد له‌ قورئانیشیان بكردایه‌ به‌رامبه‌ر به‌ بۆچوونه‌كه‌ی شه‌بسته‌ری قسه‌یه‌كمان نه‌ده‌كرد به‌ڵام سه‌یر له‌وه‌دایه‌ كه‌ شتێكی ئه‌وتۆیان له‌سه‌ری نه‌نوسیوه‌ وه‌كو ئه‌وه‌ی‌ ڕایان له‌و بۆچونه‌ هه‌بێت و به‌ ڕاستی‌ بزانن .

 

 

ئه‌وه‌شی كه‌ گومانه‌كه‌مان لا زیاتر ده‌كات ئه‌ویه‌ كه‌ ئه‌وه‌ی‌ وتاره‌كه‌ی وه‌رگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر كوردی‌ یه‌كێكه‌ له‌ ده‌سته‌ی‌ نوسه‌رانی‌ گۆڤاره‌كه‌ و به‌ ناوی خوازراویشه‌وه‌ بڵاوی كردۆته‌وه‌ ! ئه‌مه‌ش دوو ده‌لاله‌تی هه‌یه‌ :( یه‌كه‌م) ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌وان ڕایان له‌و بۆچونانه‌ هه‌یه‌ بۆیه‌ به‌خۆیان وه‌ریانگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر كوردی‌ ، (دووه‌م) ئه‌ه‌ویه‌ كه‌ ده‌زانن ئه‌وه‌ كارێكی‌ دزێوو ناشه‌رعییه‌و ناوی وه‌رگێڕه‌كه‌ ده‌زڕێنێ له‌ناو ناوه‌نده‌ ئیسلامییه‌كاندابۆیه‌ ناوی خۆی ئاشكرا نه‌كردووه‌ !.

من لێره‌دا وه‌ڵامی نوسینه‌كه‌ی‌ شه‌بسته‌ری ناده‌مه‌وه‌ به‌ڵكو ئه‌وه‌ ده‌هێڵمه‌وه‌ بۆ دو كتێبی (د. محمد عبدالله دراز) به‌ ناوی‌ (النبأ العظیم) و (مدخل الی‌ القران الكریم ) كه‌ به‌ نیازین وه‌ریگێڕینه‌ سه‌ر كوردی و كه‌ به‌ تێروته‌سه‌لی ده‌یسه‌لمێنن قورئان كتێبی خوایه‌ نه‌ك كه‌سێكی‌ تر ،به‌ڵكو ته‌نها ویستم ئه‌وه‌ ده‌رخه‌م كه‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ژان ده‌یكات له‌ بایه‌خدان به‌ ( عبد الكریم سروش ) بێ ئاوڕدانه‌وه‌ له‌ باكگراونده‌ مه‌زهه‌بییه‌كه‌ی‌ شتێكی هه‌ڵه‌یه‌و خزمه‌ت به‌ خوێنه‌ر ناكات به‌ڵكو زیاتر سه‌ری لێده‌شێوێنێت و سه‌رگه‌ردانی‌ ده‌كات به‌تایبه‌ت گه‌ر ئه‌وه‌ش بزانین كه‌ سروش له‌ سه‌ر پێگه‌یه‌كی‌ پته‌و نه‌وه‌ستاوه‌ كه‌ تێگه‌یشتنی‌ ڕاستی‌ قورئان و فه‌رموده‌ ڕاسته‌كانی‌ پێغه‌مبه‌ره‌و كلتورێكی‌ خوێندۆته‌وه‌ كه‌ گومان ده‌خاته‌ سه‌ر قورئان و به‌ ده‌سكاریكراوی‌ ده‌زانێت بۆیه‌ به‌دووری نازانم هه‌مان ڕاو بۆچوونی‌ شه‌بسته‌ری هه‌بێت ده‌رباره‌ی‌ قورئان.

 

دیاره‌ شه‌بسته‌ریش به‌ هه‌مان ئه‌و باكگراونده‌ پێگه‌یشتوه‌ بۆیه‌ به‌لایه‌وه‌ ئاسانه‌ به‌ناوی‌ ئیسلامه‌وه‌ قسه‌بكات و گومان له‌ سه‌رچاوه‌ خواییه‌كه‌ی‌ قورئان بكات.

به‌نیسبه‌ت گۆڤاری ستانده‌رو وتاره‌كانی ( محه‌مه‌د هه‌ریری) كه‌ له‌له‌نده‌نه‌وه‌ ده‌ینوسێت و براده‌رانی ستانده‌ر بۆیان بڵاوكردۆته‌وه‌ بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هیچ سه‌رنجێكی‌ له‌سه‌ر بنوسن وه‌كو ئه‌وه‌ی‌ هیچ شتێك له‌ئارادا نه‌بێت و نوسه‌ر هیچ جینایه‌تێكی نه‌كردبێت له‌ كاتێكدا كه‌ ڕاسته‌وخۆ هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر دووان له‌ پیاوه‌هه‌ره‌گه‌وره‌كانی ئیسلام كه‌ پێشه‌وا ئه‌حمه‌دی كوڕی حه‌نبه‌ل و زانای پایه‌به‌رز ئیبن ته‌یـمییه‌یه‌و ناڕاسته‌وخۆش بۆ سه‌ر یارانی پێغه‌مبه‌ر وخه‌لیفه‌ ڕاشیده‌كان. من لێره‌دا چه‌ند سه‌رنجێكی گشتی‌ باس ده‌كه‌م و گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌تانه‌ی‌ كه‌ نوسه‌ر وروژاندویه‌تی ده‌هێڵمه‌وه‌ بۆ گۆڤاری ستانده‌ر بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌وانه‌ی‌ وتاره‌كانی محمد هه‌ریرییان خوێندۆته‌وه‌ ئاگاداری وه‌ڵامه‌كه‌شی ببن.

یه‌كه‌م شت كه‌ هه‌ڵده‌هێنجرێت له‌م جۆره‌ نوسینانه‌ به‌ گشتی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌م نوسه‌ره‌ ئیسلامییانه‌ كه‌ ده‌رهاویشته‌ی‌ ساڵانی نه‌وه‌ده‌كانن له‌و كاته‌ی‌ كه‌ ڕه‌وتی ئیسلامی له‌وپه‌ڕی بره‌ویدا بوو و ئه‌مان ده‌مڕاستی بوون ئێستا زۆرێكیان لایانداوه‌و به‌باره‌كانی تردا شت ده‌نوسن. ئه‌مه‌ بێبناغه‌یی ئه‌و ڕابوونه‌ ئیسلامییه‌ ده‌رده‌خات و ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ كه‌ زۆرێك له‌وانه‌ قاڵ‌ نه‌بووبوون له‌ ئیسلامه‌تیداو تێگه‌یشتن و پابه‌ندبوونی ئیسلامییان سه‌رزاره‌كی و ڕووكه‌شی بوو یان بۆ ناووشوهره‌ت و ده‌سكه‌وتی ماددی بوو !

به‌ڵگه‌ی‌ به‌رجه‌سته‌ش له‌سه‌ر ڕووكه‌شیی و ڕواڵه‌تیی بوونی‌ تێگه‌یشتن و پابه‌ندبوونیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ندێك له‌وانه‌ی‌ چوونه‌ وڵاتانی ڕۆژئاوا ده‌ستبه‌رداری ئیسلام بوون ، هه‌ریه‌كه‌و به‌شێوه‌یه‌ك ، كه‌سی‌ واهه‌یه‌ به‌ته‌واوی له‌ ئیسلام لایداوه‌و بانگه‌شه‌ بۆ ڕێبازی تر ده‌كه‌ن ، هه‌ندێكیان ئیش وكاریان بووه‌ته‌ ڕه‌خنه‌ گرتن له‌ ئیسلامییه‌كان ، هه‌ندێكیشیان وه‌كو ئه‌م نوسه‌ره‌ی‌ كه‌ ده‌مانه‌وێ‌ قسه‌ی‌ له‌سه‌ر بكه‌ین كه‌وتۆته‌ ژێركاریگه‌ری شیعه‌وه‌و ڕاوبۆچونه‌كانی‌ ئه‌وان وه‌كو نوسینی‌ خۆی وه‌رده‌گێڕێته‌ سه‌رزمانی كوردی‌ كه‌ هه‌مووی‌ هێرشه‌ بۆ سه‌ر یارانی پێغه‌مبه‌رو پێشه‌وایانی‌ ئه‌هلی سوننه‌ ، جا ئایا له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی‌ ماددی‌ و دونیاییه‌، یان هه‌ر به‌ ئافه‌رین و ده‌ستخۆشی لێكردن وده‌ست به‌ پشتدا هێنان فریویان داوه‌ ! ئه‌مه‌ ته‌نها خواو خۆیان ده‌یزانن ، هه‌ركامێكیشیان بێت بۆ ئێمه‌ یه‌ك شته‌ با بۆخۆی جیاوازیشی‌ تێدا بێت!

من ئه‌و دو ژماره‌یه‌م له‌به‌ر ده‌سته‌ كه‌ باسی ئیبن ته‌یمییه‌ ده‌كات ، واته‌ ژماره‌ ٢٥و ٢٩-٣٠ و ئه‌وانی پێشترم ده‌ستنه‌كه‌وت كه‌باسی ئه‌حمه‌دی‌ كوڕی‌ حه‌نبه‌ل ده‌كات و له‌و باوه‌ڕه‌دام به‌دوای ئیبن ته‌یمییه‌شدا باسی موحوممه‌دی‌ كوڕی عه‌بولوه‌هاب بكات و دواتریش بانگه‌شه‌ بۆ مه‌زهه‌بی (ئه‌هلی به‌یت!) بكات!.

له‌م دوو ژماره‌یه‌دا به‌ ڕوونی ده‌رده‌كه‌وێت ئه‌و نووسینانه‌ به‌ هه‌ناسه‌یه‌كی‌ شیعه‌یانه‌ نوسراون نه‌ك سوننییانه‌ به‌م به‌ڵگانه‌ی‌ خواره‌وه‌:

١.ئه‌هلی سوننه‌ زاراوه‌ی‌ توله‌قا به‌كارناهێنن بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی یارانی پێغه‌مبه‌رو ئه‌و زاراوه‌یه‌ به‌ توانجێك و ته‌شه‌ره‌یه‌ك نازانن بۆیان به‌ڵكو به‌و پێوه‌ره‌ قورئانییه‌ هاوه‌ڵان ده‌پێون كه‌ ده‌فه‌رموێت: "لا یستوی منكم من انفق من قبل الفتح وقاتل ، اولئك اعظم درجه‌ من الذین انفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنی‌ والله بما تعملون خبیر"الحدید/ ١٠واته‌ : یه‌كسان نین ئه‌وانه‌تان كه‌له‌ پێش ڕزگاركردنی مه‌ككه‌ ماڵیان به‌خشیوه‌و جه‌نگاون له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی‌ كه‌له‌دوای فه‌تحی‌ مه‌ككه‌ ماڵیان به‌خشیوه‌و جه‌نگاون، ئه‌وانه‌ -واته‌ چینی‌ یه‌كه‌م- پله‌وپایه‌یان زۆر گه‌وره‌تره‌ له‌وانه‌ی‌ كه‌ دوای‌ فه‌تحی‌ مه‌ككه‌ ماڵیان به‌خشیوه‌و جه‌نگاون ، وه‌ به‌هه‌ردولا خوا به‌ڵێنی‌ به‌هه‌شتی‌ داوه‌ ( )

به‌ڵێ‌ ئه‌وانه‌ ته‌نها پله‌و پایه‌یان كه‌متره‌ له‌وانه‌ی‌ له‌ پێش فه‌تحی‌ مه‌ككه‌ موسوڵمان بوون ئه‌گینا هیچ كاتێك به‌وناوناتۆره‌یه‌وه‌ بانگ نه‌كراون له‌ لایه‌ن شیعه‌وه‌ نه‌بێت! له‌ناو ئه‌وانه‌شدا موجاهیدو موسوڵمانی‌ زۆر گه‌وره‌ هه‌ڵكه‌وتوه‌ كه‌ هه‌مو هه‌وڵ و كۆششێكیان سڕینه‌وه‌و قه‌ره‌بوكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و ماوه‌یه‌ بوو كه‌ دژایه‌تی‌ ئیسلامیان كردوه‌ بۆنموونه‌ (عه‌كریمه‌ی كوڕی ئه‌بوجه‌هل) كه‌ ڕۆڵێكی‌ سه‌ره‌كی‌ هه‌بوو له‌جه‌نگی‌ یه‌رموكدا، تیپێكی‌ چوارسه‌د كه‌سی پێك هێناو په‌یمانی‌ مردنیان له‌نێوان یه‌كتردا به‌ست كه‌ هه‌ڵنه‌یه‌ن تا سه‌رده‌كه‌ون یا شه‌هید ده‌كرێن . ئه‌وه‌ بوو له‌ ئه‌نجامدا شه‌هید كرا ره‌زای‌ خوای‌ لێبێت. پیغه‌مبه‌ریش درودی‌ خوای له‌سه‌ر بێت كاتێك پێی فه‌رموون (اذهبوا أنتم الطلقا‌ء) واته‌ بڕۆن ئێوه‌ ئازادن مه‌به‌ستی‌ پێی سوكایه‌تی‌ پێكردن نه‌بوو به‌ڵكو بۆ ده‌رخستنی حوكمی‌ خوا بوو ده‌رباره‌یان كه‌ ئازادن و چاوپۆشی له‌ تاوانه‌كانیان ده‌كرێت .

٢.زاراوه‌ی‌ ناسبی (ناصبی) زاراوه‌یه‌كه‌ شیعه‌ به‌كاریدێنن له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر كه‌سێكدا كه‌ ئه‌بوبه‌كرو عومه‌ر له‌پێشتر بزانن له‌ عه‌لی بۆ پێشه‌وایه‌تی‌ ، به‌كورتی هه‌موو سوننییه‌ك به‌لای ئه‌وانه‌وه‌ ناسبییه‌! به‌كارهێنانی‌ وشه‌ی‌ ناسبییه‌تیش له‌لایه‌ن كه‌سێكی‌ وه‌كو هه‌ریرییه‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌سه‌لمێنێ كه‌ ئه‌و نوسینه‌ هی خۆی یا زایده‌ی‌ فكری خۆی نییه‌ مه‌گه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كه‌ بوبێت به‌ شیعه‌!. وه‌ زانایانیش ده‌ڵێن : ( نه‌ مێژووی‌ ئیبن ته‌یمییه‌ له‌ ئیبن به‌تتوته‌ وه‌رده‌گیرێ وه‌نه‌ مێژووی‌ هاوه‌ڵان و ئه‌مه‌وییه‌كانیش له‌ شیعه‌!)

٣. ئه‌هلی سوننه‌ به‌و شێوه‌یه‌ ناڕواننه‌ ئه‌مه‌وییه‌كان كه‌ نوسه‌ر باسیان ده‌كات به‌ڵكو ئه‌وه‌ ته‌نها تێڕوانینی شیعه‌یه‌ بۆیان!. به‌لای ئه‌هلی سوننه‌وه‌ سه‌رده‌می ئه‌مه‌وییه‌كان سه‌رده‌می‌ فتوحاتی ئیسلامی‌ و سه‌ربه‌رزی‌ موسوڵمانان بوو ته‌نها چه‌ند شتێك نه‌بێت كه‌ هه‌ندێكیان ڕووبه‌ڕووی‌ ڕه‌خنه‌ی‌ گه‌وره‌ ده‌كاته‌وه‌ له‌وانه‌ شه‌هیدكردنی‌ حوسه‌ین و هێرش كردنه‌ سه‌ر مه‌دینه‌ له‌ سه‌رده‌می یه‌زیددا و توندوتیژی حه‌ججاج به‌رامبه‌ر به‌ خه‌ڵكی‌ عیراقی ئاژاوه‌گێڕ به‌ شێوه‌یه‌كی‌ تایبه‌تی كه‌ ناشگاته‌ ئه‌و توندو تیژییه‌ی‌ حكومه‌تی عێراقی به‌رامبه‌ر جند السماء كردی و له‌ ڕۆژێكدا نزیكه‌ی‌ هه‌زار كه‌سی لێ كوشتن و سه‌دان كه‌سیشی‌ لێ به‌دیل گرتن و زیندانی‌ كردن ! یه‌زیدیش لای ئه‌هلی‌ سوننه‌ نه‌فره‌ت لێكراوه‌و تاوانه‌كه‌ی‌ به‌تاوانێكی‌ زۆر گه‌وره‌ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت و حه‌ججاجیش به‌ سته‌مكارێكی‌ گه‌وره‌ له‌ قه‌ڵه‌م ده‌درێت و كاره‌كانی‌ هێشتاناشوبهێنه‌ كاره‌كانی‌ خاڵخاڵی‌ كاتێك زیندانییه‌كانی‌ ده‌رده‌هێناو به‌ جومله‌ و بێدادگایی كردن ده‌یكوشتن و ده‌یوت ئه‌وه‌ی‌ بێتاوانه‌ ده‌چێته‌ به‌هه‌شت و ئه‌وه‌شی تاوانباره‌ به‌ سزای‌ خۆی گه‌یشتووه‌! .دیاره‌ سه‌قامگیركردنی‌ ده‌وڵه‌ت له‌ هه‌ندێك جاردا جۆره‌ توندو تیژییه‌كی‌ پێویسته‌ با نه‌یاره‌كانیش كه‌سانی‌ پیرۆزو پایه‌ به‌رزی‌ وه‌كو حوسه‌ین و كاك ئه‌حمه‌دی‌ موفتی زاده‌و ناصری سوبحانی‌ یان جند السما‌و و موقته‌دا سه‌دربن كه‌ حكومه‌تی عێراقی و ئێرانی‌ لێی تێگه‌یشتون به‌ڵام هێشتا موحه‌ممه‌د هه‌ریری ماویه‌تی‌ لێی تێبگات چونكه‌ له‌ فه‌له‌كێكی‌ تیۆریدا ده‌خولێته‌وه‌ .

ره‌خنه‌كانی‌ نوسه‌ر له‌( ئیبن ته‌یمییه‌) له‌ كتێبی‌ (منهاج السنة‌) له‌ ئه‌نجامی‌ تێنه‌گه‌یشتنی‌ نوسه‌رو نه‌زانینی‌ لۆژیكه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی‌ گرتووه‌ و ئیبن ته‌یمییه‌ له‌و قسانه‌یدا ڕه‌خنه‌ له‌ ئیمامی‌ عه‌لی ناگرێت به‌لكو به‌هه‌مان ئه‌ولۆژیكه‌ی‌ كه‌ نوسه‌ری كتێبی‌ (منهاج الكڕامة‌) ی‌ (ابن المطهر الحلی) ڕه‌خنه‌ی‌ پێده‌گرێ له‌ ئیمامی‌ ئه‌بو به‌كرو ئیمامی‌ عومه‌ر و ئیمامی‌ عوسمان ئه‌م دێت و پێی ده‌ڵێت ئه‌و شتانه‌ی‌ كه‌تۆ به‌ ڕه‌خنه‌ی‌ ده‌زانی‌ له‌سه‌ر ئه‌و پیاوانه‌ حه‌زره‌تی‌ عه‌لیش كردوونی‌ ئیتر بۆچی‌ بۆ ئه‌وان تاوان بێت و بۆ ئه‌م ئاسایی؟ . ده‌بوایه‌ نوسه‌ر ئه‌گه‌ر خاوه‌نی‌ ئینصافه‌و به‌مه‌به‌ستی ده‌رخستنی ڕاستی‌ ئه‌و شتانه‌ی‌ نوسیوه‌ ده‌بوایه‌ پێشتر قسه‌كانی‌ ئیبنولموته‌هیری حیللی بهێنایه‌ته‌وه‌ كه‌ تێیدا جنێو به‌ یاران وخه‌لیفه‌كان ده‌دات و سوكایه‌تییان پێده‌كات و ڕه‌خنه‌یان لێده‌گرێت ئیبنوته‌یمییه‌ش وه‌ڵامی ده‌داته‌وه‌ . به‌ڵێ ئه‌وه‌یه‌ ئینصاف و زانستێتی‌ : ماده‌م كتێبێك له‌ وه‌ڵامی‌ كتێبێكی‌ تردا نوسراوه‌ته‌وه‌ ده‌بێ قسه‌ی‌ هه‌ردولا باس بكه‌یت بۆ ئه‌وه‌ی‌ خوێنه‌ر بۆنه‌و موناسه‌به‌ی‌ وتنی‌ ئه‌و قسانه‌ی‌ لایه‌نی‌ دووه‌م بزانێت. ئیمامی‌ عه‌لیش به‌لای ئه‌هلی سوننه‌وه‌ هه‌روه‌كو هاوه‌ڵانی تر مه‌عسوم نییه‌و ئه‌گه‌ری هه‌ڵه‌و گوناهیشی لێده‌كرێت. شایانی باسیشه‌ تاكو ئێستا ئه‌هلی سوننه‌ به‌گوێره‌ی‌ پێویست كاره‌كان و هه‌ڵوێسته‌كانی ئیمامی عه‌لییان هه‌ڵنه‌سه‌نگاندووه‌ و هیچ قسه‌یه‌كیان له‌مه‌ڕ به‌رپرسیارێتی‌ ئه‌و نه‌كردووه‌ له‌و هه‌موو ڕووداوانه‌ی‌ ڕوویاندا له‌سه‌رده‌می فه‌رمانڕه‌وایه‌تییه‌كه‌یدا ئه‌ویش یه‌كه‌م له‌و سۆنگه‌یه‌ی‌(منطلق) كه‌ ئه‌هلی‌ سوننه‌ قه‌ناعتیان وایه‌ ئه‌وه‌ی‌ ڕوویدا له‌ نێوان هاوه‌ڵاندا فیتنه‌یه‌ك بوو خوا ده‌ستی‌ ئێمه‌ی‌ لێپاراستووه‌ باشتر وایه‌ ئێمه‌ش زمانی‌ خۆمانی لێبپارێزین و ئه‌وان هه‌موو له‌ ئه‌نجامی‌ ئیجتهاده‌وه‌ كه‌وتنه‌ ئه‌و هه‌ڵانه‌وه‌و پله‌وپایه‌یان لای خوا هه‌ر به‌رزه‌و ئه‌و ناكۆكییه‌ی‌ نێوانیان ئه‌و كاریگه‌رییه‌ی‌ نابێت له‌سه‌ر موسوڵمانێتی وپله‌وپایه‌كه‌یان چونكه‌ به‌ ئیجتهاد كردویانه‌و نه‌ك به‌ هه‌واو هه‌وه‌س ، هه‌روه‌كو چۆن ئه‌مڕۆ ئه‌و هه‌موو گروپه‌ شیعانه‌ی‌ عێراق شه‌ڕ له‌نێوان یه‌كتردا ده‌كه‌ن و له‌یه‌كتر ده‌كوژن و یه‌كتر تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هیچ كاریگه‌رییه‌كی‌ هه‌بێت له‌ سه‌ر شیعه‌یه‌تیی وموسوڵمانێتییه‌كه‌یان هه‌رچه‌ند ئه‌مان به‌ ئیجتهادیش نایكه‌ن به‌ڵكو شه‌ڕه‌كه‌ به‌ ئاشكرا شه‌ڕه‌ كورسییه‌.

دووه‌میش پێده‌چێ‌ ئه‌وه‌ كاریگه‌ری ئه‌ده‌بییاتی شیعه‌ بێت له‌سه‌ر سوننه‌ كه‌ ئیمامی‌ عه‌ لییان به‌لاوه‌ مه‌عسومه‌ وپارێزراوه‌ له‌ هه‌ڵه‌و له‌ گوناهیش. .

ئه‌وه‌ی‌ كه‌ هه‌ریری ده‌ڵێت تیۆری سه‌له‌فییه‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هاوه‌ڵانی‌ پێغه‌مبه‌ر هه‌موو عدولن و نابێ قسه‌ له‌وه‌ی‌ نێوانیاندا ڕوویدابكرێت ، ئه‌وه‌ بۆچوونی سه‌له‌فییه‌كان نییه‌ به‌ڵكو بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌و جه‌ماعه‌یه‌ وه‌كو له‌ خاڵی پێشودا ئاماژه‌م پێدا ،جا یا نوسه‌ر (وه‌رگێڕ!) لێی بێئاگایه‌ یان به‌بێ قه‌یدوشه‌رت وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر كوردی‌! ئه‌م ئیشه‌شی له‌ ئیشی خاوه‌نی‌ كتێبی‌( الوهابیة‌ فی المیزان ) ده‌چێت كه‌به‌ناوی‌ ڕه‌خنه‌ گرتن له‌ وه‌هابییه‌ت ڕه‌خنه‌ له‌ بنه‌ماكانی‌ ئه‌هله‌ سوننه‌ ده‌گرێت!.

داوا له‌ وه‌رگێڕو خوێنه‌ران ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر ده‌یانه‌وێت هه‌ڵوێستی‌ ئیبن ته‌یمییه‌ له‌وه‌ی‌ ڕوویدا له‌ نێوان هاوه‌ڵاندا بزانێت با بچێت كتێبی‌ (اختلاف الصحابة بین مكانة‌ الاشخاص وقدسیة‌ المبادی‌ء) ی‌ (محمد مختار الشنقیطی‌) بخوێنێته‌وه‌ كه‌ بیست و دوو بنه‌مای‌ داناوه‌ بۆ ئه‌ومه‌به‌سته‌و هه‌مووی‌ له‌ كتێبه‌كانی ئیبن ته‌یمییه‌وه‌ ده‌رهێناوه‌وله‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ هه‌ندێك ڕه‌خنه‌ له‌ ئیبن ته‌یمییه‌ ده‌گرێت سه‌لماندویه‌تی‌ كه‌ هیچ كه‌سێك ئه‌وه‌نده‌ی‌ ئه‌و ڕه‌چاوی‌ ئه‌و بنه‌مایانه‌ی‌ نه‌كردووه‌ و به‌ ئینصاف نه‌بووه‌ له‌ مه‌سه‌له‌یه‌دا.

بۆزیاتر ناسینی‌ ئیبن ته‌یمییه‌و سه‌رده‌مه‌كه‌ی‌ و ئه‌و ڕۆڵه‌ گرنگه‌ی‌ بینیویه‌تی‌ له‌به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی‌ زانامه‌زهه‌بییه‌ده‌مارگیره‌كان و ئه‌هلی‌ ته‌صه‌وفی فه‌لسه‌فی و تاقمه‌ باتنییه‌كان و ئه‌هلی‌ بیدعه‌ت و شوێنكه‌وتووی‌ ئاینه‌كانی‌ ترو جیهادكردنی‌ دژی ته‌تارو خاچپه‌رسته‌كان بابچێت كتێبه‌كه‌ی‌ موحه‌مه‌د ئه‌بوزه‌هره‌ بخوێنێته‌وه‌ كه‌ده‌رباره‌ی‌ ئیبن ته‌یمییه‌ نوسیویه‌تی‌ وئه‌وكاته‌ ئه‌وڕۆڵه‌ گه‌وره‌یه‌ی‌ بۆده‌رده‌كه‌وێت كه‌ له‌وسه‌رده‌مه‌دا بینیویه‌تی و هۆی ئه‌و هه‌موو هێرشه‌ی‌ كراوه‌ته‌ سه‌ری‌ و ده‌كرێته‌ سه‌ری‌ له‌لایه‌ن شوێنكه‌وتوانی‌ ئه‌و تایفه‌و مه‌زهه‌بانه‌ی‌ كه‌ به‌ره‌نگاریان بوه‌ته‌وه‌ و پوچه‌ڵی و بێبایه‌خی ئه‌و ئامۆژگارییه‌ی‌ بۆ ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و زانا مه‌زهه‌بییه‌ ده‌مارگیره‌ بۆی ناردووه‌ .

له‌ ژماره‌ی‌ ٢٩-٣٠ دا به‌شێوه‌یه‌كی‌ زۆر سه‌یر سه‌له‌فییه‌ت و ئیبنوته‌یمییه‌ ده‌به‌ستێته‌وه‌ به‌ ئه‌مه‌وییه‌كانه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش یه‌كێكه‌ له‌ به‌ڵگه‌ زه‌قه‌كانی سه‌رچاوه‌ شیعه‌ییه‌كه‌ی‌ هه‌ریری ! . ئه‌مه‌وییه‌كان عه‌ره‌بچێتییان نه‌كردووه‌ چونكه‌ عه‌ره‌بچێتی‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا باوی‌ نه‌بووه‌ و ئه‌وه‌ی‌ كه‌ نوسه‌ر ده‌یڵێت كه‌ گوایه‌ ڕێگه‌ به‌ غه‌یری عه‌ره‌ب نه‌دراوه‌ ته‌نانه‌ت پێشنوێژیش بكات ئه‌وه‌ درۆیه‌كی‌ شاخدارو ئه‌وپه‌ڕی‌ نه‌زانی‌ و چه‌واشه‌كاری نوسه‌ر ده‌رده‌خات و هه‌رنه‌زانییه‌كی‌ بكردایه‌ نه‌ده‌بوایه‌ ئه‌و نه‌زانییه‌ بكات به‌ڵام دیاره‌ خوا ده‌یه‌وێت درۆكه‌ی‌ ده‌رخات بۆیه‌ زه‌له‌ی‌ وای‌ پێده‌كات ئه‌گینا ئه‌گه‌ر بڕۆیشتایه‌ ته‌ماشای‌ هه‌ر كتێبێكی‌ (طبقات الفقها‌ء) ی بكردایه‌ ئه‌و ڕاستییه‌ی‌ بۆ ده‌رده‌كه‌وت كه‌ گه‌وره‌ترین زانایانی‌ سه‌رده‌می‌ ئه‌مه‌وییه‌كان مه‌والی بوون ، كێ‌ هه‌یه‌ ناوی‌ (سه‌عیدی‌ كوڕی جوبه‌یرو عه‌تائی‌ كوڕی ڕه‌باح و موجاهدو تاووس وعه‌كریمه‌و مه‌كحول) ی نه‌بیستبێ‌ كه‌ گه‌وره‌ترین زانایانی‌ تابعی غه‌یره‌ عه‌ره‌بی سه‌رده‌می‌ ئه‌مه‌وییه‌كانن ،ئه‌گه‌ر نوسه‌ر هیچكام له‌وانه‌شی نه‌بیستووه‌ خۆ ناوی ئیمامی‌ ئه‌بوحه‌نیفه‌ی دامه‌زرێنه‌ری مه‌زهه‌بی حه‌نه‌فی بیستووه‌ ؟

له‌بواری سه‌ربازیشدا ئه‌گه‌ر نوسه‌ر ناوی‌ كه‌سی نه‌بیستبێ‌ خۆ حه‌تمه‌ن ناوی‌ ( تاریقی‌ كوڕی زیاد ) ی‌ ڕزگاركه‌ری ئه‌نده‌لوسی بیستووه‌ كه‌ یه‌كێك بوو له‌سه‌ركرده‌كانی ده‌وڵه‌تی ئه‌مه‌وی‌ و به‌ربه‌ر بوو نه‌ك عه‌ره‌ب!.

نوسه‌ر به‌ ڕه‌خنه‌ گرتن له‌ ئیبن ته‌یمییه‌وه‌ ناوه‌ستێت به‌ڵكو ڕه‌خنه‌ له‌ ( عومه‌ری كوڕی خه‌تتاب و عه‌بدوڵلای كوڕیشی) ده‌گرێت و به‌ بێڕێزی‌ باسی‌ هاوه‌ڵانی تر ده‌كات! ئه‌مه‌ش ڕاستی ئه‌و بۆچونه‌مان ده‌سه‌لمێنێ كه‌ نوسه‌ر یان قسه‌ی‌ خه‌ڵكانی شیعه‌ ده‌جوێته‌وه‌ وه‌یاخۆی بووه‌ به‌ شیعه‌و قه‌ناعه‌تی به‌ بۆچونه‌كانیان هێناوه‌ . بۆشی هه‌یه‌ ئه‌مه‌ی هه‌ریری ده‌ینوسێت وه‌رگێڕانی كتێبێكی تایبه‌ت بێت كه‌ دوژمنانی‌ ئیبن ته‌یمییه‌ له‌ شیعه‌ نوسیویانه‌ .

ئه‌گه‌ر نوسه‌ر خۆی نه‌یتوانیوه‌ له‌ مه‌به‌سته‌كانی ئیبن ته‌یمییه‌ تێبگات له‌ كتێبی (اقتضا‌ء الصراط المستقیم) بابچێ‌ ئه‌و پێشه‌كییه‌ بخوێنێته‌وه‌ كه‌ (عبدالكریم ناصر العقل) بۆ كتێبه‌كه‌ی‌ نوسیوه‌ ئه‌وكاته‌ تێده‌گات ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی‌ ئێمه‌ چه‌ند له‌و سه‌رده‌مه‌ی ئیبن ته‌یمییه‌ ده‌چێت و چه‌ند پێویستیمان به‌و ڕێنماییانه‌ هه‌یه‌ بۆ پاراستنی كه‌سایه‌تی‌ سه‌ربه‌خۆی ئیسلامیمان و دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌ لاسایی‌ كردنه‌وه‌ی‌ بێبڕواو شوێنكه‌وتووی ئاین ومه‌زهه‌به‌كانی‌ تر .له‌م ڕوانگه‌یه‌شه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆرێك له‌ دانشمه‌نده‌ ئیسلامییه‌كان ده‌ڵێن ئیبن ته‌یمییه‌ نه‌ك هه‌ر فه‌قیهی‌ سه‌رده‌می خۆیه‌تی‌ به‌ڵكو فه‌قیهی‌ ئه‌م سه‌رده‌مه‌شه‌ و ڕابوونی‌ ئیسلامی‌ له‌ئه‌نجامی‌ زیندوكردنه‌وه‌ی‌ كتێبه‌كانی‌ ئه‌وه‌وه‌ دروست بوو . ئیبن ته‌یمییه‌ له‌م كتێبه‌یدا جگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌وه‌كو زانایه‌كی‌ شه‌رعی قسه‌ده‌كات وه‌كوپسپۆرێكی‌ شاره‌زا له‌ بواری كۆمه‌ڵناسی و ده‌روونناسیشدا خۆی ده‌نوێنێت كاتێك باسی كاریگه‌ری لاسایی كردنه‌وه‌ی‌ شوێنكه‌وتوی‌ ئاین و ڕێبازه‌كانی تر ده‌كات له‌ جل و به‌رگ و دابونه‌ریت و زمان و جه‌ژن و بۆنه‌كانیاندا .

ئه‌گه‌ر ئیبن ته‌یمییه‌ هانی‌ قسه‌كردن به‌ زمانی‌ عه‌ره‌بی ده‌دات ئه‌وه‌ له‌كوردایه‌تی‌ كه‌مناكاته‌وه‌ ئه‌گه‌ر كوردبێت چونكه‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌وه‌ی‌ كه‌ زمانی‌ قورئانه‌و به‌بێ ئه‌و موسوڵمان ناتوانێ له‌ قورئان و فه‌رموده‌كانی‌ پێغه‌مبه‌رو زانسته‌ ئیسلامییه‌كان تێبگات ئه‌وكاته‌ زمانی شارستانی بوو و خه‌ڵكی‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی‌ كه‌سێك فه‌رزی‌ بكات له‌سه‌ری‌ هه‌وڵی‌ فێربوونی‌ ده‌دا هه‌روه‌كو چۆن ئێستا هاندانی‌ خه‌ڵكی‌ بۆ فێربوونی‌ زمانی‌ ئینگلیزی‌ له‌لایه‌ن به‌رپرسه‌ كورده‌كانه‌وه‌ له‌ كوردایه‌تییان كه‌مناكاته‌وه‌و به‌ڵگه‌ نییه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی‌ كه‌ ئینگلیز یا ئه‌مریكا ئه‌و زمانه‌ی‌ فه‌رزكردووه‌ به‌سه‌ر میلله‌تاندا ، ئه‌و سه‌رده‌مه‌ش هه‌مان شت بوو .ئیبن ته‌یمییه‌ له‌ سه‌رده‌مێكدا بوو كه‌ مه‌غۆله‌كان وڵاتیان داگیركردبوو، بانگه‌شه‌ بۆ ده‌ستگرتن به‌ ڕه‌سه‌نایه‌تی و كلتوری ئیسلامی‌ و دابونه‌ریته‌ ئیسلامییه‌كانه‌وه‌ له‌ پێویستییه‌ هه‌ره‌ سه‌ره‌كییه‌كانی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ بوو هه‌روه‌كو چۆن ئێستا ئێمه‌ داوا له‌ موسوڵمانان ده‌كه‌ین لاسایی ڕۆژئاوای‌ باڵاده‌ست نه‌كه‌نه‌وه‌ له‌دابه‌نه‌ریت و ڕه‌وشت و ئاكاریانداو ده‌ست به‌ڕه‌سه‌نایه‌تی‌ خۆیانه‌وه‌ بگرن هه‌مان شت به‌ نیسبه‌ت سه‌رده‌می‌ ئیبن ته‌یمییه‌وه‌ . وه‌ئه‌گه‌ر حه‌زره‌تی‌ عومه‌ر داوای‌ له‌ موسوڵمانان كردوه‌ ده‌ست به‌زمانی عه‌ره‌بی و نه‌ریتی ئه‌وكاته‌ی‌ عه‌ره‌به‌وه‌ بگرن له‌به‌ر ئه‌وه‌ بوو كه‌ عه‌ره‌ب به‌ڕێنماییه‌كانی‌ ئیسلام جۆشكرابوون و هه‌موو شتێكیان ئیسلامی‌ بووبوو بۆیه‌ پێویستی‌ ده‌كرد ده‌ستی پێوه‌بگرن بۆ ئه‌وه‌ی‌ میلله‌تانی‌ تر چاویان لێبكه‌ن وله‌سه‌ر ڕێوشوێنی‌ ئه‌وان بڕۆن . ئێستا كه‌ ئه‌مریكا باڵا ده‌سته‌ له‌جیهانداو ده‌یه‌وێت كلتورو نه‌ریتی‌ خۆی بگوێزێته‌وه‌ بۆ میلله‌تان قه‌شه‌كان و پسپۆران ده‌نێرێت به‌ وڵاتاندا بۆ ئه‌وه‌ی‌ خه‌ڵكی‌ فێری‌ زمانی‌ ئینگلیزی‌ بكه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ ئه‌و كلتورو هزرو تێڕوانین و شێوازی‌ ژیانه‌ی‌ خۆی بگوێزێته‌وه‌ بۆ میلله‌تان . كه‌واته‌ چی تێدایه‌ ئه‌گه‌ر موسوڵمانانی‌ سه‌رده‌می‌ یه‌كه‌م ده‌ركیان به‌م ڕاستییه‌ كردبێت و گرنگی ڕۆڵی زمانیان زانیبێت له‌ گواسته‌وه‌ی‌ كلتوری‌ ئیسلام بۆ میلله‌تان له‌ ڕێگه‌ی‌ ئه‌و زمانه‌وه‌، هه‌رچه‌ند له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا زۆریان له‌كه‌س نه‌كردووه‌ به‌عه‌ره‌بی قسه‌بكات یازمانی‌ زگماكی‌ خۆی بگۆڕێت به‌ڵكو داوایان له‌موسوڵمانه‌ عه‌ره‌به‌كان كردوه‌ ده‌ست له‌زمانی عه‌ره‌بی هه‌ڵنه‌گرن و به‌زمانی میلله‌تانی تر قسه‌نه‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مان كلتوری ئیسلامی‌ خۆیان بگوێزنه‌وه‌ بۆ ئه‌وان نه‌ك به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌مان كه‌ خاوه‌نی‌ په‌یامێكی‌ خوایین بكه‌ونه‌ ژێر كاریگه‌ری میلله‌ته‌ ئازادكراوه‌كان و شوێنی‌ ئه‌و نه‌ریتانه‌ی‌ ئه‌وان بكه‌ون كه‌ له‌ سه‌رده‌می‌ پێش ئیسلامه‌وه‌ بۆیان ماوه‌ته‌وه‌ . ئه‌مه‌ ڕاستییه‌كه‌ یه‌كێكی‌ وه‌كو هه‌ریری نه‌یتوانیوه‌ لێی تێبگات!.

دوا وته‌م لێره‌دا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ داوا له‌ هه‌ریری ده‌كه‌م ئه‌و ئامۆژگارییه‌ی‌ هێناویه‌ته‌وه‌ بۆ ئیبن ته‌یمییه‌ ئاڕاسته‌ی‌ خۆی و ئه‌و مامۆستایه‌نه‌ی‌ بكات كه‌ پیشه‌ی‌ شه‌ووڕۆژیان جنێودان و سوكایه‌تی‌ كردنه‌ به‌ پێشه‌وایانی‌ ئیسلام و خه‌لیفه‌و هاوه‌ڵانی‌ پێغه‌مبه‌ر له‌كاتێكدا كه‌ خوا ده‌فه‌رموێت:" تلك امه‌ قد خلت لها ما كسبت ولكم ما كسبتم ولا تسألون عما كانوا یفعلون " وه‌ ده‌فه‌رموێت: " والذین جاؤوا من بعدهم یقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذین سبقونا بالایمان ولا تجعل فی قلوبنا غلا للذین أ‌منوا ربنا انك غفور رحیم" .

ئه‌مانه‌ هه‌ندێك تێبینی‌ گشتی بوون له‌سه‌ر نوسینه‌كه‌ی محمد هه‌ریری به‌ ئومێدی ئه‌وه‌ی‌ به‌خۆیدا بچێته‌وه‌و له‌وه‌ زیاتر به‌ڕێی گومڕاییدا نه‌ڕوات ،درێژه‌ی‌ وه‌ڵامه‌كه‌شی هه‌ڵده‌گرین بۆ گۆڤاری ستانده‌ر كه‌ نوسینه‌كانی‌ تێدا بڵاو ده‌كاته‌وه‌ ، داواكاریشم له‌ ستافی ستانده‌ر ئه‌وه‌یه‌كه‌ زیاتر لێپرسراوانه‌ بابه‌ته‌كان هه‌ڵبژێرن و گۆڤاره‌كه‌یان نه‌كه‌نه‌ سه‌كۆیه‌ك بۆ ئه‌وانه‌ی‌ شیرازه‌ی‌ بیركردنه‌وه‌یان شێواوه‌و گومانی‌ نابه‌جێ‌و نه‌زانانه‌ بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌و بونه‌ته‌ بڵندگۆی ناحه‌زانی‌ ئه‌هلی‌ سوننه‌ت.

به‌نیسبه‌ت ئه‌وانه‌شی وا هێرش ده‌كه‌نه‌سه‌ر سه‌ید قوتب و سوكایه‌تی‌ پێده‌كه‌ن و ڕه‌خنه‌ی‌ لێده‌گرن وه‌ڵامه‌كه‌یان ده‌هێڵینه‌وه‌ بۆ ژماره‌ی‌ داهاتوو ان شا‌ء الله چاوه‌ڕوان بن.

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics