٤ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

كاری جەماعی لە ئیسلامدا تا چەندێك شەرعییە ؟!

هەندێ كەس كە ئێمە گومانمان لە دڵسۆزی و موسڵمانێتیان نیە دەڵێن:

(بوونی ئەم كۆمەڵە زۆرانە لە گۆڕەپانی جیهانی ئیسلامیدا سەری كێشاوە بۆ پارچە پارچە بوونی میللەتی گەورەی ئیسلام و هەر كۆمەڵە و بەرنامەی پەروەردەیی و ناوخۆیی خۆی كردوەتە بنچینەی دۆستایەتی و دوژمنایەتی، خەڵكان بە گشتی و لاوان بە تایبەتی سەریان لێ شێواوە و نازانن پەیوەندی بە كام تاقم و حیزبەوە بكەن و بەڵێن و پەیمان بە كام سەرۆك پارت بدەن، زۆرێك لە هەوڵە ئیسلامیەكان پەرتەوازە و زایە بوون، بۆیە ڕێگە دان و دەرگا خستنە سەر پشت بۆ دروست بوونی كۆمەڵە ئیسلامیەكان سەری كێشاوە بۆ زۆر خراپە و ئەمڕۆش ئەگەر ئەو دەرگایە دانەخرێت و شەرعیەتی بوون لەم كۆمەڵە ئیسلامیانە نەسەنرێتەوە میللەتی ئیسلامی پاك و گەورە تابێت پەرتەوازە و پارچە پارچە دەبێت . بۆیە ئەركی هەموو زانایانی ئیسلامە بە تایبەتی و هەموو موسڵمانانە بە گشتی كە بانگەشە بۆ هەڵوەشاندنەوەی ئەم كۆمەڵە ئیسلامیانە بكەن و ڕێگە چارەیەك بۆ یەكخستنەوەی میللەتی ئیسلام بدەن ).Jama3a

ئەم قسانە هەرچەندە ڕووە دیارەكەی دڵسۆزی تێدایە و بەرپەرچ نادرێتەوە، بەڵام قسەیەكی زۆر ترسناك و داهاتێكی پڕ (ئاشوب) و (شەڕی) بە شوێنەوەیە، لەبەر ئەم خاڵانەی خوارەوە:

1ــ حەڵاڵكردن یان حەرام كردن تەنها كاری خودا و پێغەمبەری خودایە(صلی الله علیه واله وسلم)و بەس، بۆ هیچ كەسێك نیە حەڵاڵێك حەرام بكات یان حەرامێك حەڵاڵ بكات و كۆبونەوەی چەند كەسێكیش بۆ زیندووكردنەوەی هەر(شەعیرە و وەزیفەیەكی) ئیسلامی كارێكی حەڵاڵە و لە هەندێ‌ كات و شوێنیشدا دەبێتە ئەرك و واجب .

( يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ ) سورة المائدة: 8

واتە: ئەی ئیماندارەكان! ببنە كەسانێكی راگری راستی لە پێناوی خوادا و بەداد شایەتی بدەن.

[وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلاَ تَعَاوَنُوا عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ]سورةالمائدة 2

واتە: پشتیوانی یەكتری بكەن لە خێر و خواناسیدا و پشیوانی یەكتری مەكەن لە گوناهو سنوور بەزاندندا.

2ــ چۆڵكردن و بڵاوەپێكردن بە ئەم سەنگەرانەی كە بۆ ئیسلام گیراون تاوانێكە دەكرێت بەرامبەر بە ئیسلام و موسڵمانان و ڕێگە خۆش كردنێكە بۆ دەسەڵاتی نەفامی تا زیاتر بەردەوام بێت وهیچ پەرچ و ڕێگرییەكی لە بەردەمدا نەمێنێت .

• كۆمەڵێك سەنگەری عەقیدەیان گرتووە و فەرزیان كردووە لەسەر خۆیان كە هەوڵیان چڕبكەنەوە لە ڕزگاركردنی عەقیدەی ئیسلامی لە هەموو داهێنراو (بیدعە) و (لادان) ێك .

• كۆمەڵێك واجبیان كردوە لەسەر خۆیان كە ((خۆ ئامادە )) بكەن بۆ جیهاد و هەرچی هەوڵیان هەیە لەو گۆڕەپانەدا سەرفی بكەن .

• كۆمەڵێك خەریكی نوسین و چاپ و پەخشی كتێبی ئیسلامین و ئەچن بەچاوی ناحەزان و دوژمنانی ئیسلامدا و چەكی خامەیان ناوەتە سەرشانیان وخەریكی ئێشكگرتنن و شوبهەیەك یان شەهوەیەك بیەوێ دزەبكات بۆ ناو سەربازگەی ئیسلامی ئەمان خێرا شاور لێئەدەن و سەربازگەكە ئەخەنە ئینزارەوە.

• كۆمەڵێك خەریكی داڕشتنی یاسا ئیسلامیەكانن لە قاڵبێكی تازە و هاوچەرخیانە دا .

كۆمەڵێك خەریكی بە ئاگا هێنانی خەڵكی بێئاگان و هەوڵی شەو و ڕۆژیان ئەو كارانەیە...

كۆمەڵێك خەریكی دەرسوتنەوەیە بە مناڵانی موسڵمانان و قورئانیان پێ لەبەرئەكەن و هەموو هەوڵیان لەو مەیدانەدا چڕ كردووەتەوە.

• كۆمەڵێك خەریكی ئیعلانكردنی بیروڕای ئیسلامین لە ناو كاربەدەستاندا و شەڕی یاسایی لەسەر ئەوە دەكەن .

• كۆمەڵێك خەریكی زیندووكردنەوەی كەلەپووری ئیسلامی بەرفراوانی ئەم میللەتەن و چاپكردن و بڵاوكردنەوەی كەلەپووری زاناكان و قوتابخانە مەزهەبیەكان كاری گەورەی سەرشانیانە و.....هەروەها .

كەواتە هەروا ئاشبەتاڵكردن بەو لەشكرانە بە سوودی كێ تەواو دەبێت ؟ ناحەزانی دین نەبێت؟!

3ـ بەدیلی دەستی ئەم كۆمەڵە كەسانەی كە ئەم قسانە دەكەن جگە لە ئاژاوە و بێ‌ سەر و بنی بڵاوەكردن بەم كۆمەڵە ئیسلامیانە هیچی تر نیە ....من نازانم ئەو بەڕێزانە ئەبێت بەدیلیان چی بێت ؟!!.

لەم ڕۆژگارە سەختەدا كە هەوڵە دژ بە ئیسلامیەكان ڕۆژ بە ڕۆژ یەكگرتووتر دەبن، بانگ كردنی موسڵمانان بۆئەوەی لە یەكتر بترازێن و دوانیان پێكەوە نەلكێن، نازانم كام دەقی شەرعی یان كام فەرموودەی (صحیح) یان تەنانەت (لاواز)یش ڕێگە بەوەها كارێك دەدات ... یان ئایا كەسێك لە (ئەهلی عیلم) فەتوای وەهای داوە ؟

4ــ (حەسم )كردن و بڕینەوەی ئەم جۆرە كارانە ناگەڕێتەوە بۆ خەڵكە عەوامەكە یان (ئەوانەی وەك ئەو خەڵكە عەوامە) وان بەڵكو ئەگەڕێتەوە بۆ (ئەهلی عیلم )و(ئەهلی حەل و عەقد) خۆ ئەگەر وانەبێت هەریەك بۆ خۆی فەتوایەك بدات و خەڵكێكی كەم زانستی لە دەور كۆبكاتەوە، ئەوە میللەتی گەورەی ئیسلام لە زووەوە زایە بوو بوو !

[وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِي الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ] سورة النساء:83.

واتە: ئەگەر بیانگێرایەتەوە بۆلای پێغەمبەر و كاربەستانی خۆیان ئەوە ئەوانەیان كە شارەزان ئەیانتوانی شت وەربگرن لەو رووداوانە..

شێخی ئیسلام ئیبن تەیمیەی حۆرانی دەفەرموێت: : (و كل من كان متبوعا فانة من اولي الامر)..مجموع الفتاوى:(28/170). واتە: هەركەس گوێی بۆ بگیرێت و خەڵك شوێنی بكەوێت ئەو لە "ئولولئەمرە"..لە شوێنێكی تردا ئەفەرموێت: ( و " اولو الامر " اصحاب الامر و ذووه، وهم الذين يأمرون الناس، و ذلك يشترك فيه أهل اليد والقدرة و أهل العلم و الكلام، فلهذا كان أولي الامر صنفين: العلماء و الامراء، فأذا صلحوا صلح الناس و اذا فسدوا فسد الناس، كما قال أبو بكر صديق للأحمسية لما سألته: ما بقاؤنا على هذا الامر؟ قال: مااستقامت لكم ائمتكم، ويدخل فيهم الملوك و المشايخ واهل الديوان، و كل من كان متبوعاً فأنه من (أولى الأمر)..(مجموع الفتاوى:28\170 ))(1) واتە: كاربەدەستانی موسڵمانان ئەوانەن كە خاوەنی كاروباری موسڵمانانن، ئەوانەن كە فەرمان بەخەڵكی ئەكەن ( و قسەیان ئەڕوات)، ئەمەش خەڵكی دەستڕۆیشتو و بەدەسەڵات ئەگرێتەوە وەك چۆن خەڵكی خاوەن زانست و قسەزان ئەگرێتەوە، بۆیە هەمیشە كاربەدەستان بریتی بوون لە دوو جۆر خەڵك: زانایان و سەركردەكان، هەركات ئەو دوو توێژە چاك بووبن خەڵكی هەموو چاك بوون و هەركاتیش ئەو دوو توێژە خراپ بووبن ئەوە خەڵكیش هەموو خراپ بوون! وەك چۆن ئەبوبەكر بە ئافرەتەكەی خێڵی ئەحمەسی فەرموو كاتێ پرسی ئێمە تا كەی لەسەر ئەم خێرە بەردەوام ئەبین؟ فەرمووی: تا میر و گەورەكانتان لەسەری بمێننەوە! هەموو ئەو پاشا و شێخ و كەسانەش كە كارێكی گشتییان لەبندەستدایە ئەچنە ناو " اولو الامر" وەك چۆن هەموو كەسێك كە خەڵك بەشوێنیدا بڕوات و شوێنكەوتەی خۆی هەبێت ئەچنە ناو ئەم كاربەدەستانەوە..

جا ئێستەیش فەرموون ئێوە و شیتەڵكردنی ئەم باسە بە پشتیوانی خوای گەورە ...

لەبەرئەوە (سەلماندن) پێش ڕەتكردنەوە دێت ( الاثبات مقدم علی النفی) ... ئەبێت باس لە ئەوە بكەین كە بەڵگە چییە و ئەهلی عیلم چی دەڵێن دەربارەی كۆبوونەوەی كۆمەڵێك موسڵمان و لە ناو خۆیاندا سەرێك یان كاربەڕێكەرێك (قیم = مدیر = رئیس) هەڵبژێرن و ئەركەكان بەسەر خۆیاندا دابەش بكەن و كێشەكانیان بگەڕێننەوە بۆ لای ئەو سەرۆكە و ئەویش ڕێگە بە (ئارەزووبازی) نەدات كە پەرتەوازەیان بكات ... پاشان موناقەشەی ئەو كەسانە بكەین كە ڕێگری لە كاری بەكۆمەڵ دەكەن لە ئیسلامدا .

زانایانی ئیسلام بە چەند بەڵگەیەك ئەم باسە یەكلایی دەكەنەوە كە ئەبێت موسڵمانان هەمیشە بە كۆمەڵ بژین و پەرتەوازەیی و دوور لە یەكتری ڕەوشتی ئەوان نییە و بەڵكو رەوشتی ناموسڵمانەكانە ... لەو بەڵگانە:

1ـ ئەو فەرمانانەی خوای گەورە كردوویەتی بەسەر موسڵماناندا زۆرێكیان بە هەوڵی تاكە كەس نایەنە ئەنجام و پێویستیان بە هەوڵی كۆمەڵی و ووزەیەكی زۆر زیاترە لە تاكەكەس هەرچەندە زیاد لە سنوریش خوێندەوار و بە غیرەت بێت ..وەك (ئیقامە حوجبە) لەسەر خەڵكی، فەرمانكردن بە چاكە و بەرگریكردن لە خراپە، جیهاد كردن لە پێناوی بەرزكردنەوەی ووشەی خودا و لە قوڕنانی ووشەی خوانەناسان و داگرتنی ئاڵای بێدینی، دانانی پێشەوا و خەلیفە بۆ موسڵمانان، دروستكردنی دەوڵەت و دەسەڵات بۆ ئیسلام، پاراستنی سنورە خواییەكان .

[سُورَةٌ أَنزَلْنَاهَا وَفَرَضْنَاهَا وَأَنزَلْنَا فِيهَا آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ] سورة النور 1.

واتە: ئەمە سورەتێكە كە ئێمە دامان بەزاندووە و فەرزمان كردووە و چەندین ئایەتی رۆشنمان تێدا ناردووەتە خوارەوە بۆ ئەوەی كە یادی بگرن..

دەی ئەم فرمانە خواییانە كەی لە ووزەی تاكە كەس دا هەن ؟! ئەو تاكە كەسە هەرچەندە بە توانا و لێهاتووش بێت .. كەواتە چار نیە، هەر دەبێت هەوڵەكان لە یەكتر نزیك بكرێنەوە و یەك بگرن، خۆ ئەگەر نەتوانرا هەموو موسڵمانەكان یەك بخرێن بە هۆی ڕێگرێكەوە و لە قۆناغێكدا، ئەوە هەرچەندێك ئەنجام بدرێت واجبە لە یەكتر نزیك بكرێنەوە، وەك بنەما ئوسوڵییەكە دەڵێت: ( ما لا یدرك كله لایترك كله ) .ئەوەی هەمووی ناكرێت، هەمووشی واز لێناهێنرێت! مەحوی شاعیرئەم قاعیدە شەرعیە بە شیعر دادەڕێژێت و ئەڵێت:

فەقەگ كە نابێ دەركی كول یەكبارە نابێ تەركی كول

بە باغێكە لە كن بولبول گوڵێك لەو باغ و بێستانـــــە

هەروەك ئەگەر نەتوانرا هەموو ئەركەكان ئەنجام بدرێن ئەوە دەست بە ئەنجام دانی ئەوانەیان ئەبێت بكرێت كە دەست پێیان دەگات و لە توانادا هەن، و هیچ شتێك نابێتە بەڵگە بۆ واز لێهێنانیان و تەنیا ئەنجام دانیان مایەی ڕەزامەندی خودای گەورەیە و خەفەتخواردن داخهەڵكێشان چ سوودێك بە ئیسلام ئەگەیەنێت ئەگەر ئەو داخ و خەفەتانە نەبنە هەڵوێست و گۆڕان دروست بكەن لە كۆمەڵكەكاندا؟! .ئایا بە خەفەتخواردن وگریان و خۆخواردنەوە گەردنی موسڵمان خاڵی ئەبێتەوە لەو ئەمانەتەی دین كە لە گەردنیدا هەیە ؟ یان هەر ئەبێت رایپەڕێنێت و گۆشەگیر نەبێت؟

بەڵگەش لەسەر ئەم ڕایە فەرموودەی خودایە كە دەفەرمێت: [فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ] التغابن/16. ئەوەندەی لە تواناتاندا هەیە خواناسی بكەن.

هەروەها فەرموودەی پێغەمبەرە(صلی الله علیه واله وسلم) كە دەفەرموێت: ( واذا امرتكم بأمر فأتوا منه ما استطعتم ) .ئەگەر فەرمانێكم پێكردن ئەوەندەی لە تواناتاندا هەیە ئەنجامی بدەن لێی.

ئیتر ئەوە ئاشكرایە كە هەموو كۆبونەوە و هەوڵیەكخستنێك بوونی نیە ئەگەر سەرێكی نەبێت و سەریش بێمانایە و تەنیا داهۆڵێكە ئەگەر گوێی بۆ نەگیرێت و بە گوێی نەكرێت، هەروەك ئیمامی عومەر(صلى الله عليه وسلم)دەفەرموێت: ( لا اسلام بلا جماعة ولا جماعة بلا امير ولا امير بلا طاعة ).ئیسلام بوونی نابێت ئەگەر كۆمەڵی نەبێت و كۆمەڵیش بوونی نابێت ئەگەر گەورەیەكی نەبێت و گەورەش بوونی نابێت ئەگەر بەگوێی نەكرێت.

2ـ بە پێی (قیاس) بۆ هەڵبژاردنی سەركردە لە سەفەردا و لە حەج كردندا ... لەم كارانەشدا پێویستە سەركردە هەڵبژێردرێت و گوێ‌ ڕایەڵیشی بكرێت ... لەو فەرموودە دا كە ئیمام ئەحمەد دەگێڕێتەوە لە عەبدوڵای كوڕی عومەرەوە (ڕەزای خوایان لێ بێت ) پێغەمبەر(صلی الله علیه واله وسلم) فەرمویەتی: (لايحل لثلاثة نفر يكونون بأرض فلاة الا أمروا عليهم أحدهم ) (مسند الامام احمد: 2 \ 176 \ ـ 177) قال شيخ احمد شاكر: اسناده صحيح... پەراوێزی كتێبی (شرعية الانتماء الى الاحزاب و الجماعات الاسلامية \ 40)..

 

حەڵاڵ نییە بۆ هیچ سێ كەسێك لە زەوییەكی چۆڵەوانیدا بن تا یەكێكیان ئەكەنە گەورەی خۆیان .

ئەبوو داودی حافڤ یش ئەم فەرموودەیە دەگێڕێتەوە بە لەفزی: ( اذا كان ثلاثة فى سفر فليؤمروا عليهم احدهم ).

 

ئەگەر سێ كەس چوون بۆ سەفەرێك ئەوە با یەكێكیان بكەنە گەورەی خۆیان.

حەزرەتی عومەری كوڕی خەتابیش دەفەرمێت: ( اذا كان ثلاثة نفر فليؤمروا احدهم، ذلك امير امّره رسول الله (صلى الله عليه واله وسلم) (المستدرك: 1/443) وصححه واقرّه الذهبي. ئەگەر سێكەس كەوتنە سەفەرێك ئەوە با یەكێكیان بكەن بە براگەورەی خۆیان ئەوە ئەمیرێكە پێغەمبەر(صلی الله علیه واله وسلم)دایناوە!

ئەم فەرموودە بەچەند لەفزی تریش هاتووە و كیفایەت بەم چەند لەفزەی سەرەوە ئەدەین، بابزانین ئەهلی عیلم چی دەڵێن دەربارەی ڕاڤە و مانای ئەم فەرموودەیە !

شێخی ئیسلام ئیبن تیمیە دەفەرمێت: ( فقد اوجب (صلى الله عليه واله وسلم) تأمير الواحد فى الأجتماع القليل العارض فى السفر منبها بذلك على سائر انواع الأجتماع ) . (السياسة الشرعية: 161)..پێغەمبەر(صلی الله علیه واله وسلم)واجیبی كردووە لە كۆمەڵێكی كاتی و كەمدا و لە سەفەرێكدا ئەمیر دابنرێت، ئەوە بۆ ئەوەیە سەرنجمان بۆ هەموو كۆمەڵبوونەوەیەكی تر رابكێشێت! وە لە شوێنێكی تردا دەفەرموێت:( فاذا كان قد اوجب فى اقل الجماعات واقصر الأجتماعات ان يولي احدهم، كان ذلك تنبيها على وجوب ذلك فيما هو اكثر من ذلك ) .(مجموع الفتاوى:28\65 )

ئەگەر بەواجبی دابنێ لە كەمترین گردبوونەوە و كورتترین كۆبوونەوەی خەڵكیدا ئەبێ یەكێكیان ببێتە ئەمیر لە ناویاندا، ئەوە ئاماژەیەكە بۆ ئەوەی لە گردبوونەوەی زیاتر لەو ژمارەیەدا واجیبترە..

ئیمامی شەوكانیش دەفەرمێت: (و فيها دليل على انه يشرع لكل عدد بلغ ثلاثة فصاعداً ان يؤمروا عليهم احدهم لأن فى ذلك السلامة من الخلاف الذى يؤدي الى التلاف، فمع عدم التأمير يستبد كل واحد برأيه و يفعل ما يطابق هواه فيهلكون، ومع التأمير يقلّ الاختلاف و تجتمع الكلمة، و اذا شرع هذا لثلاثة يكونون فى فلاة من الارض أو يسافرون، فشرعيته لعدد اكثر يسكنون القرى والامصار و يحتاجون لدفع التظالم و فصل التخاصم اولى و احرى )..(نيل الاوطار: 8 \ 265).

ئەمە ئەو بەڵگەیەی تێدایە كە دروستە بۆ هەموو ژمارەیەك كە گەیشتنە سیان و سەرو سیان یەكێك لەناو خۆیاندا بكەنە ئەمیری خۆیان چونكە ئەوە سەلامەتی تێدایەو نایەڵێ جیاوازی بیر و ڕای ناویان لەبەینیان بەرێت! لەگەڵ بێئەمیریدا هەموو كەس دەست بە رایەكەی خۆیەوە ئەگرێت و ئەوە ئەكات كە لەگەڵ ئارزووی خۆیدا ئەگونجێت، بەڵام لەگەڵ بوونی ئەمیردا جیاوازیەكان كەم ئەبێتەوە و یەكقسەیی دروست ئەبێت، ئەگەر ئەمە یاسا بێت بۆ سێكەس كە لە دەشتێكی چۆڵەوانیدا بن، یان لە سەفەرێكدا بن، ئەوە بۆ ژمارەیەكی زۆرتر كە لە لادێ و شارەكاندا دابنیشن و پێویستییان زیاتر بەوە هەبێت زوڵم لەسەر خەڵك هەڵبگرن و ناكۆكی ناو خەڵك نەهێڵن ئەوە بۆ ئەو حاڵەتانە زیاترو باشتر ئەبێ ببێتە یاسا و كاری پێبكرێت!!

ئەم حاڵەتە دروستە و داواكراوە لە كاتێكدا كە خەلیفەی ئیسلامی هەیە، خۆ ئەگەر خەلیفەی ئیسلامی نەبوو، ئەوە باشتر و دروستتر و پێویسترە بە بێگومان ..

3ـ قیاس بۆ سەر هەڵبژاردنی ئەمیر لە بەعەساتی دەعەویدا، ئیمامی ترمزی لە ئەبو هریرەوە دەگێڕێتەوە كە دەڵێت: (بعث رسول الله (صلى الله عليه واله وسلم) بعثاً وهم ذو عدد ـ فأستقرأهم، فقرأ كل رجل ما معه من القرءان، فأتى على رجل من أحدثهم سناً، فقال: ما معك انت يا فلان ؟ قال معي كذا و كذا، وسورة البقرة، قال: معك سورة البقرة ؟ قال نعم . قال: اذهب فأنت اميرهم، فأنها ان كادت تستحصي الدين كله . فقال رجل من أشرافهم: و الله ما منعنى يا رسول الله ان اتعلمها الاّخشية ان لا أقوم بما فيها . فقال رسول الله (صلى الله عليه واله وسلم): تعلّموا القرءان، واقرأوه، و قوموا به، فأن مثل القرءان لمن تعلمه فقرأه وقام به كمثل جراب محشو مسكاً يفوح بريحه كل مكان و مثل من يعلّمه و يرقد وهو في جوفه، كمثل جراب اوكى على مسك ) أخرجه الترمذى (جامع الاصول: 8 \357 ـ 358 ) وقال حديث حسن.

پێغەمبەری خوا(صلی الله علیه واله وسلم) ژمارەیەكی زۆر نوێنەری ئامادەكرد كە بیان نێرێت بۆ بانگكردنی خەڵكی بۆ ئیسلام، داوای لە هەریەكەیان كرد كە قورئانی بۆ بخوێنن، هەر پیاوەی لەلای خۆیەوە ئوەی لەبەری بوو لە قورئان خوێندی بۆی، تا هاتە سەرەی پیاوێكیان لە هەموویان مناڵتر بوو، فەرمووی: فڵانەكەس تۆ چەندێكت لەبەرە؟ كابرا ووتی: ئەوە و ئەوە وسورەتی بەقەرەشم لەبەرە! پێغەمبەر(صلی الله علیه واله وسلم) فەرمووی: سورەتی بەقەرەشت لەبەرە ؟ ووتی: بەڵێ ! فەرمووی: كەواتە تۆ ئەمیریان ئەبی، سورەتی بەقەرە خەریكە هەموو پرسەكانی دین ئەگرێتە خۆی !(2) پیاوێكی خانەدانی ناویان وتی: سوێند بەخوا ئەی پێغەمبەری خوا! من تەنیا لەترسی ئەوەی كە نەك نەتوانم هەموو ئەركەكانی ناوی جێبەجێبكەم بۆیە لەبەرم نەكرد(ئەگینا لەبەرم ئەكرد)، پێغەمبەر(صلی الله علیه واله وسلم) فەرموی: خۆتان فێری ئەم قورئانە بكەن و بشیخوێننەوە و كاریشی پێبكەن،نمونەی قورئان بۆ ئەو كەسەی كە فێری ئەبێت و ئەیخوێنێتەوە و كاری پێئەكات، وەك توورەكەیەك وایە كە پڕكرابێت لە میسك كە هەموو شوێنێكی پڕكردبێت لە بۆن، نموونەی ئەو كەسەش كە قورئان ئەڵێتەوە و لێی پاڵ ئەكەوێت و قورئانەكەش لە سنگیایە وەك تورەكەیەك وایە كە دەمەكەی بە بەنێكی بە میسك تەڕكراو بەسرابێتەوە..

كەواتە هیچ كارێكی چاك و ئیسلامی ناكرێت بەبێ‌ سەروبنی بڕوات، جگە لەوەی هەرگیز ناگاتە ئەنجام و ڕا بڵاوو جیاجیاكان پەرتەوازە و لەت و پەتی دەكات، لە ئامانج و مەبەستی خۆشی دووری دەخاتەوە .

4ـ ئەم كارە واقیعێكە هەردوو تاقمی لەسەر دەڕوات، چ ئەو كەسانەی كە بەحەڵاڵی ئەزانن و چ ئەوانەشی بە حەرامی ئەزانن . خۆ ئەگەر ڕەوتێكی ئیسلامی بانگەشە بۆ قەدەغەكردنی ئەمیر و پابەندبوونی دەستەجەمعی بكات ئەوە زۆری پێ‌ ناچێت خۆی یەكەم كەس دەبێت كە پێچەوانەی قسەی خۆی دەكات، بەڵام بە ناو و شێوەیەكی ترەوە .

چونكە حەتمیە ئەو ڕەوتە بە سروشتی حاڵ كۆمەڵێك مامۆستا و زانای هەیە لە لایەك و كۆمەڵێك قوتابی و بانگكراویشی هەیە لە لایەكی ترەوە .. یەكەم شت كە لە ناویاندا دەست پێدەكات ئەوەیە فێری ئادابی فەقێیەتی و مامۆستایەتی (یان قوتابێتی و مامۆستایەتی ) دەبن و .. بەو شێوەیە فێری گوێڕایەڵی دەبن لەو چاكەدا، دووریش نیە كە دۆستایەتی و دوژمنایەتی لەسەر بنچینەی كۆمەڵەكەی خۆیان بدەن، چونكە ئەمەیان لا حیزبایەتی نیە و ئەوانی تر بە حیزبایەتی دەزانن بۆیە دووركەوتنەوە لێیان بە واجب دەزانن و، بە دوای ئەم بڕیارەدا ئیتر پەرژینی برایەتی ئەشكێنرێت و لەگەڵ زەویدا تەخت دەكرێت !!.

تا لە كۆتایدا حاڵەكە وای لێدێت، كە ئەو شێوازە تێگەیشتنەی ئەوان دەبێتە كۆمەڵێك لە كۆمەڵەكان با زاراوە حیزبیەكانیش بەكار نەهێنن بۆ خۆیان و ناویشیان حیزب نەبێت ...چونكە تەنیا ناوەكان گۆڕانیان بەسەردا هاتووە و هیچی تر، (شێخ) یان (قیم = دەبیر ) دا ئەنرێت لە جیاتی (ئەمیر) و (براكان یان خوێندكاران یان قوتابیانی عیلم ) لە جیاتی (جەماعە) و (گوێ ڕایەڵی )ش هەر هەمان گوێڕایەڵی یە !! بۆیە ئێمە دەڵێین ئەمە كارێكی زۆر ئاساییە و ناتوانین دژی بوەستین (اللهم) مەگەر هەر هەمووی بڕیاری ئەوە بدات كە هیچ دوو كەسێكیان نزیك یەك نەكەونەوە و قسەیان نەكەن بە یەكدا و لەسەر هیچ كارێك ڕێك نەكەون !! خۆ ئەگەر ئەمە بۆ یەك و دووان دروست بێت هەرگیز دروست نیە ببڕدرێت بەسەر میللەتی گەورەی ئیسلامدا و حەرام بكرێت لەسەریان پێكەوە كۆببنەوە و بڕیاری كاری دەستەجەمعی بدەن !

خۆ ئەگەر سەیری دروست بوونی هەندێك كۆمەڵ بكەین ڕاستی ئەم قسەیەی سەرەوەمان بۆ دەردەكەوێت .

هەبوو لە سەرەتاوە جەنگێكی خوێناوی لەگەڵ ئەو جۆرە زاراوانەدا ئەكرد: (كۆمەڵ، سەركردە، پەیماندان، گوێڕایەڵی، پابەند بوون، تەنزیم... وهەروەها) كەچی پاش ماوەیەك خۆی هەمان هێڵی كاركردنی گرتە بەر !!.

5ـ ئەم جۆرە كۆمەڵ دروستكردنانە نە مەبەست پێی پەرتەوازە و (تەفریق) كردنی میللەتی ئیسلامیە، نە مەبەستیش پێی بەربەرە كانێكردنی خەلیفەیە!.. ئەم كۆمەڵە ئیسلامیانەش كاتێك نابنە هۆی پەرتەوازەكردنی میللەتی ئیسلامی كە ئەم سێ‌ مەرجەیان تێدا بێت:

1ـ پێچەوانەی ئەهلی سوننەت و جەماعەت نەبن بە ئەصلێكی كوللی .

2ـ یان بە كۆمەڵێك زۆر لە جوزئیات .

3ـ ئیسلام و بە تەنیا ئیسلام بكەنە بنچینە و بناغەی دۆستایەتی و دوژمنایەتیان نەك كۆمەڵەكەی خۆیان، ئەگەر نا هەركۆمەڵێك وەها بكات لە بیدعە و فیرەقەوە نزیكترە تا لە سوننەتەوە و بەو هەلومەرجانەوە كەوتۆتە ناو حەرامێكی زۆر گەورەوە و پێویستە ئامۆژگاری بكرێت تا دەستی لێ‌ هەڵبگرێت، خۆ ئەگەر وازی لێنەهێنا (موقاطه عه ) بكرێت و (شەرعیەتی) بوونی لێ‌ بسەنرێتەوە و داوا لە هەموو موسڵمانێك بكرێت كە بە فەرمانی پێغەمبەر(صلی الله علیه واله وسلم) لێیان دووربكەوێتەوە، چونكە فەرموویەتی: " أعتزل تلك الفرق كلّها".لە هەموو ئەو تاقم و دەستانە خۆت جیا بكەرەوە..

شێخ ئیبن تەیمیە دەفەرموێت: (فتعليق الامور من المحبة والبغضة، و المولاة والمعادات، والنصرة والخذلان، و الموافقة والمخالفة و الرضا والغضب، والعطاء والمنع بما يخالف هذه الأصول المنزلة من عندالله ...كل ذلك من أمور الجاهلية المفرقة بين الأمة، وأهلها خارجون عن السنة والجماعة، داخلون فى البدع والفرقة، بل دين الله تعالى: ان يكون رسوله (صلى الله عليه واله وسلم) هو المطاع امره ونهيه، المتبوع فى محبته و معصيته، ورضاه وسخطه، و عطائه، ومنعه، وموالاته، ونصره و خذلانه)...(مجموع الفتاوى، ابن تيمية: 3 \ 343ـ 344).

واتە: بەستنەوەی كاروبارەكانی خۆشویستن و رقلێبوون و پشتیوانیكردن و دوژمنایەتیكردن و پشتگرتن و پشتبەردان وهاوئاهەنگبوون و پێچەوانەبوون و لێڕازیبوون و لێتووڕەبوون و بەخشین و لێگرتنەوە ..ئەمانە ئەگەر لەرووی پێوەرێكەوە بێت كە پێچەوانە بێت لەگەڵ ئەو بنەمایانەدا كە خوا ناردوونێتیە خوارەوە... هەموو ئەوانە كاروبارو پێوەری نەفامین و ئەم ئوممەتە لەت وپەت ئەكات و ئەهلی ئەو كارانەش لە ناو ئەهلی سوننەت و جەماعەت چوونەتە دەرەوە و چوونەتە ناو دەستە و تاقمە سەرلێتێكچووەكان! بەڵكو دینی خوا ( بەكورتی ) ئەمەیە: تەنیا هەر پێغەمبەری خوا(صلی الله علیه واله وسلم) گشت فەرمانەكانی و قەدەغەكراوەكانی گوێڕایەڵی لێدەكرێت و ئەبێت بەتەنیا هەر ئاو چاوی لێبكرێت لەو شتانەدا كە خۆشویستنی یەكێكی تێدایە یان بێگوێكردنی یەكێكی تێدایە، رازیبوون لە یەكێكی تێدایە یان عادزبوون لە یەكێكی تێدایە، یان بەخشین یان گرتنەوە یان پشتیوانی یان سەرخستن یان پشتبەردانی تێدایە...

6ـ ئەو شتەی خەڵكی لێی دەسڵەمێتەوە و بە كەلێنێكی گەورەی دەزانێت و بەو هۆیەوە دەچێت بە گژی كۆمەڵە ئیسلامیەكاندا و بانگەشە بۆ لێك دابڕان و تەنیایی دەكات .. بریتی نیە لە بناغەی كۆبونەوەی كۆمەڵە ئیسلامیەكان لەسەر ئەوەی خەڵك بۆلای خوا بانگ بكەنەوە و بە ئیسلام گۆشیان بكەن، بەڵكو مەسەلەكە ئەوەیە كە كۆمەڵە ئیسلامیەكان هەریەكەیان خۆی بە (جماعە المسلمین) دەزانێت و بەرامبەرەكەی بە (شاز) و ئەهلی بیدعە و ناڕەوایی دەزانێت و لەسەر بناغەی كۆمەڵەكەی خۆی، "ولا‌و" و"برا‌و"ی ئەداتە خەڵكی...

هەركەس لەگەڵ خۆیدا بێت ئەوە پیاوی باشە و هەركەس لەگەڵ خۆیدا نەبێت ئەوە پیاوی خراپە و پێویستە لێی دوور بكەوینەوە !!! وەك دەڵێن: (من كان معی فهو قدیس ومن كان مع غیری فهو ابلیس) هەركەس لەگەڵ من بوو ئەوە پیرۆز و فریشتەیە و هەر كەسیش لەگەڵ من نەبێت ئەوە ئیبلیس و شەیتانە! یان وەك جەنگیزخان دەڵێت: (من لم يكن معى فهو ضدى) هەركەس لەگەڵ من نەبوو ئەوە دژی منە! یان وەك دەڵێن: (فمن وافقنا على هذا الرأى ارتبط بنا ومن خالفنا ابتعد عنّا) هەر كەس هاوڕا بێ لەگەڵماندا ئەوە پەیوەست ئەبێت پێمانەوە و هەركەسیش پێچەوانەی ئێمە بجوڵێتەوە ئەوە لێمان دوور ئەكەوێتەوە... یان وەك شێخی ئیسلام ئیبن تەیمیە دەڵێت: ( من فعل هذا (اى اعطى الولاء و البراء لعهد رجل ) كان من جنس جنكيزخان وامثاله الذين يجعلون من وافقهم صديقاً والياً ومن خالفهم عدواً باغياً)..(مجموع الفتاوى: 28 \ 16) !!هەر كەس وا بكات (واتە قسەی كەسێكی دیاریكراو بكاتە پێوەر بۆ وەلائوبەرائی خۆی) ئەوە لە پێڕی جەنگیزخان و هاوشێوەكانیەتی كە هەركەس هاورابووایە لەگەڵیاندا بە هاوڕێ وپشتیوانی خۆیانیان دائەنا و هەر كەسیش كە پێچەوانەیان بوایە بە دوژمن و یاخییان دائەنا..

ئێمە ئەوەمان ڕوون كردەوە كە ئەو جۆرە كارانە شەرعی نین و هەڵگرانی ئەو كارانەش لە دەرەوەی ئەهلی سوننەت و جەماعەتدان و لە ناو بیدعەت و فیرەقەكاندان، و ئەوەشمان ڕۆشن كردەوە كە دینی خوا ئەوەیە (كە تەنها شوێنی پێغەمبەری خودا(صلی الله علیه واله وسلم) بكەویت و لە هەموو شتێكدا هەر ئەو بۆی هەیە هەرچ كەسی نزیك كردەوە نزیك بێت لە ئێمەوە و هەركەسێكی دورخستنەوە و فەرمووی: لێ‌ ی دوور بكەونەوە، لێی دوور بكەوینەوە و هەركەسی لە هەر شوێنێكدا دانا ئێمەش هەر لەو شوێنە دا دای بنێین ).. ئیتر بوونی وەها كەلێنێك لە كۆمەڵە ئیسلامیەكاندا بەڵگە ناداتە دەستی ئەو كەسانەی كە بە گژ كۆمەڵە ئیسلامیەكاندا بچن و لە پاشەڕۆژ و سەرئەنجامیان بترسن . چونكە لە درێژایی مێژوودا لە (دار الاسلام) و (دار الكفر) یان ( دار السلام) و (دار الحرب )دا خەڵك هەر لەسەر خێر یەكیان گرتووە و هیچ كەسێك لە ئەهلی عیلم ئینكاری لێنەكردوون .

7ـ بەدیلی ئەم كۆمەڵە ئیسلامیانە هیچی تر نیە (تەنیای) و (دوورەپەرێزی) و (ئاشوب)و (ئاشبەتاڵكردن) نەبێت كە ئەمەش ئەو حاڵەتەیە زانایانی ئیسلام لە درێژایی مێژوودا لێی ترساون و بە هەموو هێزێكیان دژایەتیان كردووە، ئەوەتا عەبدوڵڵای كوڕی مەسعود كاتێك ئەچێتە (كوفە) سەیر دەكات زاناكان دوریان لێ‌ گرتووە و خەریكی خودا پەرستین بە تەنیایی، پێیان دەڵێت: ئەگەر ئێوە دووری لێبگرن ئەی كێ‌ (ئیقامە حوججە)بكات لەسەر خەڵك وكێ لە پێناوی خوادا بجەنگێت؟!! ... یان شێخ عەبدولقادری گەیلانی دەفەرمێت( الزاهد المبتدي يفرّ من الناس و الكامل يطلبهم، فكيف لا يطلبهم وكل دوائهم عنده، لذلك قال بعضهم "رحمة الله عليه": (لايضحك فى وجه الفاسق الّا العارف، فمن عرف الله اصبح دالاً عليه، اصبح شبكه يصطاد بها الخلق فى بحر الذنوب، اصبح قوة تهزم جنود ابليس...)!!

تازەدونیانەویست" تازەموسڵمان" لە خەڵكی رائەكات و خۆی ئەشارێتەوە لێیان بەڵام موسڵمانی كامڵ بەشوێنیاندا ئەگەڕێت! چۆن بەشوێنیاندا نەگەڕێت كە هەموو دەرمانێكی ئەوان لای ئەمە؟! هەر لەبەر ئەوەیە هەندێ لە زانایان بە ڕەحمەت بن ئەفەرموون: ئەوەی خواناسی راستەقینە نەبێت بەرووی گوناهباردا پێناكەنێت!! هەركەس خوای بەهەق ناسی ئەبێتە دەڵاڵی رێگەی ئەو، ئەبێتە تۆڕێك خەڵكی گوناهبار لە دەریای گوناهدا راو دەكات!! ئەبێتە هێزێكی وا، شكست بە سەربازەكانی ئیبلیس ئەهێنێت...

یا ئیبنقەییمی ئەلجەوزییە دەربارەی ئەو كەسانەی كە گۆشەگیری دەست ئەدەنێ‌ و بە دەم خەڵكەوە نابن و هەر لە خەمی خۆیاندان، دەفەرموێت: (هؤلاء في نظر العلماء من اقل الناس ديناً، فأى دين و أى خير فيمن يرى محارم الله تنتهك، و حدوده تضاع وسنة رسوله(صلى الله عليه واله وسلم) يرغب عنها وهو بارد القلب ساكن اللسان شيطان اخرس، و هل بلية الدين الا من هؤلاء الذين اذا سلمت لهم مآكلهم، و رياساتهم، فلا مبالاة بما يجرى على الدين !! فهؤلاء مع سقوطهم في عين الله و مقت الله لهم، قوبلوا في الدنيا بأعظم بلية ـ وهم لايشعرون ـ وهي موت القلوب !! فأن القلب كلما كانت حياته اتم، كان غضبه لله ورسوله اقوى، وانتصاره لدين الله اكمل ). ( اعلام الموقعين عن رب العالمين: 2 \ 177 ).

ئەوانە لە نەزەری زانایاندا لە هەموو كەس كەمدینترن!! چونكە ئەوە چ دینێك و چ خەیرێكە لەو كەسەدا هەیە كە ئەبینێ هەموو حەرامەكانی خوا حەڵاڵ كراون و سنوورەكانی شكێنراون و سوننەتەكانی پێغەمبەرەكەشی (صلی الله علیه واله وسلم)كەس مەیلی لێیان نەماوە، كەچی ئەو دڵی سارد و سڕەو (كوڵێك نایگرێ) و زمانی ناچەرخێت و شەیتانێكی لاڵە!! باشە هەرچی بەڵا دێت بەسەر دیندا هەر لەو جۆرە كەسانەوە نییە كە ئەگەر "ئاخوڕ" و پلە و پایە دونیاییەكانیان سەلامەت بێت ئیتر گوێ بەوە نادەن دین هەرچی بەسەر دێت!! ئەوانە لەگەڵ ئەوەدا كە لەبەرچاوی خوا كەوتوون وخوا رقی لێیان هەستاوە، هەر لە دونیاشدا بە بەرانبەر ئەو (بێغیرەتییەیان بۆ دین) خوا تووشی گەورەتریت بەڵای كردوون بەڵام بە خۆیان نازانن ئەویش ئەوەیە دڵیان مردووە!! چونكە دڵ چەندە زیندوو بێت ئەوەندە بۆ خوا تووڕە ئەبێت و دەست ئەداتە باڵی دین و سەری ئەخات!!

هەروەها شێخ بەكر ئەبوزەید دەڵێت: ( اولئك الذين يلوكون عمليات التخدير: العزلة العزلة !! الساعة فى اقتراب، فسد الزمان حتى يخرج المهدى عليه السلام، و نحوها من كلمات حق توضع فى غير موضعها، و يحتج بها في غير موردها، وليعيش المسلم بها ميتاً من قبل ان يموت )...(حكم الأنتماء الى الأحزاب و الجماعات الأسلامية \ 75 )

واتە: ئەوانە ئەو كەسانەن كە پرۆسەی سڕكردنی ئوممەتی ئیسلامیان گرتۆتە ئەستۆی خۆیان و هەر هاوار هاواریانە بەناو خەڵكدا و ئەڵێن: دووری لێبگرن! دووری لێبگرن! قیامەت زۆر نزیك بووەتەوە وزەمانە زۆر خراپ بووە (كەس ناتوانێ بیگۆڕێت) موحەممەدی مەهدی نەبێت، لەو جۆرە قسانە دەكەن، كە هەندێكیان هەقن بەڵام مەبەست لە كردنیاندا گزیكردن و باتڵووتنە! و لە شوێنی خۆیاندا ناكرێنە بەڵگە، و مەبەست پێیان ئەوەیە كەموسڵمانی پێ بكوژن پێش ئەوەی ئەجەلی تەواو بووبێت!

پاشان، نازانین ئایا ئەو كەسانەی كە بانگەشە بۆ ئەوە دەكەن كە خەڵكی دەست لەم كۆمەڵە ئیسلامیانەی ئەمڕۆ بەر بدەن، ئەی باشە ڕووبكەنە كوێ‌ ؟ هەموو ئەو كەسانەی كە دوور ئەگرن لە كۆمەڵە ئیسلامیەكان ئیتر دوای ئەوە خەریكی چی بن ؟ چونكە ئەگەر وابكرێت كە ئەوان ئەیانەوێت ئەوا ڕۆژ بە ڕۆژ ئەو كەسانە ژمارەیان زیاد دەكات و مەبەستیشیان لەم دوورگرتنە خۆڕزگاركردنە لە فیتنە، ئایا دوای ئەوە دەستەوسان بوەستن و تەرێز لە یەكتری بكەن و لە یەكتری نزیك نەبنەوە، یان (یەكتر ناسین ) بكەن و هەوڵەكانیان لە یەكتری نزیك بكەنەوە و كارەكانیان یەك بخەن و هەوڵ بدەن ئەوەی بە ئەوان دەكرێت ئەنجامی بدەن و هەر كەلێنێكیشیان پێدەگیرێت بیگرن، یان ئەم نزیك بونەوەش لە یەكتر هەر یاساغە و دروست نیە و سەر بۆ حیزبایەتی دەكێشێت جارێكی تر!! خۆ ئەگەر بوترێت قەیناكات ئەتوانن یارمەتی یەكتری بدەن لەسەر خێر و پارێزكاری و پێكەوە ئەو كەلێنانە بگرن كە خراپە و سەر پێچیان لێوە دێت..

ئەڵێین ئایا ئەگەر ئەمە جائیز بێت كە لەسەر خێرێك ڕێبكەون و خەڵكی بۆ بانگ بكەن ئایا دروستیشە بۆیان كە لەسەر ئەوەش ڕێبكەون، كە یەكێكیان بكەنە براگەورەی خۆیان و گوێڕایەڵی بكەن ؟! تا زیاتر كۆ بن و پەرتەوازە نەبن؟! یان ئایا ئەگەر شتی وایان كرد ئەوە (پەنا بە خودا ) ئەبنە (فیرقە) یەك لە (فیرەقەكان )، كە ئەوان خۆیان لە ترسی ئەوە ڕایان كردووە كە نەكەونە ناویان ؟

جا ئەگەر ووترا: بەڵێ‌ دروستە لە یەك نزیك ببنەوە و كارەكانیان ڕێك و پێك بكەن و ڕێكەون لەسەر ئەوەش كە یەكێكیان بكەنە گەورەی خۆیان و گوێڕایەڵی بكەن و كارەكانیان بە ڕاوێژ ئەنجام بدەن !! ئەوا ئەڵێین (سوپاس بۆ خودا) گەڕاینەوە سەر قسەكانی ئەهلی عیلم بەوەی كە كۆبونەوە لەسەر خێر و یارمەتیدانی یەكتر لەسەر پارێزكاری و نەهێشتنی بێگوێی و شەڕ دروستە .

خۆ ئەگەر بووترێ‌ نەخێر ئەمانە هیچی دروست نیە ئەوە دوو گریمانمان لەبەر دەستدا هەیە:

1ـ بەرگریبكرێت و ڕێگە نەدرێت بە هەموو نزیك بونەوەیەك لە یەكتری و ڕێككەوتنێك لەسەر ئەوەی كە یەكێك ئەمیر و برا گەورە بێت!! كە بەڕاستی ئەمە هیچ بەڵگەیەكی نیە لەشەرعی خوادا و ئەو حاڵەش دروست دەبێت كە زانایانی ئیسلامی دەڵێن: ئەمە بانگ كردنی موسڵمانە بۆئەوەی بمرێت پێش ئەوەی ئەجەلی تەواو بوو بێت ...!!.

2ـ یان ڕێگە بەیەكتر ناسین و هاوكاری و لە یەكتر نزیك بونەوە بدرێت بەڵام ڕێگە بە هەڵبژاردنی ئەمیرێك نەدرێت و ڕێگەنەدرێت كە كەس گوێڕایەڵی بكات، كە بە ڕاستی ئەم ڕایە خوا دەزانێت زۆر بێبەڵگە و ناڕێكە، چونكە شتێكی مەنتیقییە كە پاشەڕۆژی ئەو نزیكبونەوە و كار تێكەڵكردنە، سەر بۆ شەڕ و هەرا و كێشە و ململانێ‌ دەكێشێت لە سادەترین مەسەلە دا كە موناقەشە دەكرێت و ئیجتیهادی تێدا دروست دەبێت ...

ئەمەش پێچەوانەی هەموو ئەو بنەمایە كە سروشت و عەقڵی لەسەر دامەزراوە، هەروەك پێچەوانەی هەموو ئەو دەقە شەرعیانەشە كە باس لە ئەمیری سەفەر و ڕێگای حەج و ئەمیری نوێنەرەكانی بانگەوازی ئیسلامی دەكات، هەروەك پێچەوانەی ئەو قسانەیە ـ كە ئێمە هەندێكمان باس كرد ـ لە ئەهلی عیلم ئەوانەی جێگەی متمانەی میللەتی ئیسلامین .

ئەمەی كە ڕابورد بریتی بوو لەو بەڵگانەی كە هەیە لەسەر ڕەوایی كۆمەڵبوون لە كاری ئیسلامیدا و ڕادەی دروستی و نادروستی .. هەروەك موناقەشەیەكی سادەمان تێهەڵكێش كرد لەگەڵ بەڵگەكانماندا دەربارەی شەڕ كردنی هەندێك لەگەڵ كاری بەكۆمەڵ و پابەندبوونە كۆمەڵیەكاندا .

 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. تەواوی ڕووداوی ئەم ئافرەتە كە لە خێڵی ئەحمەسە بەم شێوەیە وەك بوخاری لە (الجامع الصحیح) ە كەیدا ڕیوایەتی كردووە, ئەفەرموێ: ئیمامی ئەبوبەكر جارێكیان رۆیشتە شوێنێك ئافرەتێكی لێبوو پێیان ئەوت ( زەینەبی كچی موهاجیر)، سەیری ئەم ئافرەتە قسە ناكات!ئیمامی ئەبوبەكر فەرمووی : ئەوە ئەم ئافرەتە چیییەتی قسە ناكات؟ ووتیان: قوربان!ئەمە حەجی كردووە و بڕیاری داوە قسە نەكات (واتە بۆ ئەوەی كە هەر لە خێردا بێت و تووشی موجادەلەو شتی ناشەرعی نەبێت: ئیكرام )، ئەبوبەكر فەرمووی: قسە بكە، حەڵاڵ نییە بێدەنگ بیت! ئەمە خووی جاهلییەتە، ئافرەتەكە دەستی كردە قسەكردن و ووتی: تۆ كێیت؟ ئەبوبەكر فەرمووی: پیاوێكی مهاجرییم، ئافرەتەكە وتی: لە موهاجیرانی كام عەشرەتی؟ فەرمووی: لە قورەیش، ئافرەتەكە ووتی: لە كام تیرەی قورەیشی؟ ئیمام فەرمووی: بە راستی پرسیار زۆر ئەكەی!من ئەبو بەكرم .. ئافرەتەكە پرسی لە ئەبو بەكر : تاكەی ئێمە لەسەر ئەم دینە راستە كە خوای گەورە دوای جاهلییەت بۆی ناردوووین ئەمێنینەوە ؟ ئەبو بەكر فەرمووی:"بقاۆكم علیە ما استقامت بە ائمتكم" واتە: تا ئەمیرەكانتان لەسەری بمێننەوە، ئافرەتەكە وتی: ئەمیرەكانمان كامانەن؟ ئەبوبەكر فەرمووی: مەگەر قەومەكەی تۆ خەڵكی دەمڕاست و گوێبۆگیراوی تێدانییە كە فەرمان بە كوڕانی عەشرەت ئەكەن و ئەوانیش گوێڕایەڵیان ئەكەن؟ ئافرەتەكە ووتی: با...ئیمام فەرمووی: ئا ئەوانە ئەمیرەكانی ئێوەن!...(فتح الباری: 7/118).

2. ئیبنولعەرەبی مالیكی ئەفەرموێت: لە هەندێ لە مامۆستاكانی خۆمم بیستوە كە فەرمویانە : سورەتی ئەلبەقەرە هەزار ئەمر و هەزار نەهی و هەزار حوكم و هەزار خەبەری تێدایە !!...( الجامع لاحكام القرآ‌ن) ی قورتوبی. چەند چاكە هەریەكێك لە لای خۆیەوە بگەڕێت بۆ ئەوەی بزانێ ئەو ئەتوانێ چەند دانە لەو چوار هەزارە بدۆزێتەوە لەو سورەتەدا..!چونكە خۆ قورئان فەرمانمان پێدەكات بە "تدبّر"وەك ئەفەرموێ:( افلا یتدبرون القرأن ام علی قلوب اقفالها) ئەوە بۆ لە قورئان ورد نابنەوە.(نازانن و كەمتەرخەمن)یان قوفڵ دراوە لە دڵەكانیان؟! ئیبن تەیمیە ئەفەرموێ: كلیلی كردنەوەی دەرگای دڵەكان بەپێی ئەم ئایەتە بریتییە لەوردبوونەوە لە مانا و مەبەستەكانی ئایەتەكانی قورئان!

 

لێدوان زیادکە


بابەتە پەیوەندیدارەکان

هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics