هەینی، ٢٨ سەفەر، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

نیگایه‌ک له‌ ئێستای حاڵه‌تی ئیسلامی.. پڕۆژه‌یه‌ک بۆ داهاتوو

مامۆستا جەلال ئەحمەد

بەرێز مامۆستا جەلال ئەحمەد لەساڵی (١٩٦٥)لەهەڵەبجەی شەهید لەدایك بووە .لەسالی( ١٩٨٣)دەستی بەكاری ئیسلامی كردوە .دەستەی دامەزرێنەری یەكێتی ڕۆشنبیرانی ئیسلامی كوردستان بووە لەسالی ١٩٩١دا دەستەی نوسەرانی گۆچاری ڕاپەرین بوە، پاشان بووە بەسەرنوسەرگۆڤارەكە .ئەندامی سەركردایەتی بزوتنەوەی ڕاپەڕینی ئیسلامی بووە. لەیەكبونی ئیسلامیشدا بەهەمان شیوە ئەندامی سەركردایەتی بوە.لەساڵی ٢٠٠١دا دوركەوتۆتەوە لەكاری حیزبی.ئەندامی كۆنگرەی دامەزرێنەری سەندیكای رۆژنامەنوسان بووە ، ئیستاش ئەندامی كارای سەندیكای ڕۆژنامەنوسانە.

گەر بمانەوێ‌ لە نیگایەكی واقیع بینانەوە دروست بدەین لەحاڵەتی ئیسلامی ، پێویستە كەمێك خۆمان دابڕنین لەئینتیمای دەستە و گروپ و ناوچەو نەژاد وتایەفە وتەنانەت كات وسەردەمیش ، بۆئەوەی بتوانین لەحەقیقەتی خودی پەیامەكە حاڵی ببین ، ئەو كاتە دەتوانین نیگایەكی ساغ و دروست و دوور لە دەمارگیری بدەین لەئیسلام و هەڵسەنگاندنی دروستمان هەبێت بۆی.

خوای گەورە كاتێك مرۆڤی خوڵقاندووە و كردویەتیە جێنشینی خۆی لەسەر زەوی یەكەم مرۆڤ یەكەم پێغەمبەریش بووە ، بەو واتایەی ڕینیشاندان ودەست گرتن و پەیامی خواییی بۆ مرۆڤایەتی هەرلەسەرەتاوە دەستی پێكردوە {قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدًى فَمَن تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ} (البقرة - ٣٨) لەگەڵ پەرەسەندن و فراوان بوون و پێشكەوتن و ئاڵۆزبوونی ژیان و پەیوەندیەكانی نێوان نەوەكانی ئادەم ، ئەو پەیامە خواییەش هاوڕێك لەگەڵ حاڵەتەكاندا گۆڕانكاری و پەرەسەندن و پێشكەوتنی بەسەردا هاتووە ، تاوەكو گونجاو بێت لەگەڵ ئاستی ژیان وپەیوەندی نێوان مرۆڤەكان.
هەروەها لەگەڵ بڵاوبوونەوە و زۆربوونی ژمارەی دانیشتوانی سەر زەوی وسەرهەڵدانی نەژادو نەتەوەی جیاجیا و دوركەوتنەوە و بڵاوبونەوەیان بە ناوچە جیاجیاكانی سەر زەویدا بەردەوام پێغەمبەرانیان بۆ نێرراوە[ إِنَّا [أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِن مِّنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ فاطر:٢٤
بگرە هەرنەتەوەیەكیش بەزمانی خۆی {وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ....} (ابراهیم - ٤) تەنانەت لەیەك كاتدا لەچەند جێگەیەكی جیاواز چەند پێغەمبەرێك لەسەر زەویدا نێرراون، بەپێی حیكمەتێك كە خوای گەورە خۆی دەزانێت {.... الله اعلم حیث یجعل رسالته....الایة} (الانعام - ١٢٤) لەگەڵ تێپەرینی كات وسەردەمەكان، بەردەوام پێغەمبەران نێرراون ، لەگەڵ جیاوازی سەردەمەكان و جۆراو جۆر بووونی هۆكاری گومڕابوونی مرۆڤەكان و هەر سەردەمەو بەشێوەیەك ، پێغەمبەرانیش بەگونجاوی لەگەڵ هۆكاری گومڕابوون بە بەڵگەونیشانەی جیاجیاوە هاتوون و ڕینیشاندەریی نەوەكانی ئادەمیان كردووە و كوفرو ئیمان و هیدایەت و گومڕایی یان بۆ لەیەك جیاكردوەنەتەوە ، لەگەڵ هەبوونی جیاوازی لەوردەكاری یاساو ڕێنماییەكان.
بەڵام هەموویان یەك دەنگ ویەك هەڵوێست بوون لەسەر جەوهەری ئیمان بەخواو كوفر بە تاغوت {وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى اللَّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ......الایة} (النحل - ٣٦)
خوا هەریەك خوابووە ، لەگەڵ گۆڕانی جۆرەكانی تاغوت لەسەردەمە جیاجیاكاندا پێغەمبەرانیش لەحالەتی (نبي) و(رسول) یان (نبي) بوون و هاتوون بۆ دووپاتكردنەوەی پەیامی پێغەمبەرانی پێش خۆیان , یان (رسول) بوون و پەیام و شەریعەتی تازەیان پێدا ڕەوانەكراوە , تا سەرەنجام لەگەڵ نزیكبوونەوەی قیامەت و كۆتایی هاتن بەژیان لەسەر زەویدا پوختەی هەموو پەیامە خوایی یەكان و گوڵبژێری هەموو تەشریعەكانی پێشوو بەبەڵگەی تێرو تەسەل و پوچەڵەرەوەی تاغوت وتاغوت پەرستانی ئەوسەردەمە , هەرلەبت پەرستی و ملهوڕی و لەخۆڕازی بوون بەبەلاغەت و رەِوانبێژی تا دەگاتە ڕۆچوون لەستەممی كۆمەڵایەتی ودابەزین لەڕووی رەوشتییەوە , لەهەمان كاتیشدا ئاخنراو بٍٍەبەڵگەو نیشانەی گەورە و بەهێز و حاشا هەڵنەگر بۆ سەردەم و ٍنەوەكانی داهاتوو كەدوای تێپەڕبوونی چەندین سەدەو پێشكەوتنی لەبەرچاوی زانست پەی پێ‌ دەبرێت و لێی تێدەگەن , پەیامێكی بەم شێوەیە كراوەتە كۆتا ڕێنمایەكانی خوا بۆ نەوەكانی ئادەم بەپیغەمبەری ئاخر زەمان (محمد المصطفی)دا نێرراوە بۆ سەرجەم مرۆڤایەتی وكراوەتە كۆتا پیغەمبەر لەزنجیرەی پیغەمبەراندا.
ئەوەی مەبەستی ئێمەیە لەم پێشەكی یە ئەوەیە كەپەیامی ئیسلام پەیامێكی(جامع وكامل وشامل)ی خواییە بۆ هەموو نەژادو نەتەوەكان و بەدرێژایی سەردەمەكان تاڕۆژی قیامەت [وما ارسلناك الارحمة للعالمین ] الانبیا‌ء _ ١٠٧ _، پەیامێكی (وسط) ومامناوەند لەنێوان دنیاویستی و هەڵپەی جولەكە بۆدونیا لەبەرامبەر رەهبانیە ت وتەركی ژیان ودنیای ڕاهیبەكانی مەسیحی یەكاندا.
پەیامێكە بۆ هەموو ئاست و جۆرە جیاوازەكانی مرۆڤ لە ژیری وبوێری و زانایی و لێهاتوویی وبەهرە جیاجیاكاندا.
هەرمرۆڤێك لەم سەر زەویەدا ، هەر ڕەنگ و ڕووخسارو زمان ونەژاد و پلە وپایە وئارەزوو وتواناو ئاستێكی تێگەیشتن وباری ژیان و رەگەزو تەمەنێكی هەیە، لەم پەیامە پیرۆزە دا جێگەی خۆی هەیە ومافی خۆی هەیە وئەركی خۆی هەیەو ڕێزی خۆی لێ‌ دەگیرێ‌ بەبێ‌( افراط) و(تفریط).
ئالێرەوە فەلسەفەی ئیسلام شێوە دەگرێ‌ و(ملامح) و خەسڵەتەكانی ئەم پەیامە دەردەكەوێت . كەواتە ئیسلام تەنها موڵكی بیرمەندو زاناو(فقیە) وشەرع زانەكان نیە، هەروەك چۆن بەتەنها موڵكی بازوو بەهێزو مەچەك پۆلاین وسەربازو موجاهیدە گیان لەسەردەست وفیداكارەكان نییە.
بەهەمان شێوەش تەنها سەروەری بۆ پارەدارو دەوڵەمەند و سەرمایەدارو ماڵ بەخش و زەكات دەرەكانیش نیە، لەگەڵ ئەوەشدا مەحروم وبێ‌ لایەن وبرسی و هەژارەكانیش ناتوانن رەنجبەری و زەحمەتكێشانی خۆیان بكەنە بەڵگەی نزیك بوونیان لەخواو تەنها خۆیان بەخۆشەویستی خوا لەقەڵەم بدەن.
دیسان گەروە دەسەلاتدارو ئەمیرو پێشەواكانیش ناتوانن خۆیان بە وەكیل ونوێنەری خوا بزانن وپێیان وابێت خوینێكی جیاواز بەرەگی خۆیان و نەوەكانیاندا دەڕوات ولە خەڵكی تر جیاوازن.
لەهەمان كاتیشدا ڕەعیەت وژێر دەستەكانیش نابێ‌ هەموومافێك بدەن بەخۆیان و حساب بۆ پلە وپایە وفەرمانی ئەمیرو گەورەكان نەكەن ، بەهەمان شێوە گەورە وبچوك نێر و مێ‌ و رەش وسپی كوردو عەرەب و نەتەوە جیاجیاكان ، هەموو ئەم چین وتوێژو ئاستە جیاجیایانەی ناو كۆمەڵگە ماف وئەركی خۆیان بە یاسا بۆدیاری كراوە و سنووری خۆیان بۆ دانراوە وشێوازی پەیوەندی نێوانیشیان هەربە یاسا دەست نیشانكراوە.
لە تێنەگەیشتن لەم حاڵەتەوەیە كێشەكان سەرهەڵدەدەن و جیاوازییەكان دروست دەبن .
ئێستا وپاش ئەو پێشەكی یەو لەڕوانگەی ئەوحەقیقەتەوە دەتوانین لەوەڵامی ئەوپرسیارانەدا بڵێین كە:-
یەكەم / لەحاڵەتی هەبوونی دەوڵەتی ئیسلامیدا و بەرقەراربوونی دەسەلاتی ئیسلامی و هەبوونی خەلیفە و گەورەی موسوڵماناندا ، هەریەك لە وچین وتوێژە جیاجیا یانەی سەرەوە ( زانا وفەقیهەكان بیرمەندو رۆشنبیران دەوڵەمەندەكان ، موجاهیدەكان، هەژاران , هتد......) ئەگەر هەستیان بە پەراوێزخستن و بەركەناركردن كرد یان لەوەش زیاتر هەستیان بەستەم لێ‌ كردن كرد، یان بە پێچەوانەوە هەستیان بەمەترسی و خەتەرێك كرد لە ڕێڕەوەی بەرێوەبردنی كاروباری دەوڵەت وتێبینیان هەبوو لەسەر خەلیفەو حاشیەی خەلیفە ئەوا بۆیان هەیە بۆ حاڵەتی یەكەم داوای مافی خۆیان بكەن بەتاك یان لەچوارچێوەی گروپ ودەستەدا بۆ حالەتی دووەمیش دەتوانن رەخنەبگرن و تێبینی بدەن وداوای ڕوونكردنەوە بكەن سەبارەت بە ڕەفتارو هەڵسوكەوتی خەلیفەو كاربەدەستان ، بەمەبەستی ئامۆژگاری كردن و وەبیرهێنانەوە ، تا ئەوڕادەیەی ببنە فشارو كاربۆ گۆرانكاریبكەن بەتایبەتی ئەگەر توانیان ئەهلی(حل وعقد)قەناعەت پێ‌ بكەن و هاوكار یان بن لە و گۆڕانكاری یەدا.
واتە لەم حاڵەتەدا خەلیفەو سەرجەم توێژەكانی لەناویەك بازەنەدان، كاروبەرنامە و چالاكی یان لە چوارچێوەی پەیامی ئیسلامدایە، بەڵام بەتێگەیشتن وئاستی جیاواز نەك سەنگەری جیاواز , واتە بەرهەڵستیەكە ئیجابییە و ناچێتە قاڵبی دژایەتی كردنەوە و كاركردنە بۆ چاككردنەوەی خەلەلەكان وڕاست كردنەوەی هەڵەكان و رێگرتنە لە لادان لەمەنهەج وبەرنامەكە, نەك كاربۆگۆڕین ولابردنی نیزام وسیستەمەكە بكات .
بەواتایەكی تر ئۆپۆزسیۆن بەرنامەی جیاوازی پێ نییە , بەڵكوتێبینی و اجتهادی پێیە بۆچاككردنەوەی هەڵەو خەلەلەكان.
ئەوەی گرنگە لەم باریەوە ئەوەیە كە ئەوئامۆژگاری كردنە پێویستە وەك قورئان دەفەرموی[بالحكمة والموعظة الحسنة] بێ چونكە[الامر بالمعروف والنهی عن المنكر]كاتێك ریگە پێدراوە كە ئەو كارە بە سوودو قازانجی ئیسلام و موسوڵمانان تەواوبێت نەك حاڵەتێك بخوڵقێنێ‌ كە دەست لێ‌ نەدانی باشتر بوایە.
دووەم/ ئەوەی لەسەرەوە باسكرا حاڵەتی هەبوونی خیلافەتی ئیسلامی ولە چوارچێوەی دەوڵەتی ئیسلامیدا بوو، بەڵام بۆ ئێستەی نەبوونی دەسەڵاتی ئیسلام و نەمانی خیلافەتی ئیسلامی حاڵەتەكە تەواو ئاڵۆزدەبێ وتێكەڵاوی وجیاوازی زیاتر هەڵدەگرێت .
حاڵەتی یەكەم بنەماكانی پێكەوە ژیان وهەڵكردن لەسایەی دەوڵەتی ئیسلامیدا بوو ، ئەمەی تریان ئالیەت وشێوازی گێڕانەوەی دەسەڵاتی ئیسلام و حوكمی قورئان و پێكەوەنانی دەوڵەتی ئیسلامی یە .
كەئەگەر دروست بێت بڵێین یەكەمیان كێشەیەكی ناوخۆیی یە و دووەمیان كێشەیەكی دەركی وبەرفراوان وهەمەلایەنەیە ، یەكەمیان ئامۆژگاری و پێشنیاری دۆستانەیە لەكاتێكدا دووەم شەڕی سەخت و چارەنوسسازە ، شەری نێوان (حق وباطل)، كوفرو ئیسلام ، مان ونەمان، شەری نێوان چەوساوەكان وتاغوتەكان ، یەكەمیان وەك رێكخستنەوە و ڕازاندنەوەی كەل وپەلی ناو ماڵێكە لەلایەن ئەندامانی یەك خێزان بەڵام بەسەلیقەی جیاوازەوە.
بەڵام دووەمیان زیاتر لەگەمەی تۆپ قاڕێن دەچێت كەلایەك هەوڵی هەڵچنین و لەسەریەك ڕیزكردنی چەند پارچەبەردێكی ناڕێك وپێك دەدات و بەرامبەرەكەشی لە مەڵاسدایە بۆی و بەهەموو توانایەكی بەهۆی تۆپەكەیەوە هەوڵی ڕێگەگرتن لە ئەنجامدانی ئەو كارەو ڕماندن وتێك وپێكدانی ئەو چەند بەردە دەدات كە خراونەتە سەریەك . ئەم ململانی یەش بۆخۆی چەندین جەدەل و ڕای جیاوازی لێ‌ دەكەوێتەوە ، لە كاتیكدا دەستەیەك هەوڵ دەدەن بۆ گێڕانەوەی خەڵك بۆ ئیسلام و گێڕانەوەی ئیسلام بۆ دەسەڵات وحاكمیەت ، لەبەرامبەریشدا بەهەموو توانایەكەوە لێ‌ یان دەدرێت وكاریان لێ‌ هەڵدەوەشێنرێتەوە وناهێلێرت كارەكەیان بگاتە ئەنجام و دووچاری شكست دەكرێن.
لێرەوە كاتێك نەوەكانی دوای خۆیان لێكۆڵینەوە دەكەن لەهۆكارەكانی ئەوشكستە لەگەڵ گلەیی كردن لە دوژمنانی ئیسلام كەهۆكاری سەرەكی ئەو شكستە بوون لەگەڵ ئەوەدا گلەیی و رەخنە وتێبینی دەكەوێتە سەر ئەو خەمخۆرانەی ئیسلام و رەخنە لەخۆیان و لەنیەتیان و لەشێوازی كاركردنیان دەگیرێت , بۆیە دەستەی دووەم هەوڵدەدات بەوەسیلەی جیاواز وبیرو بۆچوونی جیاوازەوە بێتە مەیدان , لێرەشەوە (مدرسة) و ( اجتهاد )و ڕێڕەوی جیاواز سەرهەڵدەدات.
هەریەكە لەو هەوڵانەش ئەگەر هۆكارەنی (ضعف)ی بەشەری و (اجتهاد)ی هەڵە و پیلان و دەستێوردانی دوژمنان بۆ لەكەداركردن و درزخستنە ناوڕیزكانیان ، لەبەرچاو بگیرێت ئەوا زۆر ئاسایی یە كە هەریەكە لەو مەدرەسەو ڕێڕەوانە چەندین هەڵەو تۆمەت وتێبینی یان لەسەر تۆماربكرێ‌ ولەلایەن دوژمنان ونەیارەكانیانەوە لەسەریان گەورە بكرێت. كەئەوەش دەكاتە یەكەم زۆربوون و جیاوازی رێڕەوەكان، دووەمیش ناكۆكی ولەیەك رازی نەبوونی ئەو رێڕەوانە.
سێیەم/چارەسەری ئەو حاڵەتەش بەگەڕانەوە دەبێت بۆ ڕووحی ئیسلامەكە بەواتایەكی تر بە تێگەیشتن لەپەیامی ئیسلام واتە (فقە) ی دین ، چونكە پێغەمبەری ئازیز فەرمویەتی كە هەركەسێك خوای گەورە نیەتی خەیری پێی هەبێت ئەوا لەدین حاڵی دەكات[من یرد الله به خیرا یفقهه فی الدین] كەئەم خاڵانەی خوارەوە بەشێكن لە و (فقە) و حاڵی بوونە لەدین:-
١/عوزر هێنانەوە بۆ هەڵەی بەرامبەر و گومانی باش پێ‌ بردنی بەلەبەرچاوگرتنی فەرموودەی[ هێنانەوەی حەفتا عوزر]. وە فەرموودەی [هەموو نەوەكانی ئادەم هەڵە دەكەن] و هتد..............
٢/چاوكردن لەزانایانی پێشینی ئەم ئوممەتە كەوتوویانە:
" رأی صواب ویحتمل الخگأ ورأیك خگأ ویحتمل الصواب" و دووركەوتنەوە لەدەمارگیری بۆ اجتهادو بیرو بۆچوونی دەستەو تاقمێك.
٣/ ئیسلام موڵكی هەموانە و هەموانیش موڵكی ئیسلامن.
بۆیە دروست نی یە كەسێك یان دەستەو تاقمێك خۆی بە دەمڕاستی ئیسلام بزانێت ئەو مافە نەداتە بەرامبەرەكەی.
لەهەمان كاتیشدا بازنەی ئیسلام هەموان دەگرێتەوە وكەس زیاد نییە و هەمووكەسێكیش ڕۆڵی خۆی هەیە و بە پێی قەبارە وئاستی خۆی خزمەت دەكات و ئەركی خۆی هەیە و جیاوازی یەكانیش بەڵگەونیشانە ی دەسەڵات و حیكمەتی خوایین.
بۆیە ناكرێت و نەگونجاوە كورت هەڵهێنانەوەی ئیسلام لە چوارچێوەیەكی دیاری كراودا وبچوككردنەوەی لەسنووری بەهرە وتوانا و تایبەتمندیی هیچ دەستەو تاقم و ناوچەو نەژادێكدا.
بە و واتایەی (فقیە) وزاناكان تەنها عیلم وزانست و گرنگی دان بە گەیاندنی عیلم وزانستە شەرعیەكان بەتاكە وەسیلەی گەڕانەوە بۆ ئیسلام و گێرانەوەی ئیسلام بزانن ، لەبەرامبەریشدا كەسانی ئازاو بوێر و مەچەك بەهێزەكان بڵێن جیهاد و ( قتال ) تەنها وەسیلە یە و لەلایەكی ترەوە كەسانێكی تر پەروەردەو پێگەیاندن و تێگەیاندنی نەوەكان وە گێڕانەوەیان بۆ گەردنگیری ئیسلامی و رێكخستنیان بۆ كاری حیزبی بەتەنها چارەسەر بزانن و بەهەمان شێوەش كەسانێكی تر تەزكیەی نەفس بە چارەسەر بزانن.
یان دەوڵەمەندو سەرمایەدارەكان لە ڕێگەی ڕێكخراوی خێر خوازییەوە , درێژكردنی دەستی یارمەتی و پشتگیری كردنی پڕۆژەی خەیری بە باشترین وەسیلە بزانن , و بەو شێوەیەش خەڵكانی تر كار لەسەر چین و توێژەكانی كۆمەڵگە بكەن و رێكخراوی پیشەی جیاجیا بەباشترین وەسیلە بزانن و ...... هتد.
وەك لەپێشەكی یەكەدا باسمان كرد هەریەكە لەوانە هیچ گومان لەوەدانی یە كە وەسیلەن و وەسیلەی گرنگ وبەهێزیشن بۆ گێڕانەوەی ئیسلام بۆ ناو كۆمەڵگە، بەڵام هەرگیز تەنها وەسیلە نەبوون و نابن. گرفتەكە لەوەدایە كە دەكرێنە تەنها وەسیلە و ئەوانی تر پشت گوێ‌ دەخرێن یان هەندێ‌ جار تۆمەت باریش دەكرێن وبە مایەی دواكەوتوویی؟ یان شەرمەزاری؟ لەقەڵەم دەدرێن وتۆمەتی گەورەیان دەخرێتە پاڵ و بە ناحاڵی و(منحرف )؟! و دنیا خۆر؟! و(خائن)؟! ودرووستكراو و داردەستی دوژمن؟! تۆمەتبار دەكرێن.
بەڵێ‌ دەكرێت وئەگەری ئەوە هەیە وەك ووتمان بەهۆی(ضعف)ی بەشەری یان (اجتهاد)ی هەڵە یان نەخشەو پیلانی دوژمنان ، دەستەیەك لەدەستەكان تووشی جۆرێك لە وهەلانە بوون بەڵام گشتاندنی بەسەر هەموویدا و گەورەكردنی و قال زڕاندنی نەحیكمەت ودانایی یەو نە(عدل) و(انصاف)ی تیایە بۆ بەرامبەرەكەی.
چوارەم/ هۆكاری جیاوازییەكانیش بەگشتی تێكەڵێكن لە جیاوازیی فیكری و( مزاج) و ئارەزووی تایبەتی ئەو كەسانە.
بە نیسبەت هەندێكەوە قووڵ بوونەوە لە ڕاوبۆ چوونەكانیدا وكردنی پێوەری سەرەكی بۆ هەڵسەنگاندن و بیركردنەوە و كاركردن ئەوەندە خەست بووەتەوە تیایدا كە هەموو شتەكان تەنها لەو دەلاقەیەوە دەبینێت و زاڵ بووە بەسەربیرو بۆ چوونەكانیدا وتاك جەمسەرانە بیردەكاتەوە وبڕیار دەدات و كاردەكات , ئەمەش دەبێتە گرفتی سەرەكی لەتێنەگەیشتن لەبەرامبەرو ڕازی نەبوون وقەبووڵ نەكردنی (اجتهاد)ی جیاواز تا دەگاتە (تعصب)و دەمارگیری بۆ فیكرو مەدرەسە و حیزب و دەستەو نەژادو نەتەوە.
لەبەرامبەریشدا كەسانی ئارەزووباز و میزاجیش هەیە كەخزمایەتی و هاوڕێیەتی و نەژادو نەتەوە و عەشیرەت وبنەماڵە یان حەزووو ئارەزووی خۆی دەبنە پێوەر بەلایەوە و لەسەر ئەوەش خۆی یەكلایی دەكاتەوە و دواتریش هەوڵ دەدات بۆ شەرعاندنی ئەو هەڵوێستەی بەڵگەو بیانوو بهێنیتەوە.
بۆیەناكرێ‌ بەتەنها یەكێك لە وهۆكارانە بە هۆكاری سەرەكی دابنرێ‌ بۆ جیاوازیەكان بەڵكو بەپێی حاڵەتەكان هۆكارە كانیش دەگۆڕێن.
هەرچەندە من پێم وایە كە هۆكاری دووەم نەك لای كەسانی خاوەن (بصیرة) و(فراسة) بەڵكو لەلایەن عامەی خەڵكیشەوە ناسراون و جیادەكرێنەوە.
پێنجەم/ لەبەرئەوەی ئەمڕۆ لە كوردستاندا ئەو چەند لایەنە ئیسلامیەی كە بەئاشكرا ئیعلانی خۆیان كردووە - لەگەڵ ئەوەی رێژەیەكی بەر چاو لە موسوڵمانانیان لە ناوڕیزەكانیاندا ڕێكخستوەوە و ڕێژەیەكی بەرچاویش هەوادار و لایەنگریان هەیە - بەڵام ناتوانین بە نوێنەری تەواوەتی سەرجەم موسوڵمانانی كوردستانیان دابنێین و خۆشیان ئەو ئیدیعایە ناكەن , بۆیە یەك گرتنەوە و پێكهاتنی ئەوان لە ژێر هەر ناو و بەهەر ئالیەتێك -ئەگەرچی هەنگاوێكی گرنگ و ئاواتێكی گەورەیە- بەڵام ناكاتە ئەوەی كە حاڵەتی ئیسلامی لە كوردستان یەك نوێنەرایەتی تیا ڕوویداوە و یەكڕیزی و یەكپارچەیی بۆ دروست بووە.
چونكە لە دەرەوەی حیزبە ئیسلامیەكانی كوردستان چەندین بیرو بۆ چوون وڕای جۆراو جۆر هەیە كە هەندێكیان لەگەڵ زۆری شوێنكەوتوانی تا ئێستا نەبووەتە ئەوەی كە خۆی لە چوارچێوەی حیزبێكدا ڕابگەیەنێ‌ ، یان ئەوەندە نابێت ناوی تەوژمی لێ‌ بنرێت یان لەسەرەتای درووست بوونیدایە یان كەسایەتی سەربەخۆ و بۆچونی جیاوازە ، بۆیە باشترین هەنگاو و ڕێگە چارە بۆ ئەو حاڵەتە و كۆكردنەوی موسوڵمانان بە هەموو پێكهاتەكانیانەوە بریتی یە لە پێكهێنانی پەرلەمانێكی ئیسلامی بەرفراوان بەهەر ناوێكەوە بێت گرنگ نی یە ( شورا ,ئەهلی حل وعقد ، ئەنجومەنی ئیسلامی،..........هتد)كە نوێنەرانی هەموولایەنەكان لەگەڵ سەرجەم تەوژم وبۆچوون و كەسایەتی یە سەربەخۆكان لە كەسایەتی ئاینی وسیاسی و كۆمەڵایەتی و رۆشنبیری بگرێتە خۆ بەمەرجی ئەهلیەت و سیرە پاكی كەبە ئالیەتێكی مەعقول بەدەرونێكی حەكیمانە دەست نیشا ن بكرێن و هیچ چین و توێژێكی لێ‌ بەدەرنەكرێت.كاری ئەوپەرلەمان- یان ئەنجومەنە- بریتی بێت لەقسەكردن و ڕاگۆرینەوە وسەرەنجام بڕیاردان لەسەر مەسەلە گرنگ و چارەنوس سازەكانی كاری ئیسلامی و هەربابەتێك خەمی موسوڵمانان بێت ، بۆ ئەوەی هەموان بەشداربن لە هەڵوێست دەربڕین و بڕیارداندا بەو پێ‌ یەش ئەركی سەرخستن وپشتگیری هەر هەڵوێست و بڕیارێكی ئەو ئەنجومەنەیان لە ئەستۆدا دەبێت و لەبەرامبەریشدا خۆیان بەخاوەنی دەزانن و لەسەنگەری رەخنەگرو دوورە پەرێزیەوە دەگوازرێنەوە بۆ سەنگەری بەرگری لێكردن و هەوڵدان و تێكۆشان كە ئەوەش عەینی چارەسەری گرفتی ئەمڕۆی حاڵەتی ئیسلامییە لە كوردستاندا.
شەشەم/ ئەوەی ئێستا لە كوردستاندا هەیە بەشێكە لە وحاڵەتە گشتی یەی كەباسمانكردو هەمان پێناسە و هەڵوێست دەیگرێتەوە ، هەوڵەكان بۆ خزمەتكردن بوون و هەرلایەك بە نیەتی خۆی و بە تونای خۆی كاری بۆ ئەو مەبەستە كردووە -لانی كەم بەشی دیارو ڕووی ئاشكرای ئەو كارانەی بەو جۆرە بوون- بەڵام گەورەیی ئامانجەكەو دڕندەیی دوژمنان و كەم و كورتی هەوڵەكان وای كردووە كە تائێستا هەدەفی سەرەكی نەپێكاوە و نەگەیشتووەتە ئەنجام.
لەكاتێكدا هەر دەستەو لایەنێك بەتەنها هەوڵی داوە-بەنیەتی( مسابقة) كردن لەخەیردا-شەرەفی بەئەنجام گەیاندنی ئەو كارە بۆ خۆی بێت ، بەڵام نەگەیشتن بە ئەنجام دەبێتە هۆی ئەوەی كە چاوخشاندنەوە بكرێت بەبەرنامەی كارداو بیر لەوە بكرێتەوە كەئەم كارە لەوە گەورەترە كە بەتەنها گروپێك بكرێت و بگرە بە هەمووانیشەوە لە حاڵەتی یەكخستنی هەموو تواناكانیش ، هێشتا گەیشتن بەسەركەوتن لە ئەگەرو نەگەردایە.
بۆیە ئێستە لە كوردستاندا بیرۆكەی تا كبوونە وە بۆگەیشتن بەئامانج و بەدەست هێنانی سەركەوتن لەپاشەكشەدایە و لەبری ئەوە كاری دەستەجەمعی و یەكخستنی تواناكان لەبرەودایە.
دیارە ئەو كارەش هەروا ئاسان نییە و كار و كات و قۆناغ وچاوپۆشی و لێبووردەیی و سنگ فراوانی و دووربینی و هەست بە بەرپرسیارێتی و لە سەرووی هەمووشیەوە نیەت پاكی ویەكلایی بوونەوە بۆخوای دەوێت.
حەوتەم/بەگەڕانەوە بۆ مێژووی پرشنگداری ئیسلام بۆمان دەردەكەوێت كەلە فەرهەنگی ئیسلامیدا سەركەوتن و گەیشتن بەئەنجام چەندێك بە هەوڵ و تێكۆشان و بە كارهینانی هۆكارەوە بەستراوە لەوە زیاتر نیعمەتێكی خوایی یەو دەیبەخشێت بەهەر دەستەیەك لە موسوڵمانان لەهەر سات وسەردەمێكدا كە ویستی خوای گەورەی لەسەربێت [.... وما النصر الا من عندالله........]الأنفال ـ ١٠ـ
لەهەمان كاتیشدا لێوەشاوەیی و پێكەوتوویی ئەو سەركردەیەش ، كەسەركەوتن لەسەر دەستیدا بەدەست دێت ، دیسانەوە بەهرەی خوایی و نیعمەتێكی خوایە دەیبەخشێتە موسوڵمانان و ئەو قۆناغەی پێ‌ دەبرێت.
سازدانی ئەو سەركردەیەو ئامادەكردنی بۆ ئەو كارەوگرێدانی دڵی موسوڵمانانیش بەوسەركردەیەوە و خۆشویستن و ئامادەیی بۆ گوێڕایەڵی و خەباتكردن وقوربانیدان دیسانەوە بەهرەی خوایی یەو بەبێ‌ (توفیق) و یارمەتی خوایی هەرگیز نایەتەدی.
بۆیە ئێمەش پێویستە بە خۆماندا نەنازین و بەتەنها پشت بە هەوڵ وتوانای خۆمان نەبەستین وبەوپەڕی ملكەچی و خۆبەكەم زانینەوە لەخوای گەورە بپاڕێینەوە كەسەركردەیەكمان بۆ لەباربكات كەپابەندبێت بەئیسلامەوە و هەوڵی گێرانەوەی خەڵك بدات بۆ ئیسلام ودڵ وهەوڵ وتوانای موسوڵمانان بكات بەیەك ولەپێناو گەیشتن بەسەركەوتن و هەموو وەسیلەیەكی ماددی مەشەروع بەهەند وەربگرێ‌ وپاش وەرگرتنی (أسباب) ی سەركەوتن تەنها پشتیوان و كۆمەكی لەخوای گەورە داوا بكات .
ئەم كارەش زۆر زۆر لەوە گەورەترە كەبەهەوڵی تاكەكەسی ئەنجام بدرێ‌ و مێژووی پڕ سەروەری ئیسلامیش هەر هەمووی بەڵگەیە لەسەر ئەو ڕاستییە .
گرفتی ئەمڕۆی كاری ئیسلامیش پێدەچێت لەیەك چوون(تشابە) هەبێت لەگەڵ سەردەمێك لەسەردەمەكانی مێژووی ئیسلامی ، بەڵام هەرگیز وەك یەك بوون(تطابق) نابێت لەنێوان ئە وحاڵەتانەی مێژوی ئیسلامیدا ، بەو واتایەی حاڵەتەكان كتومت لەیەك بچن وبەهەمان وەسیلەش چارەسەربكرێن.
ئەمەی ئێستا لە ئارادایە لە گەشەسەندنی حاڵەتی سیاسی و ئاڵۆزی پەیوەندی نێوان وڵاتانی دونیاو تێكەڵاوبوونی نەژادو نەتەوە و تەنانەت ئاینەكانیش و هاتنە كایەی وەسیلەی پێشكەوتووی پەیوەندییەكان، ئاڵۆزبوونی ئابووری جیهانی و كاریگەری لەسەر سیاسەت و پەیوەندیەكان و هۆكاری سەرەكی شەڕو ئاشتی نێوان وڵاتانی دنیاو تەنانەت شارستانیەتەكانیش. پێناچێت ئەم حاڵەتەی ئەمڕۆی جیهان هاوشێوەی هەبێت لەمێژووی بەشەریەتدا ، بۆیە دەبێت مامەڵە كردنیش لەگەڵیدا و چارەسەركردن وهۆكاری چارەسەركردنەكەش تەواو جیاوازبێت.بەڵام ئەوەی دەكرێت جیاواز نەبێت و هەمان نموونەی پێشوو بێت دووبارەبكرێتەوە بریتیە لە نیەت پاكی وپشت بەستن ومتمانە بوون بەسەركەوتنی خوایی و وورە بەرزی وحیكمەت ودانایی لە عەقڵیەتی تێگەیشتن لەڕووحی ئیسلام و(فقە) و تێگەیشتن لەدین ، لەو ڕوانگەیەشەوە رێبازێكی حەكیمانە بگیرێتەبەر لە مامەڵەكردن لەگەڵ خەڵكانی تر و لەبەرچاوگرتنی گشت گیری ئیسلام وسوود وەرگرتن لەهەموو تواناكانی كۆمەڵگەی ئیسلامی وبەكارهێنانی تەواوی توانا مادیەكانی جیهانی ئیسلام -ئەو وڵاتانەی كەزۆرینەی دانیشتوانەكانی موسوڵمانن- لەگەڵ حساب كردن بۆ هێز و تواناو مەكرو فێڵ وپیلانی دوژمنان

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics