٧ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

نیگایه‌ک له‌ ئێستای حاڵه‌تی ئیسلامی.. پڕۆژه‌یه‌ک بۆ داهاتوو

مامۆستا موخلیص یونس

بەڕێز مامۆستا موخلیص یونس لەساڵی ١٩٤٩ لەقەڵای هەولێر لەدایك بووە.

لەسالی ١٩٧٢ دا پەیمانگای تەندروستی ئاژەڵانی لەبغداد تەواوكردووە.
لەساڵی ١٩٦٤چۆتە رێكخستنەكانی كۆمەڵەی برایانی موسڵمان (اخوان المسلین)وە .لەساڵی ١٩٩٢دا دەستی لەكاری حیزبی كێشاوەتەوە .
لە ساڵی ١٩٩٥دا نوسینگەی تەفسیری بۆبڵاوكراوەوراگەیاندنەكانی دامەزراندوە.

پ/ ئایا تعددی حیزبی لە ژێر سوڵتانی ئیسلامی جائیزە ؟ هەڵوێستی ئیسلام بۆ مامەڵە كردن لەسەر ئۆپۆزیسیۆن چۆنە؟
و/ خۆی لە مێژوی ئیسلام ئەو دیاردە ئیسلامیانەی كە ئیستا هەیە هەمووی لە مێژووی ئیسلامدا نمونەیان هەیە ئەگەر بە شێوەیەكی زەق یاخود تەسك یان ڕەمزی ، ئینسانی موسڵمان بە هیچ شێوەیەكی مەحتەل نابێت لە دیتنەوەی نمونەیەك بۆ ئەوەی ئیسپاتی بكات لە سەر كاری ئەمڕۆ بەڵام ئەم شێوە سیاسەتەی ئەمڕۆ لە ئارادایە كە عیلمانیەكان بە تەواوەتی دەسەڵاتیان بە دەستەوەیە و خۆیان ئامیرو ناهینە و لە سەنتەری هێزو دەسەڵاتەوە و قسە دەكەن دەسەڵات دەنوێنن ئینسانی كاتێك لە گەڵیان هاوكار دەبێت لەگەڵیان بەشدار دەبێت گرنگ ترین خاڵ ئەوەیە كەبتوانێت دین و عەقیدەو مەبادیئی خۆی بپارێزێت بێ ئەوەی شەخسیەتی ئەو كەسە یان ئەو حیزبەی بەشداری دەكات بەناوی ئیسلام شكست بهێنێت، هەڵە نەكات خاڵی بێ‌ هێزی نەداتە بەرامبەر و شكست هەم بە دینەكەو هەم بە كارەكەش نەهێنێت لەبەر خاتری بەرژوەندی حیزبی خۆی.


پ/ هۆكاری بونی ئەو هەموو پارت و كۆمەڵ و رێچكە (سۆفی سەلەفی بە هەردوو ئاڕاستەكە واتا سەلەفی جیهادی واتا دەڵێن سەلەفی لا جەماعە ، ئیخوانی لەم سەردەمەی ئیستادا چیە ئەو هەموو ئاڕاستەیە هەیە سەلەفی هەیە بە هەردوو ئاڕاستەكەی مەسەلەن سۆفی هەیەو ڕەوتی ئیخوانی هەیە.
و/ بوونی پارت و ڕێچكەی جیا جیا دیادەیەكی ئاسایی یە بە درێژایی مێژووی ئیسلام ئەو هەموو فیرەق و ئەو هەموو حیزب و ئەو هەموو بۆچونانە هەر هەبون خۆی لە خۆیدا زاهیرەیەكی سەلبی نیە بەڵام زاهیرە سەلبیەكە ئەوەیە كەكاتێك ئیسلام لە حوكم نابێت ئیسلام دوور دەخرێتەوە لە حوكم دەست بە سەر دەبێت دەچەوەسێنرێتەوە ، لێقەوماوە و چەوساوەیە ئەو كاتە موسڵمانەكان جیاوازبن ئیختیلافی ڕەئیان هەبێت ئیختلافی بۆ چونیان هەبێت ، ئەوە هیچ گرنگ نیە ئەگەر تۆ لە سوڵتە بیت ئیختیلاف هەبێت (حاكم یان قازی) و هەیمەنەتی دەسەڵات دەورێكی زۆری دەبێت لە حەسم كردنی ئەو ئیختلافاتانە بەڵام تۆ لە سوڵتە نەبیت و چەوساوە بیت بتەوێت ڕۆژێكی خۆش بۆ ئیسلام دروست بكەیت بتەوێت موسڵمانان نجات بدەیت لەو چەوساوەییە كەتیدان و ئەو زوڵمەی كە تێیدان لەو ئیهمالیەو ئەو تەنگەژەیەی كە تێیدان لێرەدا موسڵمانان فیرەق و جیاواز بن لە سەر كاری ڕابوون و بگاتە دەرەجەیەك ئیلغای یەكتر بكەن ، ئەوە خۆی لە خۆیدا زاهیرەیەكی سەلبیە ، زۆر حاڵەت لە مێژووی ئیسلامیدا ڕویداوە بەڵام كە ڕوویداوە واتای وایە نیشانەیكی ڕەشەو خاڵی لاوازیە بۆ مێژووی ئیسلامی ، ئەو بۆ چون و حیزبانەی كە ئیستا هەیە من دەترسم تەنها لە ڕووی حیزبایەتی جیاوازی كردوون ، ئەگینا خۆی لە ئیسلامدا و لە خودی ئیسلامدا بەردەوام یەكگرتن هەیە و بەردەوام ڕەئەكان كۆ دەكاتەوە چەند ئیختیلافمان هەبێت بەڵام خاڵی بەیەكگەشتنمان هەیە و دەتوانین لە سەری كۆ ببینەوە ئەگەر كۆ نەبینەوە لەسەر قانونی ئیلتقا ْ بەڕاستی و بە كورتی موختەسەری پێتان بڵێم لە دین دەرچووین ، گەر نەتوانین لەسەر قانونی ئیلتقا ْ كۆ ببینەوە كە ڕوناكیە ئەوە لەسەر ئیختیلاف كۆدەبینەوە كە تاریكیە.

پ/ چۆن دەڕوانیتە میتۆدی چارەسەری هەموو ئەم ئیختیلافە مەنهەجی چارەسەر چیە؟
و/ بە نیسبەت مەنهەجی چارەسەركردن ، ئەوەیە كە مرۆڤە چاكەكان لە یەك كەس دەست پێدەكات یان لە یەك جەماعەت دەست پێدەكات یان لە چەند كەسێك دەست پێدەكات، كاری ڕابوون و كاری چاكسازی ئیسلام و نوێكردنەوەی ئەو دینە ئیحتیمالە تاكێك پێی هەڵستێت یان جەماعەتێك تەنیا لەوەدا چارەسەر دەكرێت كە بێنە سەر بنەمای ئەو دینەی كە خوای گەورە تەكلیفی موسڵمانان دەكات و دەفەرمووێت (ولتكن منكم أمة یدعون بالمعرف وینهون عن المنكر) دەبێت جەماعەتێك دروستبێت ڕەبانی بن ئیلاهی بن بتوانن جیلێك دروست بكەن كەببنە داینەمۆی ئەو كارە گرنگە ئاسمانیە كە خوای گەورە مرۆڤی ڕاسپاردوە داینەمۆی ئەو كارە دامەزرێنن، داینەمۆی ئەو كارەش كە دەكاتە جیلێكی ڕەبانی كە لەسەر بنەمای (لاالە الا الله )وای دایمەزرێنێت هەرچەندە كارەسات بێتە سەر ئەو خەڵكەو ئەو ڕابونە و ئەو ئومەتە ئەو دینەمۆیە هەر ساغ دەمێنێت بۆیە ئەو ئەساسە دەژییەتەوە بەڵام تۆ كاتێك دێیت هەڵەیەكی مێژووی بكەیت و فرسەتێك ئیستغلال بكەیت هەستی جەماعەتێك بەناوی ئیسلام دامەزرێنیت بەینەما ئەگەر بێتە سەر ڕاستی كاتێك كە جەماعەتێك دامەزریێت یان حیزبێك دامەزرێت یان چینێك دامەزرێت فەلسەفەی دامەزراندنی جەماعەت و گروپ و حیزب لە ئیسلامدا ئەوەیە كاری ئیسلامی پێشبخەیت بەڵام ئەوەی ڕوو دەدات جێی ئەسەفە جێی داخە جێی حەسرەتێكی زۆرە جەماعەتی ئیسلامی ئیستاكە من دەبینم كە خۆیان بە سەحوەی ئیسلامیەوە هەڵواسیوە وەكو سەرمایەیەك كە خوای گەورە بە موسڵمانانی بە خشیوە و ئەوەی ڕوو دەدات ئیستا جەماعەتی ئیسلامی ئەفرادی خۆیان بە سەحوەكە هەڵواسیوە.


پ/ مامۆستا ئەوەی تێبینی كرا لە حاڵەتی ئیستای كاری ئیسلامی وەك ئەوەی لەم هەڵبژاردنانە بینیمان ئەو ئەنجامەی كە ئیسلامیەكان بەدەستیان هێنا بە ڕای زۆرینە شكستی پڕۆژەی ئیسلامیە، جەنبتان چۆن دەڕواننە ئەو حاڵەتە هۆكاری چی بو بەچی ئامڕازێك دیسانەوە دەتوانرێ‌ پڕژەكە لەو شكتە ڕزگار بكرێت؟
و/ ئەو شكستانەی توشی حیزبە ئیسلامیەكان بوو لەم هەڵبژاردنەی ئاخیردا و ئەو دەنگانەیان كە هێنا ئەوە دەنگی حەقیقی خۆیانە یعنی هەر ئەوەندەیە كێش و وەزنیان لەناو كۆمەڵگەدا هەیە ، بەڵام ئەوەی ئاقڵ بێت ئەوەی زانابێت و ئاگاداربێت و خۆی بێ‌ خەبەر نەكات سەحوەی ئیسلامی لەكوردستاندا زۆر زۆر لەو دەنگانە كە ئەحزابی ئیسلامی هێناویانە زیاترە بە دەیان جار لەو دەنگانەی ئەوان هێناویانە زیاترە ، ئەگەر سەحوەی ئیسلامی كۆدەنگیان لەسەر ئەو ئەحزابە ئیسلامیەی ئیستا هەیە هەبوایە دەرەجەیەك زیاتری دەهێنا بەڵام سەحوەی ئیسلامی ئەو ڕابونە لەگەڵا ئەحزابی ئیسلامی نەبوە، لێرەدا دەبێت بەخۆدا بچنەوە و بزانن لەبەر چی سەحوە دوایان ناكەوێت ؟ هەموو هۆكارەكان دیارن.

پ/ ئەو جیاوازیانەی نێوان موسڵمانان جیاوازی فیكرین یان میزاجین ؟
و/ هەموو جیاوازی فیكری چارەسەر دەكرێت چونكە جیاوازی فیكری واتای وایە خەڵكانیكی ئاقڵن ئینسانی تێگەیشتون بۆیە لە چوار چێوەی هزرو فكردا ناویان دێت وە ئەوانەی لە چوارچێوە ی هزرو فكردا بخولێنەوە مانای ئەوەیە جیاوازیان نابێتە هۆكاری لاوازی و پەرتەوازەی موسڵمانان بە ڵكو ئەوانە ئیلا دەگەنە یەك، چەند ئیختیلافیان هەبێ‌ ئەو ئیختلافە دەبنە هێز بۆ موسڵمانان بەڵام كەشكست دەهێنێت دیارە ئەوە جیاوازی فكری نیە جیاوازیەكی هزری نیە بەڵكو جیاوازیەكە ویست و ئارەزوەو بەرژەوەندی حیزبایەتیە و هیچی تر نیە.


پ/ ئیمە لە مێژووی ئیسلامیدا هەندێ‌ حاڵەتمان هەبوون كەدەتوانرێت لەگەڵ ئیستای موسڵماناندا هاوشێوە بوون چاكسازانی وەك (غەزالی و نورەدینی زەنكی و ئیبن تیمیە) چونەتە مەیدانەكەو گۆڕانكاری گەورەیان كردوە بەقازانجی موسڵمانان و ئاین، چۆن دەڕوانیتە ئەو حاڵەتە و شێوازی مەنهەجی ئەوان بۆ چاكسازی پراكتیزە بكەین لە ئەمڕۆی جیهانی ئیسلامیدا گۆڕاندەكا یان بە شێوەی تاك یان گروپ ئەنجام دەدرێت
و/ ئەو حاڵەتە زۆر گرنگە واتا پێم خۆشە ئەو حاڵەتە بپرسی ، بەڵام لێرەدا تۆ ناتوانیت ... ئەوەی كە وتت غەزالی پاش خۆی سەحوەكەی سەلاحەدینی لێ پەیدا بوو، غەزالی و ئبن تیمیە و ئەوان وەختی خۆی كە پەیدا بوون ئەوانە بونە موقەدیمەیەك ، یەعنی ڕێیان خۆش كرد بۆ ئەوەی ئیصلاح دروست ببێت، بەڕاستی حەرەكەی جوڵانەوەی ئیمانی ئەوان لەناو كۆمەڵگەی مسوڵماناندا بوە هۆكارێكی زۆر گەورە ، ئەو ڕابونە ئیسلامیەی كەلەسەر دەستی (سەلاحەدینی ئەیوبی) بەر پا بوە كە بوە ڕابونێك لە مێژووی ئیسلامی و دەسكەوتێكی زۆر گەورەیە و لە مێژووی ئیسلامی شتی واڕووی نەداوە، هۆكارەكەی جوڵانەوەیەكی فكری بو بە غەزالی دەستی پێكرد و ئەوانی تر تەواویان كرد، ئەو ڕابوونەی كە هەیە لە زەمانی ئیستاماندا زۆر بە هێز ترو بە قوەتتریشە لە زەمانی غەزالی و ئیبن تیمیە ، چونكە ئەو ڕابونە ئیسلامیەی ئیستا هەیە مێژووی ئیسلامی بە خۆیەوە نەیبینیوە بەڵام هێشتا ماوە ... سەلاحەدینەكە پەیدا نەبوە، ئەو ئەحزاب و گروپانەی كەئیستا هەیە ، سەلاحەدین نین و ماویەتی ، ئەوانە پێدەچێت ئەو شكستانەی كە دەیهێنن ئەو هەڵانەی كە دەیكەن و ئەو هەوڵانەی كە دەیدەن بەباشی و خراپی و لە ئاخرەدا یان بە خۆدا دەچنەوە یان خوای گەورە یاسای ئیستبداد بەكار دەهێنێت (وان تتولو یستبدل قوما غیركم) چینێ‌ لەوان خوای گەورە ئامادەیان دەكات یان بە تەبیعەتی حاڵ بۆ ئەوەی ئەم ڕابوونە ئیسلامیە بهێنێتە جوڵە و ببنە تاقەی فعلی وەكو بەرمیلە باروتێ‌ پێی دەڵێن ... تاقەی كامینەن ، بەڵام خەڵكی بچێ ئاگری تێبەردا ئەوە ئەو ئینسانە ئەو سەلاحەدینە هێشتا دروست نەبوە ، ئومێدەوارم ئەو تەفاعولاتانەی كە هەیە لە كۆمەڵگەی ئیسلامیدا ئەو كارەساتانەی كەڕو دەدات ئەو شتە دڵخۆشكەرانە ئەو تەفاعولاتانە لە نەتیجەدا سەلاحەدینی لێ‌ دەربچێت بەڵام كەی ئێمە دەیبینین یان نا ئەوە نازانم.

پ/ مامۆستا ئەگەر لە كۆتایدا وتەیەكت هەبێ‌ بۆ هەموو موسڵمانان
و/وەلڵاهی بۆ هەموو موسڵمانان نا من ئەو پیاوە نییم خۆمان سەد عەیب و عارمان هەیە بەڵام من وەكو خۆم لەناو حەرەكاتی ئیسلامیدا كارم كردوە (٤٠) ساڵ زیاتر لە مەیدانی دەعوەی ئیسلامی ئیش دەكەم ، من تەنیا تەوجیهی نەسیحەتێ‌ دەكەم بۆ ئەو كەسانەی ناویان لە خۆناوە بانگەوازكار یان داعی بۆ ئیسلام یان ئەو حیزبانەی بۆ ئیسلام ئیش دەكات و پیان دەڵێم خوا دامەزرانی جەماعەی ئیسلامی داناوە لە قورئاندا و پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) شی كردۆتەوە بەوردی ئەگەر لەسەر بنەمای قورئان و سوننەت دەتوانن جەماعەتێ‌ دامەزرێنن دەگەنە ئەنجام خودا وەعدی داوە وەعدەكەشی ئاشكرایە و بەسوێندیش چەندها جار تەئكیدیش دەكات دەفەرموێت(وعد الله الذین أمنوا منكم وعمیلو صالحات لیستخلفنهم فی الارض) ئەگەر جەماعەتێ‌ فعلەن ئیماندار بن ، عەمەلی صالح بكەن ، خودا دەسەڵاتیان دەداتێ‌ كەدەسەڵاتیان دایە دیارە تۆ چی ئیمانەكەت تەواوە و عەمەلت تەواوە كاتێك خودا پێویستی بە تۆ نیە یعنی بچیت تەنەزول لە دینت بكەیت و شكست بە دین بدەیت لەبەر خاتری چەند كەسێ‌ لە پەرلەمان و لە وەزەرەتدا بخولێنەوەو ڕابوێرن و شكست بەدینەكەت بێنن كە بڵێن ئیمە دین دەپارێزین ئیمە دەمانەوێت موسڵمانان دەنگیان بەرزبێتەوە لە پەرلەمان ئەوانە كە دێت شكست بە دین دێنێ‌ وازبێنە، هەڵیوەشێنە ، حیزبەكەت هەڵوەشێنە چونكە خوا ئیشی بە تۆ نیە، ئەوەی لە تۆ دەوێ‌ ئەگەر بەمواسەفات ئیش دەكەی ئیش بكە ئیش ناكەی وازبهێنە ئەو تاقات و ئەو هێزەی لەناو سەحوەی ئیسلامیدا هەیە لاوازی مەكە بێ‌ تاقەتیان مەكە چونكە ئەگەر لەو تەجروبەیە شكستان هێنا دیسان ئەوانە ئەو مادە خامە بە كار ناهێنن بۆ جەمەعەتێكی تر ترسی ئەوەم هەیە ئەوانەی ئیستا ئەحزابی ئیسلامی ئەو خەڵكانەیان كۆكردۆتەوەو ئەو جەماعەتە ئیسلامیانەیان لەسەر دامەزراندوە و دروست كردوە كە شكستیان هێنا ئەو ئەفرادانە توشی نەخۆشی دەرونی بن، چیتر ڕاببنەوەو هەستنەوە دیسان خزمەتی ئیسلام بكەن تەنها دەبێ‌ بچن لەنێو سەحوەی ئیسلامی خەڵكانێكی تر كە لەكەدار نەبونە وەكو كورد دەڵێت (تازە لە پاكەت) دەرچون ئەوان بیێنن ڕابونێكی تازە یان پێ‌ دروست بكەن.

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics