٤ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

ئیبن تەیمیە گەورە زانای كوردی سەردەمی مەملووكی

ئیبن تەیمیە ناوی ئەحمەدی كوڕی عەبدولحەلیمی كوڕی عەبدوسەلامی كوڕی عەبدوڵای كوڕی ئەبولقاسمی كوڕی خضری كوڕی موحەممەدی كوڕی تەیمیەی حەڕانیە، لە سەرچاوەكاندا زیاتر بەمجۆرە ناوی هاتووە: الشیخ الامام الفقیە المفسر الحافظ المحدث الامام الربانی نادرة العصر الاصولی الزاهد المجتهد علم الاعلام الائمة ومفتی اڵامة بحر العلوم قریح الدهر علامة الزمان ترجمان القران قامع المبتدعین بركە اڵانام فارس المعانی واڵالفاظ سید الحفاظ مفتی الفرق شیخ الاسلام تقی الدین احمد.

لە ڕۆژی دوو شەممە 10 ی رەبیعولئەوەلی ساڵی (661ك /1263ز)ی كۆچی لە شاری حەڕان لەدایك بووە.

سەبارەت بە شاری حەڕان: دەكەوێتە خاكی جەزیرە لە نێوان دیجلەو فوراتدا كە شوێنی كۆچی پێغەمبەر ئیبراهیم بووە، هارانی برای ئیبراهیم دروستیكردووەو Ibntaimiaبە ناوی ئەوەوە ناونراوە، دواتر ناوەكە ی كراوە بە حەڕان، لەم شارەدا صابیئەكان ژیاون، لە ڕۆژانی خەلیفە عومەری كوڕی خەتتابدا(13ك-23ك/634ز-644ز) فەتحكراوە‌و لەسەردەستی عیاضی كوڕی غەنەم شاری حەڕان كەوتووەتە ناو دەسەڵاتی ئیسلامەوە‌و دەسەڵاتی ئومەوی وعەبباسی و سەلجووقی‌و ئەییوبییەكان بەسەر ئەم شارەدا هەبووە تا شاڵاوی مەغۆلی كە شارەكەیان وێرانكردو كشتوبڕیان تێدا ئەنجامدا.

باوكی ناوی عەبدولحەلیم بووە‌و لە سەرچاوەكاندا بە:"شهاب الدین أبوالمحاسن عبدالحلیم" ناوی هاتووە، لە ساڵی (627ك/1230ز) لە حەڕان لەدایكبووە و فەرموودەی لە باوكی بیستووە و زانستی لێوەرگرتووە، دواتر سەرقاڵی وانە وتنەوە‌و فەتوادان و نووسین بووە، رۆڵێكی دیاریشی لەناو كۆمەڵگە و دەوڵەتدا هەبووە، لەبەر ئەوەی كەوتبویە نێوان باوكی و كوڕەكەی خۆی، بۆیە بە نێوەندی نێوان مانگ و خۆر دادەنرێت، سەر بە مەزهەبی حەنبەلی بووە، لە ساڵی (682ك/1283ز)دا مرد و لە دیمەشق لە گۆڕستانی (الصوفیە) بە خاك سپێردراوە.

باپیریشی ناوی عەبدوسەلام بووە و لە سەرچاوەكاندا بە:"شیخ اڵاسلام اڵامام المجتهد المحدث المفسر اڵاصولی مجدالدین أبوالبركات عبدالسلام" ناوی هاتووە، لە ساڵی(590ك/1194ز) لە حەڕان لەدایكبووە و لەوێ‌ هەموو قورئانی لەبەركردووە و زانستی وەرگرتووە‌و دواتر لە ساڵی (603ك/1206ز) چووە بۆ بەغداد و لەوێش زانستی وەرگرتووە‌و لەنێوان حەڕان و بەغداددا هاتووە و ڕۆشتووە، پرسیاری لێكراوە و چوەتە شام و عێراق و حیجاز و وانەی وتوەتەوە و نووسینی هەبووە، لە ڕۆژی جەژنی رەمەزان لەدوای نوێژی هەینی لە جەژنی ڕەمەزانی ساڵی(652ك/1254ز) لە حەڕان مرد، لەوێش بەخاكسپێردرا.

دایكی ناوی (ست النعم)ی كچی عەبدورەحمانی كوڕی عەبدوسی حەڕانیە، زیاتر لە 70 ساڵ تەمەنی هەبووەو كچی نەبووە، لە ڕۆژی چوار شەممە شەوالی ساڵی ( 716ك/1317ز) دا كۆچی دوایی كردووە‌و لە گۆڕستانی (الصوفیە) بەخاك سپێردرا.

ئیبن تەیمیە سێ برای هەبوو:

موحەممەدی كوڕی خالیدی كوڕی ئیبراهیمی حەڕانی كە لەدایكیەوە برای بووە، لەساڵی(650ك/1252ز) لە حەڕان لەدایكبووە‌و بە زانایەكی دیاری سەردەمی خۆی ئەژمارد دەكرێت، لە ڕۆژی چوارشەممە هەشتی جەمادیلئاخیری ساڵی (717ك/1318ز) كۆچی دواییكرد‌و لای دایكی لە گۆڕستانی (الصوفیە) بە خاك سپێردرا.

عەبدوڕەحمانی كوڕی عەبدولحەلیم كە بەزەینەدین ناسراوە‌و لە ساڵی(663ك/1265ز) لە حەڕان لەدایكبووە، ئەمیش دواتر بەندكرا و لە 26ی ژیلقەعدەی ساڵی( 728ك/1347ز) ئازادكرا، لە دوای مردنی ئەحمەی برای ژیاوەو لە ساڵی(747ك/ 1346ز) مردووە، سەرقاڵی بازرگانی بووە.

عەبدوڵای كوڕی عەبدولحەلیم لە ڕۆژی عاشورای ساڵی (666ك/1267ز) لە شاری حەڕان لەدایكبووە، بە شەرەفەددین ناودەبرێت، بەمجۆرە وەسفكراوە" الشیخ اڵامام العالم العامل العلامە الزاهد العابد الورع الخاشع الناسك الصالح االعارف بقیە السلف تراچ الخلف القدوە المفتن شرف الدین أبو محمد"، زانایەكی گەورە بووە‌و لەگەڵ ئەحمەدی برای پێنج ساڵ تەمەنیان نێوانە، لە ڕۆژی چوارشەممە 14ی جەمادیلئولای ساڵی( 728 ك/1347ز) دا كۆچی دوایی كردو ئەحمەدو عەبدوڕەحمانی برای و خەڵكێكی زۆر نوێژیان لەسەركردو مراسیمێكی كەموێنەی بۆ گێڕدراو لای دایك وباوكی لە گۆڕستانی (الصوفیە) نێژرا.

بنەماڵەی ئیبن تەیمیە زۆبەیان زانستخوازو زانا بون و بە پێشەوا ناوبراون و سەر بە مەزهەبی حەنبەلی ئەژمارد كراون و بە درێژایی مێژوو لە حەران بون تا ئەوەی شاڵاوی مەغۆلی لە حەڕان بەرەو حەلەب و دیمەشق دووریاندەخاتەوە.

سەبارەت بە ناونانی ئەم بنەماڵەیە بە تەیمیە، ئەم ناوە لە موحەممەدی كوڕی خچرەوە دەستپێدەكات، لەسەر ئەو ناونانەش چەند ڕایەك هەیە:

ڕایەك دەڵێت محمدی باپیری كە لە ڕێگەی حەجدا بووە كچێكی لە ڕێگەی تیما‌ودا بینیوە، كە گەڕاوەتەوە دەبینێت ژنەكەی كچێكی بووە، ئەویش دەڵێت (یاتیمیە، یاتیمیە) لەمەوە ئەم ناوەیان لێنراوە.

ڕایەكەی دەڵێت چونكە دایكی موحەممەدی باپیری بە تەیمیە ناسرابوو، بۆیە ئەو ناوەیان بەسەردا بڕا.

ڕەچەڵەكی ئیبن تەیمیە و بنەماڵەكەی:

هیچ سەرچاوەیەك لە هەواداران و نەیارانی ئیبن تەیمیە باسی ڕٍەچەڵەكیان نەكردووەو هیچیان لەسەر نەهێناوە، بەڵام كەسایەتی و ناوبانگەكەی وایكردووە ڕٍای جیاوازی لەسەر دروستبێت و هەركام‌و بیدەنەوە پاڵ خۆیان، هەندێك پێیان وایە عەرەبە چونكە نووسین و قسەكردن و شارەزایی لە عەرەبیدا بووە، بەڵام ڕای زیاتر لەسەر ئەوەیە كە ئیبن تەیمیە كوردە، چونكە شاری حەڕان شارێكی كوردیە و ئەو بنەماڵەش هەر لەوێ‌ ژیاون‌و دواتر كۆچیانكردووە بۆ دیمەشق بۆ ناو عەرەبەكان.

ئەبولحەسەنی نەدەوی شاری حەڕان دەداتەوە پاڵ ناوچەی جەزیرە لە نێوان دیجلە‌و فورات‌و تێكەڵ بە شارە كوردیەكانی وەك دیاربەكر، ئەمەش ئاماژەیە بە كوردبوونی ئیبن تەیمیە.

موحەممەد ئەبووزەهرەش پێی وایە ئیبن تەیمیە كوردە، بۆ ئەمەش چەند بەڵگەیەك دێنێتەوە:

چونكە ئیبن تەیمیە تەنها دراوەتەوە پاڵ شاری حەڕان و بنەماڵەكەی لەوێ‌ بون، نەدراوەتەوە پاڵ هیچ هۆزێكی عەرەبی، ئەمەش ئاماژەیە بەوەی كە عەرەب نەبووە.

چونكە كورد گەلێكی بە ورەو توندو لێهاتوون‌و بە هێزی لە ڕەوشتیاندا هەیەو ئەم سیفەتانەش بە ڕوونی لە كەسایەتی ئیبن تەیمیەدا بەدیدەكرێن.

كوردەكان لە سەدەكانی شەشەم و حەوتەمی كۆچیدا ڕۆڵێكی گەورەیان هەبووە لە خزمەتكردنی جیهانی ئیسلامیدا و دژی شیعەی دەوڵەتی فاتیمی و دواتر هەڵمەتی خاچپەرستان وەستاونەتەوەو موسڵمانانیان ڕزگار كردون.

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics