٥ ڕه‌بیعی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

هەڵوێستى عومەری كوڕی عەبدولعەزیز لە والی (حمص)

هەندێ كەسی ناحاڵی ئەڵێن:

"تا ئێستاش موسڵمانان بە سەرسامییەوە هەر تامی دەمی خۆیان ئەدەنەوە لەو هەڵوێستەی كە عومەری كوڕی عەبدولعەزیز لە والی (حمص) گرتی كە ئەو والیە بۆی ئەنووسێ: قولەو قەلاكانی شاری (حمص) هەموو رووخاون، جا ئەگەر میری ئیمانداران مۆڵەت بدات دەست بە نەوژەنكردنەوەیان بكەم كارێكی باشە، عومەریش لە وەڵامدا بۆی ئەنووسێ "أما بعد، فحصنها بالعدل"، واتە: لە پاشاندا، ئەو شارە بەداد مەحكەمكاری بكە".Halwest

سەبارەت بەوەی كە گوایە عومەر بە والییەكەی ئەوێی وتوویە: "حصنها بالعدل ونق طرقها من الظلم"، بە داد مەحكەمیان بكەو ڕێگەوبانەكانی لە ستەم پاك بكەرەوە، ئەو كەسە ناحاڵیانە(!) ئەڵێن: ئەگەر عومەر لە وڵاتێكی دیموكراسیدا بوایە ئەبوو پەرلەمان لێپێچینەوەی لەگەڵدا بكردایە، لە راستیدا ئەو كەسانە لەو قسەیاندا كە ئەیانكەن دیارە زۆر گێلن و هیچ لەم دونیایە حاڵی نەبوون .

عومەر بەو ڕستە پڕ ڕەوانبێژیی‌و پڕ حیكمەتەی ئاماژەی بە راستییەكی كۆمەڵایەتی ئەدات، كە یەكێكە لە پرسە گەورەكان ئەویش ئەوەیە:دەوڵەتان و شارەكان‌و وڵاتان قەڵاو قوولەكان نایان پارێزن چەند گەورەو بەرزیش بن، بەڵكو ئەوەی شارو وڵاتان ئەپارێزێت بریتییە لە خەڵك‌و جەماوەر، خەڵك‌و جەماوەریش ئەو كارە ناكەن تا لەوە دڵنیا نەبن كە خێرو بێری ئەو وڵاتە بۆ ئەوان‌و ماڵا‌و منداڵی ئەوانەو ئەوان لە وڵات‌و شارەكانیاندا بێ ترسن‌و دڵەخورپەیان نەماوە، بەڵام ئەگەر جەماوەرو خەڵك سەیریان كرد توێژێكی دیاریكراو سەروەت و سامانی وڵاتەكە ئەخۆن‌و پاشماوەكەی ئەدەن بەوان‌و گۆشتەكەی ئەخۆن‌و ئێسقانەكەی فڕێ ئەدەن بۆ جەماوەرو بەردەوام لە دڵە خورپەو ترسدا بن كە نانیان ببڕێت‌و هەڕەشە لەسەر ناموسیان بێت‌و شتە پیرۆزەكانیان لەمەترسیدا بێت ئەوە دوور نییە كە هێزی دڵیان نەبێت بەرگریی لەو شارو وڵاتە بكەن‌و ئەوەش هەر دوور نییە كە دووژمن ئەم هەڵوێستە بقۆزێتەوەو هێرش بەرێتە سەر ئەو شارەو هیچ سڵا لەوەش نەكاتەوە كە جەماوەر لێی رابپەڕێت‌و جامی تووڕەیی بڕژێنێت بەسەریدا.

بۆیە وەسێتی عومەر بۆ والییەكەی ئەوەیە كە گرنگی بەو شتانە بدات، كە زۆر كاربەدەست لێی بێ‌ ئاگایە، ئەویش ئەوەیە دادپەروەریانە قەراربگرێت‌و زوڵم نەهێڵرێت، تا خەڵكی شارو وڵاتی خۆی لا خۆشەویست بێت‌و وایان لێ بێت دەستی پێوە بگرن‌و ئەوپەڕی بەرگری لێ بكەن‌و هەرچی شتی بەنرخی خۆیان هەیە لە پێناویدا دایبنێن، كەواتە لە راستیدا مەحكەمترین شوارو قەڵا، كە شارەكان بپارێزێ بریتییە لە خەڵك‌و جەماوەر نەك داروبەرد!

شتێكی تر هەیە ئەمە ئەسەلمێنی ئەویش ئەوەیە، وەك "سیوتی حافز" لە "تأریخ الخلفاء"كەیدا ئەیڵێ‌: ئەم والییە مەبەستی ئەوەبووە كە بودجەیەكی تایبەت لە خەزێنەی گشتیی بۆ ببڕدرێتەوە بۆ ئەوەی شوراكانی شاری پێ نۆژەن بكاتەوە، عومەریش لە هەموو كەس زیاتر بە تەنگ ماڵی گشتیی‌و خەزێنەی میللەتەوە بووە، جا لە جیاتی ئەوەی سامانی گشتیی بەرەو كایە سەربازییەكان ببرێت كە زۆربەی كات كاروباری سەربازی‌و ئابووری وڵات هەموو هەڵدەلوشێ بە تایبەت لە لایەن ئەو كاربەدەستانەوە كە زۆر چاوبرسین چ خۆیان‌و چ ئەو بەرپرسە سەربازییانەش كە دەوریان داون، لە بری ئەوە پێویستە سامانی گشتیی روو بكاتە كایە كۆمەڵایەتییەكان تا كون‌و كەلەبەرەكانی ئەوێی پێ بگیرێت‌و بەشی پێویست لە بژێوی دابین بكات بۆ هەموو كەسێكی موحتاج.

عومەری كوڕی عەبدولعەزیز (بەڕەحمەت بێت) لەناخەوە بروای بەوە هەبوو، كە (داد بناغەی دەوڵەتە)و هەر داد پشتیوان‌و پارێزەری دەسەڵاتە نەك ملهوڕی‌و زۆرداری‌و زەبڕو زەنگ، كە هەندێ لە بەرپرسانی بەنی ئوممەیە پەنایان بۆ ئەبرد ماوەیەك پێش عومەر، بڕوایان وابوو ئەو زەبرو زەنگە تاكە ئامرازە بۆ پاراستنی دەسەڵات، ئەوەیان لە بیر كردبوو كە ستەم دەسەڵاتی زۆر بڕ ناكات‌و خەڵكی ستەملێكراویش حەتمەن رۆژێك هەر دێت لێیان رابپەڕن ‌و داوای مافەكانی خۆیان بكەن.

ئا لەمەوە سەرچاوە ئەگرێت كە هەندێ لە بەرپرسەكانی سەردەمی عومەر پێشنیاری ئەوە دەكەن كە با بە هەمان سیاسەتی پێشوو كار بكەن‌و خەڵكی چاوترسێن بكەن، ئەو بەرپەچییان ئەداتەوەو ئەچێت بە گژیاندا.

(سیوگی) لە (تاریخ الخلفا‌ء)دا كە ئیبن‌و عەساكیر ریوایەتی كردووە لە (سائب)ەوە ئەگێڕێتەوە: "جارێكیان جەراحی كوڕی عەبدوڵڵا نامەیەك بۆ عومەری كوڕ عەبدولعەزیز ئەنووسێ ئەڵێ‌: خەڵكی خۆراسان میللەتێكی قەڵب‌و خراپن‌و جگە لە شمشێرو قامچی هیچ شتێك چارەیان ناكات، بۆیە داواكارم (میری ئیمانداران) رێگەی ئەوەمان بدات، حەزرەتی عومەر نامەیەكی بۆ نووسی‌و تێیدا فەرمووی: (أما بعد، فقد بلغنی كتابك تذكر أن أهل خراسان قد سا‌وت رعیتهم، وانه لا یصلحهم الا السیف والسوط، فقد كذبت، بل یصلحهم العدل والحق، فابسط ذلك فیهم، والسلام)، واتە: لەپاشاندا، نامەكەت گەیشت، كە تێیدا باسی ئەوە ئەكەی كە خەڵكی خۆراسان میللەتێكی قەڵب‌و خراپن‌و جگە لە شمشێرو قامچی نەبێت هیچ شتێك چاریان ناكات، دڵنیابە درۆ ئەكەی! بەڵكو ئەوەی چاریان ئەكات تەنیا دادو ڕاست جوڵانەوەیە لەگەڵیاندا، لەبەرئەوە دادو راستی بەرقەرار بكە لەناویانداو ئیتر سڵاو".

رووداوەكانیش هەموو ئەوەیان سەلماند، كە ئەم فەلسەفەیەی عومەر لە حوكمڕانیدا زۆر راستترە لە فەلسەفەی ئەوانەی پێش ئەو كە بە زەبرو زەنگ ئەجوڵانەوە، ئەم سیاسەتەی عومەر بەری گرت‌و هیچ پێویستیشی بەوە نەبوو لە یاساكانی شەریعەت لابدات‌و سنوورەكانی ببەزێنێت.

(یحیی الغسانی) كە یەكێك بوو لە كاربەدەستەكانی عومەر ئەڵێ‌: "كە عومەری كوڕی عەبدولعەزیز كردمی بە (والی موسڵ)و چوومە ئەو شارە سەیر ئەكەم لە هەرچی وڵات هەیە زیاتر دزی‌و دەخەڵی تیدایەو راپۆرتێكم لەسەر شارەكە بۆ نووسی‌و تێیدا ئەوەم لێ پرسی: كە ئایا بە كام سیاسەت كار بكەم؟ كە گومان لە كەسێك كرا بیگرم‌و لێی بدەم یان تا بەڵگەی تەواوی لەسەر دروست نەبێت نەیگرم‌و بەو شێوەیە بكەم كە سوننەتی پێغەمبەر ی لەسەر بووە؟ عومەر بۆی نووسیمەوەو فەرمووی: خەڵك بە بەڵگە بگرەو بەو شێوەیە بجوڵێرەوە كە سوننەت دایڕێژاوە، چونكە ئەگەر خەڵكی هەق راستیان نەكاتەوە ئەوە خوای گەورە بە هیچی تر راستیان ناكاتەوە، یەحیا ئەڵێ‌: ئەم سیاسەتەم پێڕەو كردو سوپاس بۆ خوا، كە لە موسڵا دەرچووم دوای ماوەیەك لە هەموو شارەكانی تر چاكترو كەمترین دزی‌و دەخەڵیشی تێدا مابوو".

یەكێك لە سیاسەتە باشەكانی عومەر ئەوەبوو، كە مووچەی چاكی بڕیبوویەوە بۆ والییەكان‌و مانگانە هەبوو سەد دینارو هەبوو دووسەد دیناری پێ ئەدا‌و بەڵگەشی ئەوەبوو، كە ئەگەر خەیاڵ راحەت بن‌و خەمی ژیانیان نەبێت خۆیان یەكلا ئەكەنەوە بۆ راپەڕاندنی كاری خەڵكی‌و چاونابڕنە شتی زیاتر تا پێویستییەكانی ژیانیانی پێ‌ تەواو بكەن!

رۆژێكیان پێیان وت: قوربان! تۆ چۆن بەرانبەر والییەكانت دەستكراوەی، واش بەرانبەر ماڵا‌و مناڵت دەست كراوەبە؟ فەرمووی: ئەوەی مافی خۆیان بێت لێیان زەوت ناكەم‌و ئەوەش مافی خەڵك بێت نایدەم بە ئەوان.

یەكێك لە سیاسەتە سەركەوتووەكانی عومەر لە بواری ئابووریدا ئەوەیە، كە (ئەبو عبید) لە كیتَبی (الاموال)دا باسی ئەكات‌و ئەڵێ‌: عومەر نامەیەكی بۆ عەبدولحەمیدی كوڕی عەبدوڕڕەحمان نووسی، كە والی سەر عێراق بوو، هەرچی دەرماڵەی خەڵكی هەیە هەمووی دابەش بكە بە سەریانداو بیاندەرێ‌، عەبدولحەمید نامەیەكی بۆ نووسی‌و تێدا وتی: قوربان! هەموو دەرماڵەكانم پێداون‌و (بیت المال)یش هەر تێیدا ماوەتەوە، عومەر بۆی نووسی: سەیر بكەو بزانە كێ تووشی قەرزاری بووە، نەك لەبەر بیعەقڵی‌و دەستبڵاوی ـ قەرزی هەموویان بدەرەوە، پاش ئەوە والییەكە بۆی نووسیەوەو وتی: قوربان! قەرزی هەموو قەرزارەكانیشم داوەتەوەو (بیت المال)یش هەر شتی تێدا ماوە، عومەر بۆی نووسی: بگەڕێن بزانن كێ كاتی ژنهێنانیەتی‌و ئەیەوێت ژن بهێنێ‌، ژنیان بۆ بهێنەو مارەییەكانیان بۆ بدەن، عەبدولحەمید بۆی نووسیوە: قوربان! ژنم بۆ هەموو گەنجەكانیش هێناوە بەیتولمالیش هەر تێدا ماوە، عومەر بۆی نووسی: بروانە‌و بزانە كێ (جزیە)ی لەسەرەو بەرهەمی زەوییەكەی كەمی كردووە (واتە زەوییەكەی بێهێزو كەم پیت بووە .. وەرگێڕ) ئەوەندە سلفەی بدەرێ كە بتوانن زەوییەكانیان بەهێز بكەنەوە، چونكە ئێمە تا یەك دوو ساڵی تریش پێویستمان بەو پارانە نابێت.

ئا لەمەوە ئەبینین كەسایەتی ئابووری عومەر تەنیا لەسەر ئەوە راناوەستێ‌ كە بەدادو یەكسانی سامان بەسەر خەڵكیدا دابەش بكرێ، بۆ نموونە: قەرزی هەموو قەرزارێك بدرێتەوەو ژن بۆ هەموو ژنخوازێك بهێنرێت، بەڵكو لەسەر ئەوەش رائەوەستێ‌ كە پێویستە بیر لە گەشەی ئابووری‌و بەرهەمهێنان بكرێتەوەو خەڵك فێری وەبەرهێنان بكرێت بۆیە سیاسەتی (سلفەی زەراعی) پێڕەو ئەكات‌و بۆ والی عێراق ئەنووسێ وا بكات، چونكە ئەو سلفەیە بۆ خاوەن زەوی‌و زار گوڕێكی گەورەیەو لەسەرقاچی خۆی رائیەگرێت‌و ئەكەوێتە بەرهەمهێنانی زەوییەكانی، كە بە هەمیشەیی زەوی سەرچاوەی یەكەمی (قوتی خەڵكییە).

یەكێكی تر لە سیاسەتە باشەكانی عومەر ئەوەبوو، كە قسەوتن بە ئالوبەیتی عەلی هەڵگرت‌و خەڵكی سەرقاڵ كرد بە كاركردنەوە نەك بە دەمەقاڵەو چەلەحانێ‌ كردنەوە، كاتێك كە پرسیاری ئەوەشیان لێ كرد ئەو شەڕانەی لە نێوان صەحابەكاندا روویداوە هەڵوێستی ئەوە چییە لێیان؟ ئەو قسە بەناوبانگەی كرد، كە ئەفەرموێ: "تلك دما‌و گهر الله منها أیدینا فلنگهر منها الستنا"، ئەو خوێنانەی رژان خوای گەورە دەستی ئێمەی پاك راگرتووەو دەستمان خوێناوی نەبووە پێی، دەی با خۆشمان زمانمان پاكڕاگرین‌و خوێناوی نەكەین پێی.

ئەمە عومەری كوڕی عەبدولعەزیز‌و سیاسەتی بەڕێوەبردنی عومەر بوون ئەو پیاوە داناو بیرتیژەی كە ئاسۆی بیركردنەوەی زۆر فراوان بوو، رەچاوی حاڵەتی خەڵك‌و دوارۆژی بڕیارەكانی ئەكرد‌و ئیمانی بەوە هەبوو پلە پلە لەگەڵیاندا بجوڵێتەوەو هەر حاڵەتەش بە جیا مامەڵەی لەگەڵدا بكات.

* شوێنەواری سیاسەتەكانی عومەری كوڕی عەبدولعەزیز لەناو خەڵكدا: ئەم سیاسەتە پڕ حیكمەت‌و بەڕێوەبردنە ژیرانەی عومەر بەرهەمەكەی ئەوەبوو، كە دەوڵەت كەوتە گەشەكردن‌و باری جێگیرو ئاسایش بەرقەرار كراو گەلیش لە هەموو هەرێمەكاندا هەستی بەدادگەری‌و دڵئارامی ئەكرد‌و ئەمەش شتێكی سروشتییە، چونكە تۆوی چاك بەرهەمی چاك ئەدات.

ئەگەر هەندێ كەس وا ئەزانێت یان ئەیەوێ خەڵك وابزانێت، كە بەڕێوەبەردنی چاك ئەوەیە كە بەزەبرو زەنگ‌و داركاری لەگەڵا خەڵكدا بجوڵێتەوەو سام بۆ دەوڵەت دروست بكەیت لە كۆمەڵگەدا بە زۆر شمشێرو تۆقاندندن‌و بۆ تەمێكردنی خەڵكی خراپ چاكەكانیش بگری‌و وابكەی لە خەڵكی ئەم بەو بڵێ‌: دەست بە كڵاوە شڕەكەی خۆتەوە بگرە.

هەركەس وای دەوێ ئەوە كەیفی خۆیەتی، بەڵام ئەوەی مێژوو دەیڵێت ئێمەش هەر ئەوەیان پی دەڵێین: (دوڕڕە) تەختەكەی دەستی عومەری كوڕی خەتتاب (ڕەزای خوای لێبێت) زۆر بە سامتر بوو لە شمشێرەكەی دەستی حەججاج!

سەبارەت بە كاریگەرییەكانی خیلافەتی عومەری كوڕی عەبدولعەزیز لە كایەكانی (سیاسەت)و (ئابووری)‌و (بەڕێوەبردن)‌و (دابینكردنی ئاسایشی ناوخۆیی)‌و (رێزو حورمەت لە دەرەوەدا)و (بڵاوكردنەوەی ئیسلام بە دونیادا)، ئەوە ئەو كاریگەرییانە زۆر لەوە دیارترن، كە باسیان لێوە بكەین.

ئەوەندە بەسە كە لێرەدا ئاماژە بە هەندێ دیاردە بكەین، كە مەدلولی تایبەتی خۆی هەیەو لە سەرچاوەی ڕەسەنەوە بیانگوازینەوەو هەرچەندە لە پێشەوەش هەندێ شتمان باس كرد.

ئیمامی بەیهەقی لە (الدلائل)داو لە عومەری كوڕی ئوسەیدەوە، كە كوڕی عەبدوڕڕەحمان كوڕی زەیدی كوڕی خەتتابە ئەگێڕێتەوە، وتویەتی: عومەری كوڕی عەبدولعەزیز (30) سی مانگ دەسەڵاتی لە دەستدابوو، سوێند بەخوا بەو ماوە كەمەو پێش ئەوەی بمرێ كارێكی وای كرد، كە كەسی وا هەبوو ماڵا‌و سامانێكی زۆری ئەهێنا بۆمان‌و ئەیوت: ئەمە دابەش بكەن بەسەر هەژاراندا خۆتان چۆنی بە باش ئەزانن، كەچی زۆری نەئەبرد ماڵ و سامانەكەی ئەبردەوە چونكە چەند بیڕ ئەكرایەوە كەس نەبوو بە هەژاری مابێ‌و ئەو پارەیەی پێ بدرێ! عومەر دنیای دەوڵەمەند كردبوو.

ئیمامی بەیهەقی دوای ئەم هەواڵە ئەفەرموێ: (فیه تصدیق ماروینا فی حدیپ عدی بن حاتم)، واتە: ئەم هەواڵە پشتی ئەو فەرمودەیەی عەدی كوڕی حاتەم راست ئەكاتەوە كە ئێمە ریوایەتمان كردووە (دیارە بەسەنەدی خۆی).

یەحیای كوڕی سەعید ئەڵێ‌: "عومەری كوڕی عەبدولعەزیز كردمی بە بەرپرسی لیژنەی كۆكردنەوەی زەكاتی ئەفریقیاو منیش كە زەكاتەكانم لێوەرگرتن داوام كرد كە هەژارەكانیان بهێنن تا مافی خۆیان بدرێتێ‌ لەو ماڵە، كەچی هەژاریان دەست نەكەوت‌و كەس نەبوو ئەو ماڵەمان لێوەربگرێ، بە دڵنیاییەوە عومەر هەموو خەڵكی دەوڵەمەند كردبوو".

كەواتە ناحەقی نییە كە زانایان ‌و شەرعزانەكان ‌و فەیلەسوفەمان‌و حەدیسزانەكان‌و مێژوونووسان‌و سۆفییەكانی ئوممەتی ئیسلامی هەموو یەك دەنگ بن لەوەدا كە عومەر خاوەن رێزو حورمەتێكی وایە جێگەی خۆیەتی شوێنی دیارو تایبەتی هەبێت لە مێژووی ئیسلامیداو لە ریزی پیاوە صاڵح‌و چاكەخوازەكاندا دابنرێت.

زانایانیش راڤەی ئەم فەرموودەیە ئەكەن كە ئەفەرموێ‌: (إن الله یبعث لهذه الامة علی رأس كل مائة سنة من یجدد لها دینها) هەموویان بە یەك دەنگ كە دێنە سەر ئەوەی لە واقعیدا كێ‌ یەكەم ـ مجدد ـ ە هەموو بەیەكدەنگ (ئیجماع) ئەڵێن: عومەر (موجەدید)ی سەدەی یەكەمی كۆچییە، وە (حافز سیوتی) لە شیعرێكدا، كە باسی موجەدیدەكان ئەكات ئەڵێ‌

فكان عند المائة الاولی عمر

خلیفە العدل بأجماع وقر.

ئەم قسانە ئەوە پووچ دەكەنەوە، كە عومەر بەوە تۆمەتبار بكرێت كە سیاسەتكردن‌و بەڕێوەبردنی نەزانیوە، گوایە ئەگەر لە رژێمێكی دیموكراتیدا بوایە!! ئەبوو بدرێتە دادگا، چونكە بووەتە هۆی وێرانكردنی دەوڵەت! ئەوە مێژوو شایەتی ئەوە ئەدات، كە عومەری كوڕی عەبدولعەزیز دەوڵەتی بەرقەرار كردووەو ئاوەدانی كردووەتەوە نەك وێرانی كردبێت وەك ئەو خەڵكە بوختانچی‌و درۆزنە قسەی بێبەڵگە ریز ئەكەن.

ئەوەشمان رۆشن كردەوە، كە كاتێك عومەر بە والییەكەی خۆی ئەڵێت دەربارەی شوراكانی شاری (حمص) (حصنها بالعدل) مەبەستی ئەوە بووە، كە ئەویش‌و كاربەدەست‌و بەرپرسی تریش هۆشیار بكاتەوە لە ئەركێكی زۆر گەورە، كە كەسایەتی كورتیبین‌و پەلەپەلەكەرو لەخۆبایی ـ وەك ئەم نووسەرە ـ لێی بێئاگان ئەو ئەركە گەورەیەش ئەوەیە: شارو وڵات شوراو قەڵای ماددی ناتوانی لە هێرشە دەرەكیی‌و ئاژاوە ناوخۆییەكان بپارێزێت، بەڵكو ئەوەی وڵات‌و شاران ئەپارێزێ‌و مەحكەمی ئەكات پێش هەموو شتێك بەرقەراركردنی دادپەروەرییە لە وڵاتدا، دەستەبەركردنی مافەكانە بۆ هەموو خاوەن مافێك، هەڵگرتنی ستەم‌و داگیركارییە لەسەر خەڵكی‌و دانەوەیەتی بە خاوەنەشەرعییەكانی، ئەمەو تەنیا ئەمە وا لە رۆڵەكانی ئەو شارە ئەكات، كە بە دڵا‌و بە گیان شورایەكی پۆڵایین‌و راستەقینە بۆ وڵات دروست بكەن‌و هەریەكە لە لای خۆیەوە ببێتە قەڵغانێك بۆ پاراستنی ئەو شارە!

بەڵام كە دادپەروەری نەما ئەوە قەڵاو شورای تەنیا چی پێ ئەكرێت، كە لای خەڵك رمان‌و رووخانی ئەو دەسەڵاتە مەسەلەیەك نەبێت، ئەوەش مێژووی جاهیلی، كە باسی (عەنتەرەی عەبسی) دەكات چ هەڵوێستێكی هەبوو لەو هێرشەی كرایە سەر خێڵەكەی‌و ئەویش لە دوورەوە وەستابوو هەر سەیری ئەكردو جووڵەی لە خۆی بڕیبوو، بۆ؟ چونكە خێڵەكەی زوڵمیان لە ئەم كردبوو وەك كۆیلەیەك سەیریان ئەكردو هەموو ئەركێكی ئەو كە بۆی دیاری كرابوو بریتیبوو لە شوانیكردنی هوشترەكان! كە باوكیشی داوای لێ ئەكات ڕۆڵە تۆش لەگەڵا قەومەكەتدا هەڵمەتێك بەرە! روو ئەكاتە باوكی‌و ئەڵێ‌: "كۆیلە نازانێ‌ هەڵمەت بەرێت، بەڵكو هەر ئەوە ئەزانێ‌ شیر بدۆشێ‌و گوانی هوشترەكان ببەستێتەوە!!".

ئەگەر كەسێك زەوقی هەبێت‌و لە قسە حاڵی ببێت ئەزانێ‌ خەلیفە عومەر مەبەستی ئەوە نییە، كە شوراو مەحكەمكاری شارەكان پشتگوێ بخرێ‌و وێران بكرێ، بەڵكو مەبەستی ئەوەبوو لەو شتە ئاگاداریان بكاتەوە كە لێی بێئاگابوون‌و وەك ئەشڵێن "لكل مقام مقال" هەموو شوێنێ‌ قسەی تایبەتی خۆی هەیە.

 

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics