٧ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

نیگایه‌ک له‌ ئێستای حاڵه‌تی ئیسلامی.. پڕۆژه‌یه‌ک بۆ داهاتوو

مامۆستا نازم عه‌بوڵڵا

بەرێز مامۆستا نازم عه‌بوڵڵا له‌ساڵی‌ (١٩٦٣)له‌ناوچه‌ی‌ شوان له‌دایك بووه‌. له‌قوتابخانه‌ی‌ میللی‌ زانسته‌ ئیسلامیه‌كان خوێندنی‌ زانستی‌ شه‌رعی‌ ته‌واو كردوه‌.

له‌سه‌رده‌ستی‌ ماموستاعه‌بدوڕه‌حمانی كۆڵ مۆڵه‌تی‌ زانستی‌ ئیسلامی‌ وه‌رگرتوه‌.

له‌ساڵی‌ ١٩٧٩له‌ رێكخراوی‌ نوێی‌ برایانی موسڵمان (اخوان المسلمین ) به‌ژداربوه‌.

دامه‌زرێنه‌ری‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ ڕاپه‌رینی‌ ئیسلامی بووه‌ له‌ ساڵَی‌ ١٩٩٢,تاكو ڕاگه‌یاندنی‌ یه‌كبونی‌ ئیسلامی ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ بووه‌. له‌ساڵی‌ ١٩٩٨له‌یه‌كبوونی‌ ئیسلامیدا ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ بووه‌.ئیستاش ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ كۆمه‌ڵی‌ ئیسلامیه‌.

فره‌ حیزبی‌ له‌سایه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامیدا.

دوو جۆره‌ پێناسه‌ هه‌یه‌ بۆ حیزب.

 

یه‌كه‌م: ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر حیزب ‌ورێكخراوێك له‌چوار چێوه‌ی‌ یاسا‌و بنه‌ما ڕێپێدراوه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامیدا كار بكات‌و له‌ ڕووی‌ فیكری‌‌و سیاسیه‌وه‌ پێچه‌وانه‌ی‌ نه‌وه‌ستێ‌، بیگومان رێگه‌ پێدراوه‌‌و ده‌توانێت هه‌موو كار‌و چالاكییه‌كی‌ خۆی‌ ئه‌نجام بدات‌و وحوكمی‌ ئه‌و قوتابخانه‌‌و مه‌زهه‌به‌ فیقهیانه‌ی‌ هه‌یه‌ كه‌ له‌سه‌رده‌می‌ حوكمی‌ ئیسلامیدا هه‌بوون‌و توانیویانه‌ رێنمونی‌ موسڵمانان بكه‌ن‌و راستیه‌كانیان لێحاڵی‌ بكه‌ن‌و له‌ژێر بنه‌مای‌ فه‌رمان به‌چاكه‌‌و رێگری‌ له‌ خراپه‌دا ده‌سه‌ڵات له‌ناڕه‌وایی‌‌و گه‌نده‌ڵیه‌كان ئاگادار بكه‌نه‌وه‌‌و گۆڕان له‌ناو كۆمه‌ڵگای‌ موسڵمانان دروست بكه‌ن‌و چاكسازی‌ له‌ده‌سه‌ڵاتدا بكه‌ن، و زاناكان‌و كه‌سایه‌تی‌‌و قوتابخانه‌ فیكری‌‌و سیاسیه‌كان رۆڵی‌ ئۆپۆزسیۆنیان بینیوه‌ ڕوو به‌رووی‌ ده‌سه‌ڵات وه‌ستاون‌و ئاماده‌ی‌ هه‌موو قوربانیه‌كیش بوون له‌ پێناوی‌ چاكسازی‌‌و لادانی‌ خراپه‌كاری‌ ‌و گه‌نده‌ڵیدا .

له‌ ئیسلامدا هه‌موو هۆكارێك بۆ به‌رگری‌ له‌ خراپه‌‌و هۆشیاركردنه‌وه‌ی‌ كۆمه‌ڵگا رێگه‌ پێدراوه‌ به‌مه‌رجێك له‌گه‌ڵ‌ مه‌به‌سته‌شه‌رعیه‌كاندا تێگیران دروست نه‌كات، گرنگ نییه‌ ئه‌و ده‌سته‌یه‌ی‌ به‌و كاره‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ناوی‌ رێكخراوی‌ سیاسیه‌وه‌ بێت یان به‌ناوی‌ رێكخراوه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگای‌ مه‌ده‌نییه‌وه‌ بێت، جگه‌ له‌ موسڵمانان هه‌موو ئاینه‌كانی‌ تریش ده‌توانن له‌ چوارچێوه‌ی‌ ئاینكه‌یاندا له‌ناو خۆیاندا پارت‌و رێكخراوی‌ جۆرا‌و جۆریان هه‌بێت، بۆ گه‌یاندنی‌ داوا‌و كێشه‌كانیان‌و داكۆكی‌ كردن له‌مافه‌كانیان‌و ده‌توانن له‌ناوخۆیاندا بانگه‌شه‌ بكه‌ن بۆ ئاینه‌كه‌یان‌و نه‌وه‌‌و شوێنكه‌وتوانیانی‌ له‌سه‌ر پێ‌ به‌گه‌یه‌نن، وه‌ له‌ئیسلامدا هه‌ر ئاین‌و مه‌زهه‌ب‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ك رێگه‌ پێدراو بێت هه‌موو ئه‌و میكانیزمانه‌ش بۆیان رێگه‌ پێدراوه‌ كه‌ له‌خزمه‌تیاندا بێت‌و چ جۆره‌ ماَمه‌ڵه‌‌و هه‌ڵسوكه‌تێك بۆ موسڵمانان ریگه‌ پێدراوه‌ به‌هه‌مان شێوه‌ بۆ ئاینه‌كانی‌ تریش رێگه‌ پێدراوه‌ له‌به‌ر رۆشنایی‌ ئه‌م بنچینانه‌دا( لهم مالنا وعلیهم ما علینا)یان(نتركهم ومایدینون)، وه‌ ئیسلام بنچینه‌ی‌ داناوه‌ بۆ موعاره‌زه‌ بوون ئه‌ویش به‌وه‌ی‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك رێگه‌ی‌ نه‌داوه‌ سته‌م قبوڵ‌ بكرێت وه‌كو پێغه‌مبه‌ر(صلی‌ الله علیه‌ وسلم) ده‌فه‌رموێت( أنصر أخاك ظالماً أو مظلوماً، ان یك ظالماً فأردده عن ظلمه، وإن یكن مظلوماً فأنصره) بوخاری‌ گێراویه‌تیه‌وه‌ (٦٤٣٨) یان ده‌فه‌رموێت( صنفان من أمتی لاتنالهما شفاعتی ) یه‌كێك له‌وانه‌(سلطان غشوم) أخرجه الطبرانی فی الكبیر(٨٠٧٩) یان ده‌فه‌رموێت( لا طاعة‌ فی معصیة اله إنما الطاعة فی المعروف) أخرجه أحمد فی مسنده (٥/٦٦،٦٧) وه‌ ده‌یان فه‌رمووده‌ی‌ تر له‌سه‌ر دژایه‌تی‌ كردنی‌ سته‌م و وه‌ستان له‌ رووی‌ سته‌مكاران.

دووه‌م:هه‌ر پارت‌و رێكخراوێك هه‌وڵ‌ بدات بۆ له‌ناوبردنی‌ بنه‌ما فیكری‌‌و سیاسیه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامیی‌ ‌و له‌گه‌ڵ‌ رای‌ هاوڵاتیانی‌ موسلمان تێك گیرا‌و ئامانجی‌ لابردنی‌ سیسته‌می‌ ئیسلامی‌ بوو نه‌ك گه‌نده‌ڵی‌ سیاسی‌ یان كۆمه‌ڵایه‌تی‌ یان ئابوری‌ ، بێگومان ئه‌م جۆره‌ ئۆپۆزسیۆنانه‌ له‌ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامیدا جیێ‌ نابێته‌وه‌ چونگه‌ تێك ئه‌گیرێت له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ ئیسلام بۆی‌ هاتووه‌ له‌ پارێزگاری‌ كردن له‌ ئاین‌و نه‌فس‌و وه‌چه‌‌و عه‌قل..

 

 

*هۆكاری‌ جیاوازی‌ نێوان موسڵمانان .....؟

بێگومان له‌ ئیسلامدا دوو جۆره‌ ده‌ق‌و حوكمی‌ شه‌رعی‌ هه‌یه‌:

 

• یه‌كێكیان: ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بواری‌ ڕا جیایی‌ تیا نییه‌ وه‌كو عه‌قیده‌‌و چۆنیه‌تی‌ باوه‌ڕ بوون به‌خوای‌ تعالی‌ و عیباده‌كان، یان وه‌كو ئه‌و حوكمه‌ شه‌رعیانه‌ی‌ ڕوون‌و دیارن‌و ڕای‌ جیا هه‌ڵناگرن وه‌كو كوشتن‌و زینا‌و ...هتد. یان وه‌كو ئه‌وه‌ی‌ قورئان ‌و سوننه‌ت سه‌رچاوه‌ی‌ یاسادانانه‌، ئه‌م ده‌قانه‌ یه‌كڕیزیان بۆ موسڵمانان دروست كردووه‌ هه‌موو موسڵمانانیش كۆكن له‌سه‌ریان.

• دووه‌میان: ده‌قه‌ گۆڕاوه‌كانن كه‌ (مجمل)ن یان به‌ ڕه‌هایی‌ هاتوون كه‌ له‌ (اصول الفقه‌)دا به‌درێژی‌ باسیان لێوه‌كراوه‌، كه‌ ئه‌م ده‌قانه‌ش زیاتر باس له‌ چۆنیه‌تی‌ مامه‌ڵه‌ ‌و هه‌ڵسوكه‌وتی‌ موسڵمانان ده‌كات له‌ناوخۆیاندا یان له‌گه‌ڵ‌ ده‌رووبه‌ریان، كه‌ ئه‌مانه‌ مه‌جالی‌ ڕای‌ ده‌ربڕینیان تیا هه‌یه‌‌و ده‌توانن به‌ گوێره‌ی‌ به‌رژه‌وه‌ندی‌ موسڵمانان‌و شوێن‌و رۆژه‌كان قسه‌ی‌ له‌سه‌ر بكه‌ن، وه‌ ئه‌مه‌ش زیاتر ده‌چێته‌ خانه‌ی‌ ده‌ستنیشان كردنی‌ چاكه‌كان‌و هه‌ڵبژاردن چاكترینیان، یان هه‌ڵسه‌گاندنی‌ خراپه‌كان‌و ده‌ستنیشان كردنی‌ كه‌مترینیان، كه‌ ئه‌مانه‌ زۆربه‌یان ده‌چنه‌ خانه‌ی‌ سیاسه‌تی‌ شه‌رعیه‌وه‌‌و به‌ گویره‌ی‌.جیاوازی‌ ڕوداوه‌كان ده‌توانرێت حوكمی‌ جیاوازیان لێ‌ وه‌رگیرێت,

سێیه‌م :به‌هۆی‌ زۆرینه‌ی‌ موسڵمانان‌و بڵاوبوونیان له‌سه‌رتاسه‌ری‌ دونیادا كه‌ له‌ده‌یان گه‌ڵ‌و نه‌ته‌وه‌ی‌ جۆراوجۆردا ره‌نگی‌ داوه‌ته‌وه‌ وای‌ كردووه‌ ڕای‌ جیاواز دروست ببێت چه‌نده‌ها مه‌زهه‌ب‌و ڕێره‌وو پارتی‌ جۆرا‌وجۆری‌ تیا سه‌ر هه‌ڵ بدات، ته‌نانه‌ت له‌ناو زانا ناوداره‌كاندا ڕای‌ كۆن‌و تازه‌یان هه‌بووه‌ كه‌ جیاوازی‌ ناوچه‌‌و ژینگه‌ هۆكاری‌ سه‌ره‌كی‌ جیاوازی‌ فیكری‌ نێوان مرۆڤه‌كانه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش جیاوازیه‌كی‌ سورشتیه‌‌و كه‌س ناتوانێت نكۆڵی‌ لێ‌ بكات یان به‌ڕوودا بوه‌ستێ‌، و مه‌ترسیه‌كه‌ له‌وێوه‌ ده‌ست پێده‌كات كه‌ موسڵمانان به‌هۆی‌ ده‌مارگیری‌ مه‌زهه‌بی‌ یان فیكری‌ ناتوانن له‌ ڕاو بۆچوونه‌ تازه‌كان تێبگه‌ن‌و بۆ چاره‌سه‌ری‌ كێشه‌‌و ڕووداوه‌كان سوودی‌ لێوه‌ربگرن، ناتوانن ڕای‌ تازه‌ هه‌ڵبژێرن سه‌باره‌ت هاتنه‌ پێشه‌وه‌ی‌ ڕووداوو گۆڕانكاریه‌ تازه‌كان وه‌ناتوانن واقعیانه‌ هه‌ڵسوكه‌وت له‌ گه‌ڵ‌ ئیجتهادی‌ تازه‌‌و فه‌توا‌و ڕای‌ تازه‌دا بكه‌ن و واز له‌ ڕایه‌ كۆنه‌ كه‌ بێنن، وه‌هه‌موو ئیسلام له‌مه‌زهه‌بێك یان پارتێك دا كۆنه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ و به‌ر به‌ره‌ كانیێ‌ نێوان تازه‌‌و ڕابوردوو دروست ده‌بێت كه‌ یه‌كێكه‌ له‌ زه‌قترین دیارده‌ی‌ كێشه‌‌و جیاوازی‌ نێوان موسڵمانان،‌و هۆیه‌كی‌ تریش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ته‌قلیدی‌ زانا پایه‌داره‌كان‌و پابه‌ندبوون به‌ ڕایه‌كانیانه‌وه‌ به‌بێ‌ گوێ‌دانه‌ ئه‌وه‌ی‌ ڕای‌ ئه‌م زانایه‌ فه‌تواكه‌ی‌ بۆ كات‌و سه‌رده‌مێك بووه‌.

چوراه‌م: به‌هۆی‌ حیساب نه‌كردن بۆ ڕای‌ خه‌ڵك له‌ دیاری‌ كردنی‌ سه‌ركرده‌دا، دوای‌ نه‌مانی‌ خیلافه‌تی‌ راشیدین ده‌سه‌ڵات بوو به‌ میراتی‌ ده‌ستاوده‌ست كردنی‌ ده‌سه‌ڵاته‌ له‌نێو موسڵماناندا نه‌ما زۆر جار بۆ قوتاركردنی‌ خه‌ڵكی‌ له‌سته‌می‌ ده‌سه‌ڵات‌و ئازادكردنی‌ ڕای‌ خه‌ڵكی‌ په‌نا براوه‌ته‌ به‌ر فه‌لسه‌فه‌‌و بیرۆكه‌ی‌ جۆرا‌وجۆر‌و خه‌ڵكی‌ له‌ چوار ده‌ور كۆكراوه‌ته‌وه‌‌و پێگه‌یه‌ندراوه‌، پاشان بووه‌ به‌مه‌زهه‌بێكی‌ فیكری‌‌و ڕێبازێكی‌ فه‌لسه‌فی‌ .

* چاره‌سه‌ری‌ ئێستای‌ حاڵه‌تی‌ ئیسلامیی‌.

 

حاڵه‌تی‌ ئێستای‌ ئیسلامیی‌ به‌تایبه‌ت له‌ كوردستان پێوستی‌ به‌ پێشنیار‌و پرۆژه‌ی‌ عه‌مه‌لیه‌ ئه‌ویش له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت ئێمه‌ خوێندنه‌وه‌ی‌ واقیعانه‌مان بۆ بزاڤی‌ ئیسلامیی‌ هه‌بێت كه‌ نابێت كۆڵێك بخه‌ینه‌ سه‌ر شانی‌ ڕابوونی‌ ئیسلامیی‌ كه‌ له‌توانایدا نییه‌ بۆیه‌ بیرۆكه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ موسڵمانان له‌بازنه‌یه‌كدا یان له‌ چوارچێوه‌یه‌ك دا كۆ بكرێته‌وه‌ به‌ بێ‌ دوو میكانیزمه‌ ناكرێت كه‌ ئێستا هیچیان له‌ناو موسڵمانان به‌دی‌ ناكرێت.

میكانیزمی‌ یه‌كه‌م: ئه‌وه‌یه‌ كه‌سایه‌تیه‌كی‌ كاریزمی‌ ئیسلامیی‌ هه‌بێت كه‌ خه‌ڵك به‌بێ‌ دوو دڵی‌ سه‌ر بۆ كه‌سایه‌تی‌ ئیداری‌ و سیاسی‌ ‌و زانستی‌ دابنه‌وێنێت‌و توانای‌ ئیستعیاب‌و له‌باوه‌ش گرتنی‌ هه‌موو بۆچوونه‌ جیاواز‌و ڕه‌مزه‌ ئیسلامیه‌ جۆرا‌وجۆره‌كانی‌ هه‌بێت ‌و بێگومان چه‌ندێك ئه‌م كه‌سایه‌تیه‌ له‌و وه‌صفانه‌وه‌ نزیك بێت.

شوێن كه‌وتووه‌ جه‌ماوه‌ری‌ زیاتر ده‌بێت‌و چه‌ندێكیش لاواز بێت‌و توانای‌ پڕكردنه‌وه‌ی‌ چاو‌و دڵی‌ موسڵمانانی‌ نه‌بێت بێگومان ڕێژه‌یه‌كی‌ كه‌متر له‌خه‌ڵك له‌ده‌وری‌ كۆ دبه‌نه‌وه‌‌و به‌دیله‌كه‌ش بوونی‌ پارت‌و باڵ‌‌و گروپ‌و ڕێره‌وی‌ جۆراجۆره‌.

مكیانیزمی‌ دووه‌م: بوونی‌ ده‌سه‌ڵاتـی‌ ئیسلامیی‌ كه‌ له‌سه‌ر بنچینه‌ی‌ ئازادی‌ ڕاده‌بربڕین‌و ڕاوێژكردن دامه‌زرابێت كه‌ بتوانێت له‌ ئه‌نجومه‌نێكدا نوێنه‌رانی‌ خه‌ڵك كۆ بكاته‌وه‌ و هه‌موو چین‌و توێژ‌و بۆچوونه‌ جیاجیاكان بوونی‌ خۆیانی‌ تیاببینن بچێت و هه‌موو چین‌و توێژه‌كان فاكته‌رێكی‌ ئیجابی‌ بن بۆ به‌رچاو ڕۆشن كردنی‌ خه‌ڵك له‌ده‌ستورێكی‌ ڕوون ‌و ئاشكرای‌ وڵاتدا چونكه‌ هه‌ر وڵاتێك یاسایه‌كی‌ دروستی‌ هه‌بێت وڵاتی‌ پێ‌ ببات به‌ڕێوه‌ بێگومان هاوڵاتیان به‌دروستی‌ بیرده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌ڵێن جارێك باوكێك له‌ فه‌یله‌سوفێكی‌ فیساغۆرس پرسی‌ چۆن كۆڕه‌كه‌م په‌روه‌رده‌ بكه‌م ئه‌ویش له‌وڵامدا ووتی‌ بیكه‌ به‌هاوڵاتی‌ له‌ وڵاتێكی‌ خاوه‌ن یاسای‌ دروستدا، بۆیه‌ ئه‌ڵێم كه‌ ئیسلام یاسایه‌كی‌ دروسته‌ كاتێك شوێنكه‌وتوانی‌ ڕاست‌و دروست ده‌بن كه‌ ده‌وڵه‌تێك ئه‌و یاسایانه‌یان به‌سه‌ردا جێ‌به‌جێ‌ بكات‌و كه‌سانی‌ پێشه‌نگیش ببینن چاوی‌ لێ‌ بكه‌ن.

له‌كاتێكدا ئه‌م میكانیزمانه‌ وه‌كو پێویست نین له‌ناو موسڵماناندا پێویسته‌ ئه‌م هه‌نگاوانه‌ بنێن:

١. كاركردن له‌سه‌ر متمانه‌ی‌ نێوانیان‌و یه‌كتر قبوڵ‌ كردن چونكه‌ ئه‌گه‌ر ناو به‌ناو دوو لایه‌نی‌ ئیسلامیی‌ یان چه‌ند كه‌سایه‌تیه‌ك لێك نزیك بۆ بێته‌وه‌ گرنتی‌ به‌رده‌وام بوونی‌ نه‌بووه‌ زۆر جار به‌ گلیه‌ی‌ و گازاندنه‌وه‌ كۆتایی‌ پێ‌ هاتووه‌.

٢. خۆ شاره‌زاكردنی‌ زیاتر له‌ فیكر‌و سیاسیه‌تی‌ ئیسلامیی‌ و دونیا بینی‌ چونكه‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ فیكری‌‌و سیاسانه‌ی‌ ئێستا بزاڤی‌ ئیسلامیی‌ پێی‌ گه‌یشتووه‌ زۆری‌ ئه‌نجامی‌ ئه‌زمون بووه‌، له‌ گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و زانسته‌ی‌ به‌ئه‌زمون په‌یدا ده‌بێت زۆر به‌نرخه‌‌و پێویسته‌ هه‌ڵگرانی‌ به‌چاوی‌ ڕێزه‌وه‌ ته‌ماشا بكرێت ، نابێت ئه‌وه‌شمان له‌ بیربچێت هه‌ڵه‌ی‌ زۆر ‌و یه‌ك له‌دوای‌ یه‌ك سه‌ركرده‌‌و شوێنكه‌توانیان ماندوو ده‌كات‌و نه‌خشه‌‌و پرۆژه‌ی‌ گه‌شه‌داریان نابێت ‌و به‌شێوه‌یه‌كی‌ دروست هه‌نگاو نانێن.

٣. نه‌گواستنه‌وه‌ی‌ ده‌قاو ده‌قی‌ بیر‌وبۆچوون ئه‌زمون ڕابونی‌ وڵاتان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ هه‌ر وڵاته‌‌و كێشه‌‌و گرفتی‌ تایبه‌تی‌ خۆی‌ هه‌یه‌‌و سه‌رهه‌ڵدانی‌ بزاڤی‌ ئیسلامیش له‌هه‌ر وڵاتێك دا بۆ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و گرفت‌و كه‌م‌و كورتیانه‌ له‌ وێدایه‌، بۆیه‌ ده‌بینین گواستنه‌وه‌ی‌ بۆچوونی‌ ڕابونی‌ وڵاتێك بۆ وڵاتێكی‌ تر خاڵی‌ لاواز و سه‌لبی‌ تایبه‌تمه‌ندی‌ وڵاته‌كه‌ی‌‌و ژینگه‌ی‌ خۆی‌ ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ وڵاتێكی‌ تر.

* گۆڕانكاری‌ به‌ تاك یان به‌ گروپ؟

 

له‌ ئیسلامدا یه‌ك هۆكار ‌و میكانیزم نیه‌ بۆ گۆڕانكاری‌ به‌ڵكو ده‌بینین نه‌خۆشیه‌ك له‌ وڵاتا به‌رپا ده‌بێت پێشه‌كی‌ نه‌خۆشیه‌كه‌ دیاری‌ ده‌كه‌یت پاشان چاره‌سه‌ری‌ بۆ داده‌نێت، كاری‌ بانگخوازان به‌رچه‌ كرداره‌ و دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ له‌سه‌ده‌ی‌ نۆزده‌یه‌م حیزبایه‌تی‌ به‌ شێوازی‌ چه‌پگه‌رایی‌ ‌و ڕاست ڕه‌وی‌ له‌ جیهانی‌ ئیسلامیدا په‌یدا بوو بیرۆكه‌ی‌ كاركردن له‌ حیزبێك دا هاته‌ ئارا كه‌ به‌پله‌ی‌ یه‌ك خاوه‌نی‌ ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ش (حسن البنا) بووه‌ به‌رحمه‌ت بێت، له‌ناو موسڵماناندا ئه‌گه‌ر هیچ پارت‌و گروپ‌و ڕێكخراوێكی‌ عه‌لمانی‌ نه‌بێت وه‌كو سه‌رده‌مه‌كانی‌ ئیمام غه‌زالی‌‌و ئیبن ته‌یمیه‌‌و چه‌نده‌ها زانای‌ تر كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ موسڵمان بوون ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامیش هه‌بووه‌ بێگومان به‌هه‌ستانه‌ سه‌ر پێی‌ گه‌سانێك خه‌ڵك هۆشیان به‌خۆیاندا دێته‌وه‌‌و دێنه‌ شه‌قام‌و مه‌یدانه‌كانی‌‌و به‌ده‌م فه‌رمانی‌ خواوه‌ دێن به‌ڵام له‌كاتی‌ نه‌بوونی‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ ئیسلامیدا‌و موسڵمانان له‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ بزوتنه‌وه‌‌و باڵ‌‌و ڕێره‌وی‌ عه‌لمانی‌ گشتگیر‌و صه‌لبیه‌ت سه‌ری‌ تێكردون‌و هه‌ر لایه‌نه‌‌و به‌شێكی‌ دا بڕیوه‌ و له‌ ناو حیزبێك یان ڕێكخراوێكدا هۆنراوه‌ نه‌ته‌وه‌ ‌و پارێزگاری‌ له‌ بیروباوه‌ڕه‌كه‌ی‌ پێ‌ ده‌كات‌و خوێنیان پێ‌ دڕێژێت‌و له‌هه‌موو ڕووه‌كانی‌ فیكری‌‌و شارستانی‌‌و ڕۆشنبیریه‌وه‌ سه‌نگه‌ریان له‌ موسڵمانان گرتووه‌، بێگومان له‌م كاته‌دا پێویستی‌ به‌ بزاڤ ‌و جموجوڵێكی‌ ڕێك‌و پێك‌و ڕێكخراو هه‌یه‌ كه‌ به‌ڕوویان دا بوه‌ستێت‌و په‌نایه‌كیش بێت بۆ خه‌ڵكانی‌ بانگخواز‌و دڵسۆز بۆ ئیسلام، بۆیه‌ ئه‌ڵێم له‌كاتی‌ بوونی‌ ده‌سه‌ڵات‌و جه‌ماوه‌ری‌ ئیسلامیدا به‌ هه‌وڵی‌ زانا‌و غه‌مخۆران خه‌ڵك هوشیار ده‌كرێته‌وه‌، به‌ڵام له‌حاڵه‌تی‌ وه‌كو ئه‌مڕۆدا نه‌ك به‌ تاكه‌كه‌س ناكرێت به‌ڵكو وه‌كو ده‌بینین زۆرجار پارت‌و رێكخراوه‌ ئیسلامیه‌كانیش تیاده‌سته‌ وه‌سانن، له‌گه‌ڵ‌ تێبینیه‌ك دا ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ مه‌رج نییه‌ كه‌ ووترا پارت‌و ڕێكخراو هه‌ر ئه‌م پارت‌و رێكخراوه‌ ته‌قلیدیانه‌مان بێته‌ پێش چاو به‌ڵكو پێویسته‌ موسڵمانان به‌ دوای‌ شێوازی‌ سه‌رده‌مانه‌ ‌و به‌ بیرۆكه‌ی‌ تازه‌‌و به‌بێ‌ ماندوبوون بگه‌ڕێن بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ ڕێگا‌و شێوازی‌ تر بۆ كاری‌ ئیسلامیی‌ و له‌م شێوازه‌ ته‌قلیدیه‌ی‌ ئێستا ده‌ربچن كه‌ ئه‌مه‌ش زیاتر كاری‌ ڕۆشنبیران‌و سیاسه‌تمه‌دارانه‌.

* هۆكاری‌ شكستی‌ ئه‌م دواییه‌ی‌ ئیسلامیه‌كان ‌و چاره‌سه‌ر:

 

هۆی‌ شكستی‌ ئیسلامیه‌كان له‌هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌م جاره‌ی‌ كوردستان كه‌ خۆیان له‌ لیستی‌ خزمه‌تگوزاری‌‌و چاكسازیدا ده‌بینیه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چه‌ند هۆكارێك هۆكاری‌:-

یه‌كه‌م: جۆری‌ گوتاریان شه‌قامی‌ كوردی‌ نه‌وروژاند‌و سه‌رنجی‌ جه‌ماوه‌ری‌ ڕانه‌كێشا، كه‌به‌شێكیان گوتارێكی‌ نه‌زه‌ری‌ بوو بۆ هه‌ندێ‌ ئیسلامی‌‌و هێنانه‌وه‌ی‌ به‌ڵگه‌ی‌ شه‌رعی‌ له‌سه‌ر ڕێگه‌ پێدراوی‌ هاوپه‌یامێنتی‌ له‌نێوان ئیسلامیی‌‌و عه‌لمانیدا، كه‌ ئه‌مانه‌ له‌هه‌موو گوتاری‌ ئیسلامیه‌كاندا به‌دی ده‌كرا، جۆرێكی‌ تریان نامه‌یه‌كی‌ سیاسی‌ بوو بۆ حیزبه‌ عه‌لمانییه‌كان‌و وڵاتانی‌ ڕۆژ ئاوا‌و هه‌ندێك خه‌ڵكی‌ نوسه‌ر‌و رۆشنبیركه‌ ئێمه‌ی‌ ئیسلامیی‌ توانای‌ پێكه‌وه‌ ژیانمان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ‌ غه‌یری‌ خۆمان ‌و خه‌ڵكی‌ ترمان قبوڵه‌ بێگومان ئه‌م گوتارانه‌ بۆ نوخبه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و نوخبه‌ی قه‌ناعه‌تیش بكات ئه‌وه‌ توانرا هه‌ندێك خه‌ڵكی‌ ئیسلامیی‌ كه‌سب بكرێت كه‌ ئه‌ویش ڕێژه‌یه‌كی‌ كه‌مه‌‌و ته‌مسیلی‌ شه‌قامی‌ كوردی‌‌و جه‌ماوه‌ر ناكات و سه‌باره‌ت به‌نامه‌ی‌ سیاسیش دیسان هیچ له‌ جه‌ماوه‌ر‌و شه‌قام ناگۆڕێت، به‌ڵام ئه‌وه‌ی‌ من لێی‌ حاڵی‌ بووم شكسته‌كه‌ په‌یوه‌ندی‌ به‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئێمه‌ هه‌ندێك له‌ ئیسلامیه‌كان ده‌نگیان پێنه‌داین یان خه‌ڵكی‌ ئه‌و لیسته‌ ده‌نگی‌ داوه‌ به‌لایه‌نی‌ تر به‌ڵكو شكسته‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و لیسته‌ نه‌یتوانی‌ سه‌رنجی‌ شه‌قامی‌ كوردی‌‌و جه‌ماوه‌ری‌ بۆ خۆی‌ ڕابكێشێت وه‌خه‌له‌ل له‌وه‌شدا نییه‌ له‌وانه‌یه‌ هه‌ندێك خه‌ڵكی‌ ئیسلامیی‌ ده‌نگی‌ پێمان نه‌دابێ‌ پارتی‌ داد‌و گه‌شه‌ پێدانی‌ توركی‌ زۆرێك له‌ وه‌قفه‌ ئیسلامیی‌‌و گروپه‌ ئیسلامیه‌كان دژیان بوون به‌ڵام له‌به‌ر ئه‌وه‌ی‌ سه‌رنجی‌ شه‌قامی‌ توركیان ڕاكێشا بۆیه‌ توانیان سه‌ركه‌وتن به‌ده‌ست بێنن بۆیه‌ به‌شێكی‌ ده‌نگ نه‌هێنانی‌ ئه‌و لیسته‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كه‌ نه‌یتوانی‌ به‌باش له‌گه‌ڵ‌ هه‌ست‌و هۆشی‌ ئه‌و خه‌ڵكه‌دا بدوێت كه‌ ئه‌و ڕه‌خنه‌‌و گله‌یی‌ ‌و گازاندانه‌ی‌ هه‌بوو له‌ حكومه‌ت‌و ده‌سه‌ڵات بۆیه‌ گرنگ نیه‌ به‌لای‌ خه‌ڵكه‌وه‌ هاوپه‌یكانیه‌تی‌ چ لایه‌نێكی‌ ئیسلامیی‌ یان عه‌لمانی‌ به‌ڵكو چیت پێ‌یه‌ بۆ شه‌قام ئه‌وه‌نده‌ی‌ گوتارێك ده‌ڵێت ئێمه‌ كیلۆیه‌ك گوَشت له‌ ١٤ هه‌زاره‌وه‌ داده‌به‌زێنین بۆ ١٠ هه‌زار كاریگه‌ری‌ هه‌یه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك گوتاری‌ یا ئایدۆلۆژیا ئه‌و كاریگه‌ریه‌ی‌ نییه‌‌و سه‌رنجی‌ خه‌ڵكیش ڕاناكێشێت. به‌ڵگه‌ی‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌نگدان به‌ده‌ستور له‌ بۆچوونی‌ هه‌ردوو لایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كه‌دا به‌هێزكردنی‌ پێگه‌ی‌ ئیسلامه‌ له‌ده‌ستوری‌ هه‌رێمدا بێگومان لای‌ نوخبه‌یه‌كی‌ ئیسلامیی‌ ولایه‌نه‌ ئیسلامیه‌كان ئه‌مه‌ كارێكی‌ نه‌وعی‌ گه‌وره‌یه‌ به‌ڵام ئه‌م هه‌نگاوه‌ نه‌ك هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ سه‌رنجی‌ جه‌ماوه‌ری‌ ڕانه‌كێشا به‌ڵكو جه‌ماوه‌ر به‌ سه‌لبی‌ لێی‌ حاڵی‌ بوون به‌هۆی‌ بانگه‌شه‌ی‌ هه‌ندێ‌ لیستی‌ تره‌وه‌ لیستی‌ خزمه‌تگوزاریان خسته‌ خانه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ بۆیه‌ به‌لای‌ جه‌ماوه‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌ گرنگ بوو كێ‌ ڕووبه‌ڕووی‌ ئه‌و ده‌سه‌ڵاته‌ ده‌وه‌ستێته‌وه‌ كه‌ ئه‌وان گله‌ییان لێی‌ هه‌یه‌ له‌هه‌موو ڕویه‌كه‌وه‌ به‌ گه‌نده‌ڵی‌ ئه‌زانن بێگومان ده‌نگدان به‌ ده‌ستوری‌‌و جۆرێك له‌نادیاری‌ به‌ گوتاری‌ جه‌ماوه‌ری‌ لیسته‌كه‌وه‌ كاریگه‌ری‌ له‌سه‌ر جه‌ماوه‌ر هه‌بوو به‌ جۆرێك هه‌ندێك له‌ ڕۆژنامه‌كان بڵاوبوویه‌ كه‌ هه‌ندێك له‌ دۆست‌و جه‌ماوه‌ری‌ لیستی‌ خزمه‌تگوزاری‌ ده‌نگیان داوه‌ به‌ لیستی‌ تر كه‌ ئه‌مه‌ نیشانه‌ی‌ پرسیار داده‌نێت كه‌ هۆی‌ چی‌ بوو له‌ باتی‌ به‌ده‌ستهێنانی‌ ڕای‌ شه‌قامی‌ كوردی‌ ئه‌م لیسته‌ هه‌ندێك له‌ ده‌نگی‌ هه‌وادارانی‌ له‌ده‌ست داوه‌؟

له‌گه‌ڵ‌ ئه‌م تێبینانه‌مان له‌سه‌ر لیستی‌ خزمه‌تگوزاری‌ نابێت ئه‌وه‌شمان له‌بیر بچێت ته‌زویركردن ڕۆڵی‌ كاریگه‌ری‌ بوو له‌سه‌ر به‌رزبونه‌وه‌ی‌ ڕێژه‌ی‌ ده‌نگ بۆ كورسیه‌كان كه‌ ئه‌وه‌ش هۆكارێكه‌ ‌و دروستبوونی‌ لیستی‌ گۆڕانیش هۆكارێكی‌ ده‌ره‌كی‌ تره‌ بۆ ئه‌و كه‌م ده‌نگ هێنانه‌.

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics