هەینی، ٢٨ سەفەر، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

نیگایه‌ک له‌ ئێستای حاڵه‌تی ئیسلامی.. پڕۆژه‌یه‌ک بۆ داهاتوو

بەرێز د.بازیانی له‌ساڵی‌ ١٩٥٣ له‌ شاری‌ كه‌ركوك له‌ دایك بوه‌، سه‌ره‌تای‌ ناوه‌ندی‌ و دوا ناوه‌ندی‌ هه‌ر له‌و شاره‌ ته‌واو كردوه‌ ، كۆلێجی‌ كشتوكاڵی‌ له‌ ساڵی‌ ١٩٧٧ له‌زانكۆی‌ سڵمانی‌ ته‌واو كردوه‌، دبلۆمی‌ باڵای‌ د.محمد بازیانی له‌ نه‌خشه‌سازی‌ و پلان له‌ ساڵی‌ ١٩٨١ به‌ پله‌ی‌ نایاب وه‌رگرتوه‌، به‌ پله‌ی‌ نایاب ماسته‌ری‌ له‌ زانسته‌ سیایه‌كان له‌ له‌نده‌ن وه‌رگرتوه‌ ، دكتۆرای‌ له‌یاسای‌ نێوده‌وڵه‌تی‌ به‌پله‌ی‌ نایاب له‌ له‌نده‌ن وه‌رگرتوه‌ ، له‌ساڵی‌ ١٩٩٤وه‌زیری‌ كشتوكاڵ بوه‌ تاكو ١٩٩٧،له‌ساڵی‌ ١٩٩٨ یه‌كه‌مین سه‌نته‌ری‌ ئه‌هلی‌ داناوه‌ و بۆته‌ سه‌رۆكی‌ تاكو ئیستائه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ و به‌رپرسی‌ ڕاگه‌یاندنه‌، ئه‌ندانی‌ كارای‌ سه‌ندیكای‌ ڕۆژنامه‌ نوسانه‌و خاوه‌ن ئیمتیازو سه‌رنوسه‌ری‌ گۆڤاری‌ هودایه‌.

١. ئایا تعددی‌ حزبی له‌ ژێر سوڵتانی‌ ئیسلامی جائزه‌ یان نا ؟ هه‌ڵوێستی‌ ئیسلام بوَ مامه‌ڵه‌ كردن له‌ته‌ك ئوپوزسیون چونه‌ ؟.

د. محمد بازیانی‌: ئه‌صل و بنه‌ڕه‌ت له‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامیدا ئه‌وه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ تۆكمه‌و به‌هێز له‌ مه‌یدان بێت و خه‌ڵكی‌ به‌ جوانی‌ به‌ڕێوه‌ببات و دادگه‌ری‌ له‌ نێوانیاندا بڵاوببێته‌وه‌و ژین و دینی‌ هاوڵاتیان پارێزراو بێت تاكه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌ به‌ ئاشتی‌ و ئاشته‌وای‌ گوزه‌ر بكه‌ن و ماف و ئه‌ركه‌كانیان دیاربێت، جا ئه‌م ئه‌صل و بنه‌مایه‌ به‌ بزووتنه‌وه‌یه‌ك یان به‌ حیزبێك یان به‌ چه‌ند حیزبێك بێته‌ دی‌، ئه‌وا ئامانج پێكراوه‌، به‌ مه‌رجێك له‌ سنووری‌ شه‌رع تێنه‌په‌ڕیبێت، چ ئامانج و چ له‌ وه‌سائل و ئامرازه‌كانی‌ گه‌یشتن به‌م ئامانجان،ه‌ واته‌ وه‌سائیل و ئامانجه‌كان شه‌رعیبن، ئه‌وه‌ وه‌ڵامی‌ به‌شی‌ یه‌كه‌می‌ پرسیاره‌كه‌یه‌، ده‌رباره‌ی‌ به‌شی‌ دووه‌می‌ پرسیاره‌كه‌، ئۆپۆزسیونی‌ ئیجابی‌ شتێكی‌ پێویسته‌ ده‌توانین به‌ چه‌مكی‌ ( أمر به‌ معروف و نهی‌ له‌ مونكه‌ر) له‌قه‌ڵه‌می‌ بده‌ین، ئه‌م ئۆپۆزسیوینه‌ ده‌بێت هه‌بێت و گه‌ر نه‌بێت ئه‌وا هه‌موان گوناه‌ بار ده‌بن، چونكه‌ خوای‌ گه‌وره‌ رووده‌كاته‌ ئیمانداران و پێیان ده‌فه‌رمووێ‌: [ ولتكن منكم مه‌ یدعون الی‌ الخیر ویأمرون بالمعروف وینهون عن المنكر..]، ئه‌م حاڵه‌ته‌ش به‌ ئاشكرا له‌ناو هزری‌ ئیسلامیدا ئاماژه‌ی‌ پێكراوه‌، خه‌لیفه‌و سولتانه‌كان پانتای‌ باشیان له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا بۆ كردۆته‌وه‌، ته‌نانه‌ت خه‌لیفه‌ی‌ پێغه‌مبه‌ر ئه‌بو بكری‌ راستگۆ له‌ یه‌كه‌مین ووتاریدا پاش هه‌ڵبژاردنی‌ ئاراسته‌ی‌ موسڵمانانی‌ كردو فه‌رمووی‌:

(إنی‌ قد ولیت علیكم ولست بخیركم، إن أحسنت فأعینونی، وإن أسات فقومونی‌..). ئه‌م ووته‌ جوانه‌ ئه‌و راستیه‌ ده‌خاته‌ روو كه‌ ده‌سه‌ڵات میلله‌ت ده‌بێت چاودێری‌ بكات و ده‌بێت هه‌رده‌م كۆمه‌ڵێك هه‌بێت ئه‌گه‌ر ده‌سه‌ڵات هه‌ڵه‌ی‌ كرد، به‌ر چاوی‌ روونكه‌نه‌وه‌ بۆ ئه‌و هه‌ڵه‌یه‌ و رێنمایكه‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی‌ سسته‌می‌ خۆسه‌پاندن و دیكتاتۆریه‌ت دروست نه‌بێت و، له‌ سنووری‌ یاساو ده‌ستورێكدا كه‌ بنه‌ماكانی‌ له‌ قورئان و سوونه‌وه‌ هه‌ڵقوڵابێ‌، ماف و ئه‌ركه‌كانی‌ ده‌سه‌ڵات و هاوڵاتیان دیاربێت، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ده‌یه‌ها په‌رتوكی‌ سیاسه‌ی‌ شه‌رعی‌ نووسراوه‌ته‌وه‌.

٢. هوَكاری‌ بونی‌ ئه‌م هه‌موو پارت و كوَمه‌ڵ و رێچكه‌ (سوفی‌ ، سه‌له‌فی‌ به‌ هه‌ردوو ئاراسته‌كه‌یه‌و ، ئیخوانی‌ ، ...) له‌م سه‌رده‌مه‌ی‌ ئیستادا چیه‌ ؟.

د. محمد بازیانی‌: پاش روخانی‌ خه‌لافه‌تی‌ ئیسلامی‌ له‌ ساڵی‌ ١٩٢٤ زاینی‌ له‌لایه‌ن ئه‌تاتوركه‌وه‌ و دامه‌زراندنی‌ سیسته‌می‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ لایكی‌ له‌ توركیادا، جیهانی‌ ئیسلامی‌ و میلله‌تی‌ موسڵمان تووشی‌ نسكۆیه‌كی‌ گه‌وره‌ بوون، چونكه‌ بۆ ماوه‌ی‌ زیاتر له‌ ١٣٠٠ ساڵ‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ ئیسلامی‌ حوكمی‌ ده‌كرد، له‌گه‌ڵ تێبینی‌ له‌سه‌ر حوكمه‌كه‌ له‌ هه‌ندێك قۆناغدا، به‌ڵام تا راده‌یه‌كی‌ زۆر بانگه‌شه‌ی‌ جیابوونه‌وه‌ی‌ دین له‌ ده‌وڵه‌ت نه‌ده‌كرا، به‌ڵكو له‌ بواره‌ جیاجیاكانی‌ كۆمه‌ڵگه‌دا شه‌ریعه‌تی‌ ئیسلام پیاده‌ده‌كراو موسڵمانان هه‌ستیان به‌ شانازی‌ ده‌كرد به‌ ئایینه‌كه‌یانه‌وه‌و خۆیان به‌ كه‌متر نه‌ده‌زانی‌ له‌ خه‌ڵكانێكی‌ تر.. به‌ڵێ‌ پاش نه‌مانی‌ خه‌لافه‌ت، زۆرێك له‌ پێشه‌واكانی‌ ته‌صوف ته‌ریقه‌ت رۆڵی‌ كاریگه‌ریان بینی‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ده‌سه‌ڵات و حوكمی‌ ئیسلامی‌ هه‌ر له‌ شێخ سه‌عیدی‌ پیران و شیخ عبدالسلام بارزانی‌ و شیخ ئه‌حمه‌دی‌ سنووسی‌ شیخ عبدالقادر جزائیری‌ و ده‌یانی‌ تر، عاده‌تیه‌ ئێستاش كۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵكێك له‌سه‌ر هه‌مان بیری‌ ئه‌وان مابنه‌وه‌ و كاری‌ بۆ بكه‌ن ته‌نانه‌ت ئێستا ره‌وتی‌ صوفیگه‌ری‌ له‌ عیڕاقدا رۆڵی‌ به‌رهه‌ڵست و موقاوه‌مه‌ ده‌گێڕن به‌ ووته‌ی‌ ئه‌مریكیه‌كان، هه‌روه‌ها قوتابخانه‌ی‌ ئیخوانیش به‌ پێشه‌وایه‌تی‌ ئیمام حه‌سن به‌ننا له‌ساڵی‌ ١٩٢٨ له‌ شاری‌ ئیسماعیلییه‌ی‌ میسر ئیعلانی‌ ئیخوان موسلیمینیان كردو ئامانجیان گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ حوكمی‌ ئیسلامی‌ بوو، به‌ عه‌مه‌لیش هه‌وڵیان بۆ داو به‌ ئاشكرا حسن به‌نا له‌ نامه‌كانیدا ئاماژه‌ به‌و راستیه‌ ده‌كات و ، بانگه‌شی‌ ئه‌م مامۆستا به‌رزه‌ له‌ هه‌موو جیهانی‌ ئیسلامیدا بڵاوبویه‌وه‌ و ئه‌نصارو لایه‌نگری‌ بۆ دوروست بوو، به‌شداریان كرد له‌ جه‌نگی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ قودس و به‌ كرداری‌ سه‌لماندیان كه‌ ئه‌وان ئه‌وه‌ی‌ به‌ زار ده‌یڵێن هه‌وڵی‌ پراكتیزه‌كردنی‌ ده‌ده‌ن، بۆ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌م بیره‌ نه‌مێنێ‌ ئه‌وه‌بوو باجه‌كه‌ی‌ شه‌هیدكردنی‌ پێشه‌وا حه‌سه‌ن به‌ننا بوو..

ئه‌م ره‌وته‌ش تا ئێستا له‌ گۆڕه‌پانی‌ سیاسیدا له‌ جیهانی‌ ئیسلامی‌ بوونی‌ هه‌یه‌ وه‌ك حماس له‌ فه‌ڵه‌ستین كه‌ ئێستا ده‌سه‌ڵاتیان به‌ ده‌سته‌وه‌یه‌، ئه‌توانم چڕی‌ كه‌مه‌وه‌ هۆی‌ ئه‌م هه‌موو ره‌وتانه‌ هه‌وڵدانه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ حوكمی‌ ئیسلامی‌ و ، رازی‌ نه‌بوونه‌ به‌ حوكمی‌ عیلمانی‌ و لایكی‌، چاریش نیه‌ چونكه‌ وه‌ك مه‌ودوودی‌ له‌ په‌رتوكی‌ (شهاده‌ الحق) دا ده‌ڵێت : بوونی‌ ئه‌م هه‌موو كۆمه‌ڵانه‌ شتێكی‌ چاك نییه‌ به‌ڵام پاش رووخانی‌ خه‌لافه‌تی‌ ئیسلامی‌ زاناكان و خه‌مخۆرانی‌ ئیسلام هه‌ریه‌ك و له‌ شوێنێك هه‌وڵی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ ئه‌م حوكمه‌یان داو كۆمه‌ڵه‌ كه‌سێك گوێڕایه‌ڵیان بوون، وه‌ئه‌م كۆمه‌ڵانه‌ ئامانجیان یه‌ك ئامانجه‌.

٣. چون ده‌ڕوانیته‌ میتوَدی‌ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌م هه‌موو ئیختلافاته‌ ؟.

د. محمد بازیانی‌: میتۆدی‌ چاره‌سه‌ركردنی‌ ئه‌م هه‌موو ئیختلافاتانه‌ وه‌ك موودودی‌ له‌ هه‌مان په‌رتوكی‌ ناوبراودا كه‌ باسمان كرد ئاماژه‌ی‌ پێده‌كات و ده‌فه‌رمووێ‌: ئه‌گه‌ر ئه‌م كۆمه‌ڵ و پارته‌ ئیسلامیانه‌ نیه‌تیان بۆ خوا بێت ئه‌وا خیلافاتیان نامێنێت، چونكه‌ ئامانجیان یه‌ك ئامانجه‌، ره‌زامه‌ندی‌ خواو دامه‌زراندنی‌ حوكمی‌ خوا له‌سه‌ر زه‌وی‌، به‌ڵام ئێمه‌ لێره‌دا ئاماژه‌ بۆ هه‌ندێك خاڵ ده‌كه‌ین گه‌ر له‌لایه‌ن پارت و كۆمه‌ڵه‌ ئیسلامیه‌كانه‌وه‌ پراكتیزه‌ بكرێت چاره‌سه‌ری‌ ئه‌و خیلافاتانه‌ ده‌كات:

یه‌كه‌م: خیلاف و نیزاع شتێكی‌ سروشتیه‌، به‌ڵام خیلاف و نیزاع، دوژمنایه‌تی‌ و كینه‌ و حه‌سوودی‌ و سنووربه‌زانی‌ شه‌ریعه‌تی‌ لێبكه‌وێته‌وه‌ ئه‌وه‌ قیزه‌ونه‌و خاوه‌نه‌كه‌ی‌ ده‌بێت چاوه‌ڕێی سزا بێت، چونكه‌ وه‌ك خوای‌ گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: [ وإن تنازعتم فی شی‌و فردوه الی‌ الله والرسول]، واته‌ له‌كاتی‌ نیزاعدا گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ خواو پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ی‌ واتا بۆ قورئان و سوننه‌ت.

 

دووه‌م: بوونی‌ ئه‌هلی‌ حه‌ل و عه‌قد كه‌ له‌ هه‌موو لایه‌ن و پارت و كۆمه‌ڵه‌ ئیسلامیه‌كان و زانا و پیاوه‌ ئه‌كادیمیه‌ پسپۆره‌كان پێك بێت و وه‌ك مه‌رجه‌عێكی‌ شه‌رعیان لێبێ‌ و ئه‌و نیزاعه‌ی‌ كه‌ دروست ده‌بێت به‌ ژیرانه‌ چاره‌سه‌ری‌ بۆ بدۆزرێته‌وه‌.

سێیه‌م: لایه‌ن و پارت و كۆمه‌ڵه‌ ئیسلامیه‌كان ماوه‌ ماوه‌ موراجه‌عه‌ی‌ خۆیان بكه‌ن و به‌ خۆیاندا بچنه‌وه‌، ده‌ست بخه‌نه‌ سه‌ر خاڵه‌ لاوازو به‌ هێزه‌كانی‌ كاریان و به‌ جورئه‌ته‌وه‌ هه‌نگاو بنێن.

چواره‌م: دروستكردنی‌ سه‌نته‌ری‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی‌ تایبه‌ت به‌ پارت و رێكخراوه‌ ئیسلامیه‌كان و به‌ دواداچوونی‌ وورد ده‌رباره‌ی‌ هه‌نگاوه‌كانیان و تقیمی‌ عیلمی‌ بۆیان.

پێنجه‌م: به‌هێزكردنی‌ لایه‌نی‌ رووحی‌ له‌ لای‌ ئه‌ندامه‌كانی‌ ئه‌م حیزب و پارتانه‌ و په‌روه‌رده‌كردنیان له‌سه‌ر خۆشه‌ویستی‌ و برایه‌تی‌ ئیسلامی‌، ئه‌م كاره‌ش زۆر گران نییه‌ ئه‌گه‌ر نییه‌تی‌ راست و دروستت ببێت.

شه‌شه‌م: گیانی‌ لێبوورده‌ی‌ و به‌ خه‌میه‌كدیبون دروست بكرێت و خویندنه‌وه‌ی‌ یه‌كتر و سوك سه‌یرنه‌كردنی‌ یه‌كتر له‌ ئه‌وله‌ویاتی‌ كاری‌ حه‌ره‌كیان بێت.

٤. ئه‌م جیاوازیه‌ی‌ نیوان موسڵمانان جیاوازی‌ فیكرین یان میزاجی‌ و هه‌وه‌س په‌رستین ؟.

د. محمد بازیانی‌: ده‌توانین بڵێین هه‌رسێكیانن، ده‌رباره‌ی‌ فیكریه‌كه‌ ده‌توانین نموونه‌یه‌ك بهێنیه‌وه‌: ئه‌مڕۆ له‌ گۆڕه‌پانی‌ جیهاندا دوو فیكری‌ جیاواز هه‌یه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ حوكمی‌ ئیسلامی‌، فیكرێك به‌ جیهادی‌ چه‌كداری‌، دوه‌میشیان به‌ ده‌عوه‌و و به‌شداری‌ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان، هه‌ردوو لاش به‌ڵگه‌ی‌ شه‌رعی‌ خۆیان هه‌یه‌ و وه‌ك ده‌لیل نوسین ده‌نووسنه‌وه‌ له‌سه‌ری‌، ئیجتهادی‌ بۆ ده‌كه‌ن و پراكتیزه‌ی‌ ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ها بۆ چه‌مكی‌ ئاشتی‌ و جه‌نگ، له‌ هزری‌ ئیسلامیدا چوار قوتابخانه‌ هه‌یه‌:

١- جه‌نگ بنه‌چه‌و ئه‌صله‌ و ئاشتی‌ زه‌رووره‌ته‌

٢- ئاشتی‌ بنه‌چه‌و ئه‌صله‌و جه‌نگ زه‌رووره‌ته‌ بۆ نه‌هێشتنی‌ سته‌مكارو داگیركه‌رو ئه‌وانه‌ی‌ به‌رهه‌ڵست ده‌خه‌نه‌ به‌رده‌م بانگه‌واز.

٣- براغماتیه‌ت، گه‌ر ده‌وڵه‌تی‌ ئیسلامی‌ به‌ هێز بوو ئه‌وا جه‌نگ ئه‌صله‌ و ئاشتی‌ زه‌رووره‌ته‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌تی‌ ئیسلامی‌ لاواز بوو ئه‌وا ده‌توانرێ‌ سه‌رانه‌ بدرێت تاكو ده‌وڵه‌ت بمێنێ‌ و هێرش نه‌كرێته‌ سه‌ری‌.

٤- ئه‌صل وبنه‌ڕت نه‌ جه‌نگه‌ و نه‌ ئاشتی‌، به‌ڵكو ئه‌صل و بنه‌ڕه‌ت بانگه‌وازه‌، هه‌ڵوێستی‌ به‌رامبه‌ر ئه‌م بانگه‌وازه‌ ده‌بێت به‌ ئاشتی‌ یان ده‌بێت به‌ شه‌ڕ، گه‌ر به‌رامبه‌ر ئاشتی‌ ویست تۆش ده‌بێت ئاشته‌وای‌ بكه‌یت له‌گه‌ڵیا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر شه‌ڕی‌ ویست تۆش ده‌بێت بجه‌نگی‌ له‌به‌رامبه‌ری‌. له‌ جیهانی‌ ئیسلامیدا هه‌یه‌ فیكری‌ یه‌كه‌م یان دووه‌م یان سێیه‌م یان چواره‌م وه‌رده‌گرێ‌ و هه‌وڵی‌ پیاده‌كردنی‌ ده‌كات.

٥. چ هه‌نگاوێك به‌ چاره‌سه‌ر ده‌زانیت بوَ كوَكردنه‌وه‌ی‌ موسڵمانان به‌ هه‌موو پێكهاته‌كانیانه‌وه‌ له‌ ژێر چه‌ترێكی‌ گه‌وره‌ ؟ چوَن بیروو راكانیان ئاڵو گوَر بكه‌ن به‌رامبه‌ر یه‌كتر ؟.

د. محمد بازیانی‌: هه‌نگاوی‌ یه‌كه‌م خۆیان له‌ به‌ره‌یه‌كدا ببیننه‌وه‌، ئه‌مه‌ش زۆر گران نییه‌ چونكه‌ یه‌ك مه‌صیری‌ هاوبه‌ش چاوه‌نواڕیانه‌، به‌هیزبوونی لایه‌نێكیان سه‌ربه‌رزییه‌ بۆ ئه‌وی‌ دی‌، وه‌ك نموونه‌ سه‌ركه‌وتنی‌ بزووتنه‌وه‌ و چوونی‌ بۆ ناو به‌رله‌مان به‌ دوو كورسی‌ پێگه‌ی‌ ئیسلامیه‌كانی‌ زیاد كرد بینیمان له‌ یه‌كه‌مین دانیشتنی‌ به‌رله‌مانی‌ خولی‌ سێ یه‌مدا یه‌ك هه‌ڵوێست بوون ده‌رباره‌ی‌ ئه‌و بێشه‌رعیانه‌ی‌ كه‌ هه‌وڵده‌درا هه‌ندێك غه‌ربزه‌ده‌ بیخه‌نه‌ ناو لیژنه‌ هه‌میشه‌یه‌كانی‌ به‌رله‌مانه‌وه‌ به‌ تایبه‌ت لیژنه‌ی‌ داكۆكی‌ له‌ مافی‌ ئافره‌ت.

هه‌نگاوی‌ دووه‌م: یه‌ك هه‌ڵوێستی‌ ده‌رباره‌ی‌ رووداوه‌كان و نزیكبوونه‌وه‌ له‌یه‌ك و دوورخستنه‌وه‌ی‌ ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ كه‌ ئیختلاف دروست ده‌كه‌ن له‌ ریزه‌كانی‌ ئه‌م لایه‌نه‌ ئیسلامیانه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ش به‌ په‌نجه‌ ده‌ژمێردرێن .

هه‌نگاوی‌ سێیه‌م: دابه‌زین به‌ یه‌ك لیست ئه‌و لایه‌نانه‌ی‌ بڕوایان هه‌یه‌ به‌شداری‌ له‌ به‌رله‌مان جایزه‌ و هه‌نگاوێكه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ حوكمی‌ ئیسلامی‌.

چواره‌م: رێزگرتن له‌ ئیجتهاداتی‌ یه‌كتر و به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ی‌ خاڵی‌ ئیختلاف، كه‌متر وروژاندنی‌ و كاركردن له‌سه‌ر ئه‌و خاڵانه‌ی‌ كه‌ هه‌موان له‌سه‌ری‌ كۆكن.

پێنجه‌م: هه‌ستكردنی‌ هه‌موو ئه‌و لایه‌نه‌ ئیسلامیانه‌ كه‌ هه‌ریه‌كه‌یان ، به‌شێكی‌ ئه‌م رابوونه‌ن نه‌ك هه‌ریه‌كه‌یان به‌ ته‌نها هه‌موو شتێكن و غه‌یری‌ خۆیان به‌ كه‌مبزانن و به‌ هه‌مویانه‌وه‌ و خه‌ڵكانێكی‌ خاوه‌ن هزری‌ ئیسلامی‌ و زانایان و رۆشنبیرانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ حیزب وپارته‌ ئیسلامیه‌كانیشه‌وه‌ ئه‌وجا ده‌بنه‌ پرۆژه‌یه‌كی‌ ئیسلامی‌.

شه‌شه‌م: ئه‌گه‌ر ئه‌م پێنج هه‌نگاوه‌ به‌ جوانی‌ هه‌نگاوی‌ بۆ نرا به‌ دیدمان نزیك ده‌بین له‌ چه‌ترێكی‌ ئیسلامی‌ هه‌موان كۆببنه‌وه‌ له‌ سێبه‌ریدا.

٦. ئێمه‌ له‌ مێژووی‌ ئیسلامیدا هه‌ندێك حاڵه‌تمان هه‌بوون كه‌ ده‌توانڕێت بوتڕێت له‌گه‌ڵ حاڵه‌تی‌ ئیستای‌ موسڵمانان هاوشێوه‌ بوون ، چاكخوازاننێكی‌ وه‌ك ئه‌بو حامیدی‌ غه‌زالی‌ و نورالدینی‌ زه‌نكی‌ و ئیبن تیمیه‌ ... چونه‌ته‌ مه‌یدانه‌كه‌و گوَڕانكاری‌ گه‌وره‌یان له‌ ڕه‌وشه‌كه‌دا كردوه‌ به‌ قازانجی‌ موسڵمانان و ئاین ، چوَن ده‌ڕوانیته‌ ئه‌و حاڵه‌تانه‌ و به‌چ شێوازێك مه‌نهه‌جی‌ ئه‌وان بوَ چاكسازی‌ پراكتیزه‌ بكه‌ین له‌ ئه‌مڕوَی‌ جیهانی‌ ئیسلامیدا ، گوَڕان به‌ تاك یان به‌ شێوه‌ی‌ گروپ ئه‌نجام ده‌درێت؟

د. محمد بازیانی‌: ئێمه‌ سوود له‌ ئه‌زموونی‌ پێشین و سه‌له‌فی‌ صالح ئه‌م ئومه‌ته‌ ده‌بینین، به‌ڵام هه‌ر قۆناغه‌و پیاوی‌ خۆی‌ هه‌یه‌، واقیع و بارودۆخه‌كان ده‌گۆڕێ‌ و ده‌بێت روانینی‌ ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی‌ خۆت هه‌بێت بۆ چاكخوازی‌، به‌ تایبه‌ت ئێمه‌ی‌ خاوه‌ن هزری‌ ئیسلامی‌، لێره‌دا ووته‌یه‌كی‌ به‌ نرخی‌ مامۆستای‌ پایه‌به‌رز دكتۆر محسن عبدالحمیدم دێته‌وه‌ یاد كه‌ ده‌فه‌رموێ‌: ( من الوحی الی‌ العصر )، واته‌: له‌ وه‌حی‌ پێغه‌مبه‌ه‌وه‌ بۆ ئه‌م چه‌رخه‌ی‌ ئێمه‌ تێیدا ده‌ژین، واته‌ ده‌بێت ئێمه‌ حاڵیبوونمان له‌ ده‌قی‌ قورئان و فه‌رمووده‌كانی‌ پێغه‌مبه‌ر بكه‌ین به‌ حاڵ له‌م چه‌رخه‌ی‌ كه‌ خۆمان تێیدا ده‌ژین، نه‌ك كۆپی‌ ئیجتهادی‌ زاناكانی‌ چه‌رخه‌كانی‌ پێشخۆمان له‌م عه‌صره‌دا دووباره‌بكه‌ینه‌وه‌، سوودی‌ زۆریان لێوه‌رده‌گرین، به‌ڵام ده‌بێت پیاوی‌ ئه‌م قۆناغه‌ی‌ خۆمان بین، به‌ڵام ده‌توانین له‌ چه‌ند روویه‌كه‌وه‌ كه‌ له‌ خواره‌وه‌ ئاماژه‌ی‌ پێده‌كه‌م سوودیان لێوه‌ربگرین:

یه‌كه‌م: ئه‌و كه‌ڵه‌پیاوانه‌ لێبڕاوانه‌ هه‌وڵی‌ گۆڕانكاریان له‌ ناو كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان ده‌دا پاش ئه‌وه‌ی‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگه‌كه‌یان به‌ ووردی‌ ده‌ستنیشان ده‌كرد.

دووه‌م: هه‌موو رێگاكانیان ده‌ستنیشان ده‌كرد بۆ ئه‌وه‌ی‌ گۆڕانكاری‌ له‌ كۆمه‌ڵگاكه‌یان بكه‌ن، كاری‌ كه‌ڵه‌ پیاوانی‌ پێش خۆیان به‌ به‌هه‌ند وه‌رده‌گرت و ته‌واوكاری‌ بوون.

سێیه‌م: لێبڕاوانه‌ به‌ بڕوایه‌كی‌ بێئه‌ندازه‌ كه‌ هیچ كات گومانیان له‌ دڵا نه‌بوو هه‌نگاوه‌كانیان ده‌نا بۆ چاكسازی‌ بێ‌ گوێ‌ دانه‌ لۆمه‌ی‌ لۆمه‌كاران و ناحه‌زان.

چواره‌م : ئاماده‌ییان هه‌بوو هه‌موو شتێك له‌ پێناو گه‌یشتن به‌و ئامانجانه‌ به‌خت بكه‌ن، هه‌موو وه‌ختیان بۆی‌ خه‌رج ده‌كرد، واته‌ كاری‌ یه‌كه‌میان بوو، نه‌ك پله‌ دوو.

له‌ پێش هه‌موو ئه‌مانه‌شه‌وه‌ نیه‌تیان ته‌نها ره‌زامه‌ندی‌ خودا بوو، گه‌یشتن به‌ به‌هه‌شت، لاشه‌یان له‌ دونیابوو، به‌ڵام دل و گیانیان له‌و دنیابوو، واته‌ خوا ویست و خۆ نه‌ویست.

پێنجه‌م: ته‌وه‌كولیان به‌ خوا بوو پاش ئه‌وه‌ی‌ هۆكاره‌كانیان ده‌گرت بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كانیان.

شه‌شه‌م: یه‌ك كاره‌كه‌ی‌ ته‌سلیمی‌ ئه‌وی‌ دی‌ ده‌كرد، ده‌یان زانی‌ ئه‌م كاره‌ی‌ ئه‌وان كاری‌ پێغه‌مبه‌رانه‌، بۆیه‌ مه‌رج نییه‌ ئه‌وان سه‌ركه‌وتن ببینن ، گرنگ كاركردنه‌و باقی‌ له‌سه‌ر خوا، ده‌ست له‌ ده‌ست و پشت به‌ خوا.

٧. گه‌رمترین ڕوداو كه‌ ئیستا له‌سه‌ر ئاستی‌ حاڵه‌تی‌ ئیسلامی‌ كوردستان باسی‌ لێوه‌ ده‌كرێت چونه‌دواوه‌ی‌ پروَژه‌ی‌ ئیسلامیه‌ له‌ هه‌لبژاردنی‌ ئه‌م دوایی‌ یه‌، (گومان له‌ بونی‌ ته‌زویر نیه‌ ) به‌لاَم گومانیش له‌وه‌ نیه‌ كه‌ شێوه‌یه‌ك له‌ لاوازی‌ له‌ كاری‌ ئیسلامی‌ به‌دی‌ ده‌كرێت به‌ ڕونی‌ ... جه‌نابتان ئه‌مه‌ بوَچی‌ ده‌گێرنه‌وه‌ ؟ چوَن بتوانرێت متمانه‌ی‌ جه‌ماوه‌ر دووباره‌ به‌ده‌ست بهێنرێته‌وه‌ ؟

د. محمد بازیانی: له‌ زۆر دیمانه‌دا ئاماژه‌م به‌ هۆكاره‌كانی‌ چوونه‌دواوه‌ی‌ پرۆژه‌ی‌ ئیسلامی‌ كوردستان كردوه‌، له‌وانه‌:

یه‌كه‌م: دابه‌زینیان به‌ لیستێكی‌ ئیسلامی‌ عیلمانی‌ و هاوپه‌یمانی‌ له‌گه‌ڵ دوو حیزبی‌ عیلمانی‌ كه‌ له‌ گۆڕپانی‌ سیاسی‌ كوردستانیدا قورسایی‌ ئه‌وتۆیان نه‌مابوو، به‌و هاوپه‌یمانیه‌یان له‌گه‌ڵ یه‌كگرتوو، كۆمه‌ڵ، خۆیان زیندووكرده‌وه‌، ئه‌گینا چاره‌نووسیان وه‌ك حیزبه‌ چه‌پیه‌كان ده‌بوو كه‌ به‌ ٧ حیزب رێژه‌ی‌ ١%. یان نه‌هاورد.

دووه‌م: دژایه‌تیكردنی‌ لیستی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامیی‌ (٥٨)، كه‌ ئه‌مه‌ جۆرێك له‌ سه‌رسووڕمانی‌ له‌لای‌ جه‌ماوه‌ری‌ ئیسلام دۆستی‌ كوردستان و ته‌نانه‌ت ئه‌ندام و لایه‌نگرانی‌ كۆمه‌ڵی‌ ئیسلامی‌ دروست كرد و هه‌روه‌ها بوهتان دروستكردن بۆ لیستی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ كه‌ گوایه‌ ده‌نگه‌كانی‌ خۆی‌ ده‌فرۆشێ‌ به‌ حیزبێكی‌ عیلمانی‌، یان ده‌نگ به‌و لیسته‌ مه‌ده‌ن چونكه‌ ده‌نگه‌كانتان به‌ فیڕۆ ده‌ڕوات چونكه‌ یه‌ك كورسی‌ نایه‌نن، ده‌یه‌ها ناراستی‌ و بوهتان، ئه‌مه‌ش دڵی‌ زۆرێك له‌ لایه‌نگرانی‌ لیستی‌ چاكسازی‌ سارد كرده‌وه‌.

سێیه‌م: نه‌بوونی‌ ووتارێكی‌ روون و بێگه‌ردو یه‌كده‌نگ و، تقدیراتی‌ هه‌ڵه‌ بۆ كورسیه‌كانی‌ به‌رله‌مان ، كه‌ زۆر جار مه‌زه‌نده‌یان ده‌كرد به‌ ٤٠ كورسی‌ و ، نه‌بوونی‌ ستراتیجێكی‌ به‌رچاو روون، به‌ڵكو نه‌زانینی‌ قه‌واره‌و حه‌جمی‌ حه‌قیقی‌ خۆیان، تۆشبوونی‌ تاراده‌یه‌ك غرور و لوت به‌رزی‌ و كه‌م ته‌ماشاكردنی‌ قه‌واره‌ سیاسیه‌كانی‌ تر.

چواره‌م: بوونی‌ لیستێكی‌ عیلمانی‌ ركه‌به‌ر كه‌ ئه‌ویش (گۆڕان)ه‌ كه‌ ئه‌م لیسته‌ بویر تر ململانێ‌ ی‌ له‌گه‌ڵ لیستی‌ كوردستانیدا ده‌كرد.

 

پێنجه‌م: ده‌نگیان خسته‌ پاڵ پارتی‌ و یه‌كێتی‌ بۆ ریفراندۆم بۆ ره‌شنووسی‌ دستووری‌ كوردستان.

شه‌شه‌م: جه‌ماوه‌ری‌ كوردستان بڕوایان به‌م لیسته‌ نه‌بوو چونكه‌ به‌شێك بوون له‌ گه‌نده‌ڵی‌ ده‌سه‌ڵاتی‌ كوردی‌ به‌ڵام له‌ هه‌ندێك كاتدا خۆیان وه‌ك ئۆپۆزسیون پێشان ئه‌دا، ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن جه‌ماوه‌ره‌وه‌ به‌ دووفاقی‌ ته‌ماشا ده‌كرا.

له‌به‌ر ئه‌م هۆیانه‌و چه‌نده‌ها هۆی‌ تر جه‌ماوه‌ری‌ ئیسلام دۆست متمانه‌ی‌ به‌ لیستی‌ چاكسازی‌ نه‌بوو، جه‌ماوه‌ری‌ بێلایه‌نیش لیستی‌ گۆرانیان به‌ چاونه‌ترستر ده‌بینی‌، چونكه‌ ووتاری‌ ئه‌و دوو حیزبه‌ ئیسلامیه‌ شه‌رمنانه‌ بوو.

ده‌رباره‌ی‌ وه‌ڵامی‌ به‌شی‌ دووه‌می‌ پرسیاری‌ به‌ڕێزتان، ئێمه‌ له‌ ووتارێكدا كه‌ له‌ رۆژنامه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامی‌ و سایتی‌ بزووتنه‌وه‌ی‌ ئیسلامیدا بڵاوبۆته‌وه‌، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كه‌ین: ئیسلامیه‌كان زه‌رووره‌تی‌ ئه‌م قۆناغه‌یان ئه‌وه‌یه‌ به‌ یه‌ك لیست بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ عیراق دابه‌زن و دڵی‌ ئیسلامخوازانی‌ كوردستان و گه‌لی‌ كورد خۆش كه‌ن، ئه‌وه‌ی‌ ئێمه‌ تێیده‌گه‌ین پرۆژه‌ی‌ ئیسلامی‌ ته‌نها چڕنابێته‌وه‌ له‌م سێ‌ حیزبه‌ ئیسلامییه‌، به‌ڵكو ئه‌م سێ‌ حیزبه‌ به‌شێكن له‌ پرۆژه‌ی‌ ئیسلامی‌، به‌و هه‌موو ئیسلامخوازو داعی‌ و زاناو بیرمه‌ندوو خه‌ڵكه‌ موسڵمانه‌ی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌م سێ‌ حیزبه‌ ئه‌وسا پرۆژه‌یه‌كی‌ ئیسلامی پێك دێت، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ ئه‌م حیزبانه‌ن زیاترن له‌وانه‌ی‌ ئه‌مڕۆ حیزبیانه‌ كار ده‌كه‌ن و بیرده‌كه‌نه‌وه‌، ده‌بێت ئه‌م سێ‌ حیزبه‌ به‌ ته‌وازعه‌وه‌ سه‌یری‌ كاری‌ خۆیان بكه‌ن و كاری‌ خه‌ڵكی‌ موسڵمانی‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ خۆیان به‌ كه‌م نه‌زانن و له‌گه‌ڵیانا له‌ پرۆژه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ ئیسلامی‌ خۆیان ببیننه‌وه‌ ، ده‌ست له‌ ده‌ست و پشت به‌ خوا.

لێدوان زیادکە


بابەتە پەیوەندیدارەکان

هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics