٢٩ ڕه‌بیعی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

خوێندنەوەیەك بۆ موسڵمان بوونی گاروودی

لەسەر شانی هەموو ئەوانەوە كە هێرشیان بردەسەر ژیاری ڕۆژئاوایی و بیری ڕۆژئاوایی گاروودی هات كە گەورە بە چاوێكی ماركسی پلەبەرز بوو تا سەرلەنوێ‌ چەمكەكان وەرگرێ‌ و دایانڕێژێتەوە بەو دیدە ڕاستە دڵنیایەی كە ئیسلام ڕزگاركەری مرۆڤایەتیە لە سەردەمی نوێ‌ دا. گاروودی دوو شت كۆدەكاتەوە، ئەو شایەتی داڕمانی ژیاری ڕۆژئاواو بەڵگەی تاكە داهاتووی مرۆڤایەتیە لە سایەی ئیسلام دا، لە چەمك و واتای كەسێكەوە كە پێی وابوو لەوانەیە ماركسیەت شتێ‌ ببەخشێ‌ بە جیهان، بەڵام لێی بێهیوا بوو تا بینی ئەوەی كۆمەڵگەی ئەمڕۆی ڕۆژئاوا و مرۆڤایەتیش پێویستی پێ هەیە لە ئیسلام دا هەیە. دیارترین بڕیاریشی لەو بارەوە بریتی بوو لە:

Garaudy

یەكەم: توانای ئیسلام بۆ پەیوەستكردنی پێناو و ئامانجەكان، ئەمەش ئەو ئەركە گرنگەیە كە ژیاری ڕۆژئاوایی نەیتوانی بیكات و سەرچاوەیەكی ئەو ڕووشانە سەختە بوو كە تووشی بوو و بەرەو لەناوچوونی برد.

دووەم: سوور بوون لەسەر دیدی خوایی بۆ كۆمەڵگە و ژیارەكان و داننان بە دەسەڵاتی باڵا دا كە ئەویش ئەو دیدەیە ژیاری ڕۆژئاوایی بەتەواوی لەبیری كردووە و بووەتە هۆی دەستەوسانی و پەرت بوونی، گاروودی لە بنەڕەت دا پێی وایە نكوڵی لە خوا گەورەترین هەڕەشەی سەر ژیار و بیری ڕۆژئاوایە.

سێیەم: بیرۆكەی كۆمەڵا بوون و كاری چاك لە بەرژەوەندی كۆمەڵگە.

چوارەم: ملە جیڕێی ڕۆژئاوا بۆ بیرو فەرهەنگی ئیسلامی و لەبیركردنی ئەو ڕۆڵە گرنگەی كە موسڵمانان لە بوارە زانستە ئەزموونی و بوارەكانی تردا بینییان.

پێنجەم: وەك گەڕانەوە بۆ سروشی قورئانی لەڕٍێی ڕاستی ئیسلام دا چارەسەر بۆ ئەو كێشانە هەیە كە ڕۆژانە لە ژیان دا هەن بێ‌ ئەوەی تێكەڵیان بكەین بە نەریتی نموونەیی ئەمریكی یان سۆڤێتی یان ئاڕاستەی ڕووەو هاوچەرخی لەگەڵا ئاڕاستەی ڕووەو ڕۆژئاوا چوون تێكەڵا بكەین.

شەشەم: چەمكی دەوڵەت و ماف لە ئیسلام دا پێچەوانەی چەمكی دەوڵەت و مافە لای ڕۆمان و پێناسەی مالكیەت لە ئیسلام دا سەبارەت بە مافەكان جیایە و جیاوازیەكی زۆر هەیە لەگەڵا ماف و شەریعەتە ڕۆمانی و خواییەكان دا هەروەك چەمك و واتایشیان لە یەك جیان، جا تەنها خوا مالیكەو سەرپەرشتی كار و ئەزموونی ئەم بوونەی لەدەستە، بەكارهێنانی مولكیەت ئەنجامی دوورتر لە تاك و لە سوودی شەخسی تاك لەخۆ دەگرێ‌، لێرەدا بەریەككەوتنی نێوان بیردۆزەی تاكگەرایی و بیردۆزەی كۆمەڵێتی ئیسلامی دەردەكەوێت. حوكمی ئیسلامیش جیایە لە حوكمی پاشاكان لەسەر بنەڕەتی مافی خوایی و وەك ئەو دیموكراتیەتەی لە دەسەڵاتی دا جەخت دەكاتەوە سەر كەسێ‌ یان حیزبێ‌ –لە دیموكراتیەتی ئەسینادا بیست هەزار هاوڵاتی لە پاڵیان دا زیاد لە سەد هەزار كۆیلەی بێ‌ بەش لە هەموو مافێ‌ هەبوون- ئەمەش دیموكراتیەتێكە لەسەر كۆیلایەتی وەستاوەو تەنها بۆ كەسە خاوەن موڵكەكان دیموكراتی هەیە.

جیاوازی نێوان دیموكراتیەت و شورا زۆر ڕوونە: دامەزراوە ڕۆژئاواییەكان لەوانەش دامەزراوەی دیموكراتی لەسەر بنەمای پیرۆز ڕاگرتنی تاك وەستاون وەك ئەوەی مرۆڤ هەموو شتێ‌ بێ‌ لە بوون دا و سەرچاوە و ئامانجی بەهاكانیش بێ‌، بەڵام شورای ئیسلامی دامەزراوەیەكی تاكگەرایی كۆمەڵایەتیە لە یەك ڕەوتی یەكانگیری تەواودا. كاتێ‌ دامەزراوە ڕۆژئاواییەكان دێنین بە ژەهرێكی دەرەكی ئیسلام دەخنكێنین، ئەو تاكگەراییەی دەگۆڕێ‌ بۆ دانانی تاك بە پێوەر و ئامانجی بەهاكان چالاكی كوشتنی گیانی كۆمەڵایەتی و باڵایی ڕۆحیە. ئەو باڵاییە ڕۆحیەی مرۆڤ دەكاتە پێناوی ئامانجێ‌ كە بەدیهێنانی پەیامی خواییە.

حەوتەم: ئابووری سیاسی ڕۆژئاوایی خۆی لە دوو وێنەی بۆرجوازی و ماركسی دا دەبینێتەوە، ئەم ئابوریە زانست نیە، با كتێبەكانیش هەوڵی ئەوەی بۆ بدەن، بەڵكو تەنها چەند ئایدۆلۆجیایەكن دانراون بۆ سەلماندنی مەزهەبێ‌ كە بڕیارە یەكلا پێشوەختەكانی دەشارێتەوە (واتە دیدی تایبەتی بۆ مرۆڤ) ئابووری سیاسی وا دەڕوانێ‌ بۆ مرۆڤ كە تەنها بەرژەوەندی شەخسی ڕێبەری دەكات و لەسەر دیدێ‌ وەستاوە كە بەهای مرۆڤ دەورە دەدات، ئەو مرۆڤە ئابووریە تەنها وەك بەرهەمهێن و بەكارهێنەر سەیری دەكات ئەمەش پێچەوانەی مرۆڤە لە دیدی ئیسلام دا. بەڵكو ئابووریە ماركسیەكان ڕەخنە دەگرن لە جیهانی بۆرجوازی، بۆیە موڵكداری وەك یاسای ڕۆمانی ناساندویەتی دەگۆڕێ‌ بۆ موڵكداری تاكەكەسی (مافی سوود و سوودگیری) بەڵام لە چەمكی ئیسلامی دا ئەوە ئەركێكی كۆمەڵایەتیە، واتە بەرژەوەندی تاك بەردەوام بۆ بەرژەوەندی كۆمەڵە. لەم بنەما بنەڕەتیەی بنەمای قورئانی لە بواری ئابووری دا سەركۆنەی سوو وەردەگرین نابێ‌ دوور بگرین لە مشتومڕو بەڵگەخوازی لە كاتی لێكۆڵینەوە لە جیاوازی نێوان فائیدەو سوودا، بەڕای من هیچ جیاوازییەكمان نیە، گرنگ ئەوەیە سوو داكەوتنی بەهای مرۆڤی لێدەكەوێتەوەو سامان بەسەر مرۆڤ دا سەردەخات. ئیسلام كە دیاردەی سوو بەرپەرچ دەداتەوە قۆرخكردنی سامان بەسەر مرۆڤ دا بەرپەرچ دەداتەوە، ئەمەش بەرز ڕاگرتنی بەهای مرۆڤە.

هەشتەم: ژیاری ڕۆژئاوایی بانگەواز دەكات بۆ بەرتەسككردنەوەی ژیان لە (پێویستی و ڕێكەوت) دا وەك زانایانی زیندەوەرزانی دەیڵێن یان بۆ (نامەعقول) واتە بێ‌ واتایی و مەرگی خوا و مەرگی مرۆڤ و مەرگی هەموو شتێ‌ وەك بانگخوازی و هیچگەرایی دەیڵێن. ژیارێ‌ نابینی بەتەواوی خۆی بێئاگا كردبێ‌ لە واتای ژیان و مەرگ بەو جۆرەی ژیاری ئێستای ڕۆژئاوا خۆی لێ بێئاگا كردووە. ئەمە لە ماوەی پێنج سەدە گەیاندیە ڕێگەیەكی داخراو كە دواجار دەیگەیەنێتە خۆكوشتنی هەموو بوون. لەمەشەوە ملكەچ كردنی هەموو ڕاستیەكی واقعی بۆ چەمكی چەندێتی خۆشەویستی و واتا و ئیمان بە كۆیلەگرتن دەخوازێ‌.

نۆیەم: ڕۆژئاوا كە هەوڵ دەدات واتا بە ژیان و مێژوو ببەخشێ‌ زانست و دانایی جیاكردووەتەوە واتە پێناوو ئامانجی جیاكردووەتەوە، بزوێنەری سەرەكی پەرەسەندنی زانست و تەكنەلۆژیا لە ژیاری ڕۆژئاوایی دا خۆی دەبینێتەوە لە خۆشەویستی تاك و گەلان بۆ هێزو بەرژەوەندی ڕاستەوخۆ، لە ڕۆژئاوادا زانست ئامانجی دابین كردنی پێویستیەكانە، ئەمە دابەشكاریەكی هاوبەشی نێوان مرۆڤ و ئاژەڵە (خۆراك و پۆشاك و بەرگری كردن لەخۆو هێرش بردنە سەر جگە لە خۆت) بەڵام بزاڤی سەرەكی ئیسلام خۆی دەبینێتەوە لە گەڕان بەدوای پەیوەندی بوونی خواو بانگەواز بۆ كردنی و ملكەچ بوونی ویستی خوا.

 

* ئەی ئیسلام چی دەبەخشێ‌؟

ئەو مایە پووچیەی تووشی هەردوو ڕەوتی ئەمریكی و سۆڤێتی بوو و دوای پێنج سەدە هەژموونی ڕەوای ڕۆژئاوا دەكرێ‌ ئیسلام ڕەگی هیوا لەم جیهانەدا ببوژێنێتەوە، ئەمەش زۆر سەخت نیە ئەگەر بتوانین ئەو بەستووییە تێپەڕێنین كە ماوەی پێنج سەدەیە تووشی بووە و سەر لەنوێ‌ ئەو بنەمایانە بخەینەڕوو كە هۆكاری گەورەییەكەی بوون.

ئیسلام درێژە پێدەری ئەو ئایینە ئیبراهیمیەیە –جولەكەو مەسیحیەت و ئیسلام- كە مرۆڤ بانگ دەكات بۆ بەدیهێنانی ئامانجی باڵای. جارێكی تر ئیسلام دەتوانێ‌ سەر لەنوێ‌ هیوای كۆمەڵگەی ڕۆژئاواییمان زیندوو بكاتەوە، ئەو هیوایەی كە تاكگەرایی دایڕماند، ئیسلام دەتوانێ‌ نمونەی ئەو نەشونمایە بگێڕێتەوە كە جیهان بەرەو خۆكوشتن دەبات. ئیسلام هەر لە دەركەوتنیەوە جیهانی لە داڕمان ڕزگار كرد و قورئان هێزی بەرزی خوای ڕاگەیاند و جۆرێكی نوێی كۆمەڵبوونی خستەڕوو و هۆشیاریەكی دیدی حەقیقی مرۆیی و دیدی خواویستی بە ملیۆنەها كەس بەخشی و گیانی ژیانێكی نوێی پێ‌ بەخشین، ئەم بەشداریەی ئیسلام پێشتر بەخشی و دەكرێ‌ ئەمڕۆش لە پێناو داهاتوویەكی گەشی مرۆڤایەتی دا بییەخشێ‌ لە جیهانێك دا كە بەرز و باڵاییەكان لەناوبراون. لەم جۆرە بارودۆخەدا دەكرێ‌ ئیسلام شتێ‌ بە زانست ببەخشێ‌ كە نیەتی و پێویستی پێی هەیە، ئەویش واتای ژیانە. ئیسلام تەنها پەیوەستكردنی عیلەت بە عیلەت نیە، بەڵكو لە دواجاردا هەموو شتەكان دەگەڕێنێتەوە ڕووە و ئامانجی باڵا. لە ئیسلام دا بزاڤی زانست ئاماژەكانی بوونی خوا و چوون بەدەم بانگەوازی و ملكەچ بوونی ویستی و ڕێكخستنی جیهان بەو ئاڕاستەیە دەخاتە ڕوو. پاشان ناكرێ‌ مرۆڤەكان لەپێناو بەدەست خستنی زانست و تەقەنی وەك پێناوی دەست بەسەرگرتن دا كێبڕكێ بكەن، بەڵكو مرۆڤ دەبێ‌ جێگری خوا بێ‌ لەسەر زەوی دا تا جیهانێ‌ دروست بكات كەلەگەڵا ئامانجی خوایی دا گونجاو بێ‌.

ئیسلام جیاوازی ناكات لە نێوان بیروباوەڕو زانست و تەقەنیەت دا، بەڵكو لە یەك بنیادی یەكانگیردا یەكیان دەخات هەروەك چۆن لێكۆڵینەوە لە یاساو پێناوەكان و لێكۆڵینەوە لە ئامانج و واتاكان جیا ناكاتەوەو جیاكاری ناكات لەنێوان ئەو هێزەی تەقەنیەت بۆمان دابین دەكات بۆ دەستڕۆیی بەسەر شتەكان دا و پێویستی بەكارهێنانی وەك پێناوێكی پەرستشی خوا.

پێدانی مۆركی ئیسلامی بە زانستەكان ئەوە دەخوازێ‌ فەلسەفەیەكی دروستی ئیسلامی دابنرێ‌ كە وەك فەلسەفەی ڕۆژئاوایی لە كەموكورتی فەلسەفە و بیركردنەوەیەك دا كە تەنها ئیمكانیات و ڕێبازی خۆی لەخۆ دەگرێ‌ بەرتەسك نەبێتەوە، بەڵكو دەبێ‌ بە پلەی یەكەم ئەو ئامانج و مەبەستانە لەخۆ بگرێ‌ كە دەبێ‌ لێكۆڵینەوەی زانستی بگرنەوە تا ڕێخۆشكەر بێ‌ بۆ گەشەسەندنی مرۆڤ نەك داڕمانی مرۆڤ، كێشەكەش لەوەدایە كە زانستی وەزعی –كە ئاشكرا كردنی پێناوەكانە- ببەسترێتەوە بەو حیكمەتە خواییەوە كە گەڕانەوە بەدوای ئامانجەكان و بەرزكردنەوەی ئامانجە نزمەكانە بۆ ئامانجە باڵاكان بەجۆرێ‌ بگاتە ئامانجی كۆتایی.

جێگیرایەتی مرۆڤ لەسەر زەوی دا واتە كارگێڕی جیهان دراوەتە دەست، بەڵام بەپێی ڕێنماییەكانی خواو لەوەش دا پێناوی بەردەستی بەكارهێنانی ئەو زانستەیە كە یارمەتی دەدات بۆ گەڕان بەدوای ئامانجەكان دا. ئامانجە ئەوروپیەكان بۆ زانست لەمڕۆدا ڕێ‌ نادەن مرۆڤ هۆكاری یەكەمی شتەكان بزانێ‌، دواجاریش هەستی پشت بەستن بەخواو گوێڕایەڵی خوا نابەخشێ‌. هەروەها دەرفەتی هەستكردن بە ئامانجی باڵا و بنەمای باڵای جیاكەرەوەی نێوان چاكە و خراپە نادات بە عەقڵا، بۆیە پێویستە ڕێگەكە بە پێغەمبەرایەتی ڕۆشن بكرێتەوە بۆ عەقڵا كە بەدوای ئامانجەكان دا دەگەڕێ‌، پێغەمبەرایەتی وا دەكات مرۆڤ تواناكانی بەكاربهێنێت و ئاڕاستەیان بكات بۆ ئەنجام دانی ڕۆڵی خۆیان بە چاكترین شێوە.

گەورەمان موحەممەد (صلى الله عليه وسلم) تەنها پێغەمبەرێ‌ نەبووە، بەڵكو سەركردەی دەوڵەتێ‌ بوو كە توانی دوو بنەمای نەمری هەموو كۆمەڵگەیەكی مرۆیی بەدیبهێنێ‌ كە ئەوانیش بریتین لە بەرزی (واتە ئیمان بە بەها رەهاكان)كە لە بڕوا بوون بەخواوە هاتووە، لەگەڵا گیانی كۆمەڵ بوون كە بەرپرسیارێتی تاكەكەسی سەبارەت بە داهاتووی خەڵكانی تر دەدات بە هەموو بەرپرسێ‌، ئەمڕۆ دوای پێنج سەدە قەڵەمڕەوی ڕۆژئاوا وا بەرەو لەناوچوون دەچێ‌ چونكە ئەو دوو بنەمایەی لەبیركردووە: ئیمان و گیانی كۆمەڵێتی. ئیدی مرۆڤایەتی دەبوو بەرەنگاری چەندین ململانێ بێتەوە لەنێوان ویستی هەموو كەس و ململانێی بۆ بەدیهێنانی ویستە شەخسیەكانی. گاروودی هەوڵی دا ئەوە بە ڕۆژئاوا بگەیەنێت كە ئیسلام ئەو ئاڵا بەرزەیە كە هاوشانی نیە و ڕزگاری مرۆڤایەتی تەنها بە گەڕانەوەیە بۆ ئیسلام لە كرۆك و ڕێنماییەكانیەوەو شكستی مەسیحیەتی ئەمڕۆو بانگەوازانی سەرمایەداری و شیوعیەت دەخاتەڕوو. ئەو مەزهەبانەی لەسەر ئەنانیەتی مرۆڤ و تاكگەرایی و چینایەتی وەستابوون. خراپە و برسێتی ئەمڕۆ كە چل ملیۆن كەس بەهۆی برسێتی و بێبەشیەوە دەمرن هەموو بەرهەمی ئەو نیزامانەن لەسەر مرۆڤایەتی و خوێن و لەناوچوون دەكەنە بەشیان. هەركات ئیسلام بنەمای ڕووناكی خۆی لە بریدا دادەنێ‌ كە خوای تەنها بەمەلیك دادەنێ‌ مرۆڤ لە ئەنانیەت و خۆپاك دانانی كوێرانەی دادەماڵێت.

گارودی دان دەنێت بە گەورەیی ژیاری ئیسلامی بەسەر ژیاری هاوچەرخ دا بەجۆرێ‌ پێشتر شتی وا نەبووە، بۆیە ڕایدەگەیەنێت:

یەكەم: ژیار لە ڕۆژئاوادا لە ئیتاڵیا دا بە زیندووكردنەوەی فەرهەنگی یۆنانی و ڕۆمانی دەستی پێنەكرد، بەڵكو لە ئیسپانیا دەستی پێكرد كاتێ‌ زانست و ڕۆشنبیری ئیسلامی پرشنگی دایەوە، بەڵام ئەو پێی وایە ڕۆژئاوا لەو زانستە ئیسلامیە تەنها ڕێبازی ئەزموونی و تەقەنی وەرگرتووە و ئەو بیروباوەڕەی پشتگوێ‌ خستووە كە ئەو ڕێباز و تەقەنیانە بەرەو لای خوا ئاڕاستە دەكات تا هەمیشە زانست لە خزمەتی مرۆڤایەتی دا بێت.

دووەم: بڕیاری ئەوە دەدات پێشوازی گەلان بۆ موسڵمانان وەك پێشوازی ئازادكەرانە نەك وەك داگیركەران، جا لە ئیسپانیا دا زۆرینەی ئەو جوتیارانەی بەهۆی دەرەبەگەوە باریان سەخت بوو، لە شام و میسریش هەروابوو. هەموو ئەوانە موژدەی خێری هاتنی موسڵمانان بوون كە موسڵمانان هاتن كۆت و بەندیان لەسەر لابردن سەرەڕای ئەوەی ئیسلام نەكەوتە داخستنی پەرستگاكانی جولەكەو مەسیحیەكان و خاكی لەوانە داگیرنەكرد كە كاریان تێدا دەكرد، بەڵكو تەنها باجێكی بچوكی لەسەردانان، ئەمەش تەنها لەبەرئەوەی ئیسلام بەهێزی بیروباوەڕ بڵاوبوویەوە نەك بە هێزی چەك، ئیسلام گەلە ستەم لێكراو و بەزیوەكانی ژێر دەسەڵات و ستەمی دەرەبەگی و پیاوانی ناوچەیی كڵێسا ڕزگار كرد.

سێیەم: ئیسلام بە پێچەوانەی كڵێساوە جیاوازی ناكات لەنێوان ئایین و دنیادا و سیاسەتیش بەشێكە لە ئیسلام یان هەموو ئیسلامە. ئیسلام عەقڵی ڕزگاریخوازی بوو بۆ گەلانی كەفەتمكران و ئەو بزاڤە ڕزگاریخوازیانەی كە لە چەند وڵاتێك دا هەن.

چوارەم: زانستە ئیسلامیەكان لە جەرگەی ژیاندان و مرۆڤ سەربەخۆو جیا لە مرۆڤ نیە، بەڵكو ئەو زانستانە لە خزمەتی مرۆڤدان و زانایانیش جۆرێ‌ لە مەعریفەیان بە كەنارگیری چارەسەر نەكردووە وەك ئەوەی بە ئامانجی ئیسلام و مانای ژیانی دابنێن.

پێنجەم: بیردۆزەی فرۆیدی ئەوروپی دیدی نەبوونی هەواداری بۆ كۆمەڵا و بۆ پایەكانی ئیسلامەكەی ئەوانی لێكەوتەوەو لەوەشەوە عەلمانیەتێ‌ دەركەوت كە دژی بیروباوەڕ بوو، بەو جۆرە دیدی ئەوروپا بە هیچ جۆرێ‌ بۆ جیهانی ئیسلامی نابێ‌و ئیسلام دوو دیدی بنەڕەتی لەو بوارەوە هەن بۆ هەڵسەنگاندنی ڕۆڵی تاك:

1- باڵای بێ‌ سنور (ئیمان),

2- بنەڕەتی ژیانی ئیسلامی بەڕەهایی بۆ تاك نیە، بەڵكو بۆ تاكی سەر بە ئوممەتی ئیسلامیە.

شەشەم: نوێگەری پێویستیەكی ژیاریە و ڕۆژئاواگەریش خۆكوشتنێكی ژیاریە، چونكە ڕۆژئاواگەری خۆچواندن و خۆ بە كۆیلە گرتن و نوێگەریش پەرەسەندنی بنەما و متمانەی ژیاریە لە دەرون و پێشڕەوی و ڕێبەرییە. بەڵام ڕۆژئاواگەری ژەهرێكی كوشندەیە، بەڵام نوێگەری واتە گەڕانەوە بۆ پێشینەی كراوە ڕووەو ڕیشەو بنەڕەت بێ‌ هیچ كۆت و بەندێ‌ یان وەرگرتنێ‌ لە داڕشتنی ژیان. ئەم گەڕانەوەیە چارەسەری ژیاری بەردەم موسڵمانانە ئەگەر بمانەوێ‌ لە مێژوودا بوونێكی حەقیقیان هەبێ‌.

حەوتەم: گواستنەوەی تەكنەلۆجیا لە ڕۆژئاواوە بە شێوەیەكی گشتگیر كار دەكاتە سەر داڕشتنی ژیان و بیرۆكەیەكە كە شبنگلەر و توینبی داوای دەكەن بەڵام ئێمە داوا دەكەین پوختگیری بكرێ‌، هەر دەبێ‌ خۆمان تەكنەلۆجیایەكی تایبەت بە خۆمانمان هەبێ‌.

ئیسلام دەتوانێ‌ وا لە مرۆڤ بكات شوێن ڕێی بنەڕەتی ڕووە و خوا چوون بكەوێ‌ تا گەشە و نەشونما بدات بە زانست و تەقەنی و سیاسەت لە بەرژەوەندی مرۆڤ دا. ئیسلام بەردەستی كاراو وزەی هەیە بۆ دۆزینەوەی چارەسەر بۆ ئەو كێشانەی بەرەو ڕوویان دەبینەوە بە مەرجێ‌ نوێگەری و پێشكەوتن لەگەڵا خۆ چواندن بە ڕۆژئاوا لە زانست و تەقەنیەتیان دا تێكەڵا نەكەین، موسڵمانان دەبێ‌ لەسەر بەها و مێژووی خۆیان و دوور لە خۆچواندن بە ڕۆژئاوا پێشكەوتنی خۆیان بگرنەبەر. دەبێ‌ موسڵمانان جیا لە وەرگرتن و خۆچواندن ڕێی نوێ‌ بدۆزنەوە بۆ نەشونما و پێشكەوتن. دەبێ‌ بگەڕێینەوە بۆ قورئان چونكە كانی گەورەی واتای تیایە كە تا ئێستا پەردەیان لەسەر لانەدراوە.

گارودی و بۆكای و ئالسون و چەندی تر هێمای نوێی ڕێی ئیسلامن لە دەیەی یەكەمی سەدەی پانزەهەمی كۆچی دا. ڕۆژێ‌ دێ‌ نەوەكانی داهاتوومان بە بزەوە سەیری ئەو دیاردەیە دەكەن بەجۆرێ‌ ئەو بازنەیە تەواو فراوان دەبێ‌، بەڵام ئەمڕۆ ئێمە بە دیدی ڕێزی تەواوەوە سەیری دەكەین. لە ماوەی سەدەی چواردەدا ئاسۆی نوێی ئیسلام لە ڕۆژئاوادا خرایە بەرچاو، بەڵام بزاڤی بێداریخوازی ڕۆژانە دڵا و عەقڵی نوێی هەڵكەوتەكان وەردەگرێ‌ لەڕێی ململانێی نێوان زانست و ئایین و ناكۆكی نێوان دەوڵەت و كڵێسادا. هەروەها لە ڕوانگەی كۆمەڵگەیەك كە لە سایەی لێكهەڵوەشانی ڕەوشتی و بێئابڕوویی ڕەهاو سیشتم و ئایدۆلۆجیای وادا وەستاوە كە وەك ڕێبازی ژیان دەركەوتوون. ئێمەش ئەو تیشكە ئاشكراكەرە لە قسەكەی گارودیەوە بەدیدەكەین كە دەڵێت: (ئیسلامم هەڵبژارد تا لە ترس و لەناوچوونم ڕزگارم بكات) دیارە یەكێ‌ لەو دوو ڕێیەی جیهان هەن بۆ ئاشكرابوونی حەقیقەتی ژیار یان ئیسلام یان خۆكوشتن، گارودی دەڵێت: كاتێ‌ ئیسلامم وەك ئلیین هەڵبژارد مشتومڕێكی بێسنورم لەگەڵا بیروباوەڕەكانی تری مەسیحیەت و جولەكەو ماركسیەت دا ئەنجام دا.ئەوەش كۆتا سەرپشكم بوو لە جولەكایەتی دا كە چەند حاخامێ‌ هەوڵیان دەدا لایەنی خوایی و تەنانەت لایەنی مرۆیی لەو ئایینەدا بگۆڕن و بیكەنە پێناوێ‌ بۆ دەست بەسەرداگرتن یان گۆڕینی ڕق بۆ بارێكی ئایدۆلۆژی، فەلسەفەی ماركسی ناتوانێ‌ كەسی مردوو لەگەڵا كەسێك دا جیا بكاتەوە كە هێشتا زیندووە. مێژوو نێوەندی زەرووری نێوان خوا و مرۆڤ نیە، نێوەندی زەرووری نێوان مرۆڤ و سروشت لە ئیسلام دا هیچ بوونێكی نیە و هەرگیز ئەو زەروورەتە بوونی نیە كە فیترەتی مرۆڤایەتی هەڵدەوەشێنێتەوە.

دكتۆر ڕشاد قەتار بە جوانترین شێوە ئەو بارە نیشان دەدات و دەڵێت: سادەكان لە هەموو كیشوەرەكانەوە ڕووەو ئیسلام دێن، لە سەدەی نوێی كۆچی دا من بینیم گەورە هەڵكەوتەكانی بیرو فەلسەفە ڕاكانی خۆبەزلزانی و تەحەدی ڕووەو ئیسلام دێن و دەڵێن ئیسلام بۆ كوێ‌ و ئیسلام چیە؟

ئیسلام لەگەڵا بەتواناترین عەقڵەكان دا گفتوگۆ دەكات لە كاتێك دا موسڵمانان لە پاشەكشەدان لەبەر نهێنیەك كە خوا خۆی دەزانێت. ئیسلام لە سەردەمی پاشەكشەی موسڵمانان دا پێشدەكەوێت، ئەمە پێویستی بە تێڕامانە. وەك دەبینین باری موسڵمانان چۆنە كەچی بەردەوام ئیسلام پێشدەكەوێ‌. بڕوا ناكەم هیچ ئایینێ‌ لەبار بێ‌ و پێشبینیەكانی ئێستا دەربكەون، بڕوام نیە ئایینێكی كەونی لەبارو ئامادە هەبێ‌ لەگەڵا مرۆڤ دا لەباری وەزعی دا هەڵسوكەوت بكات جگە لە ئایینی ئیسلام، چونكە ئیسلام دەست ناگرێ‌ بەسەر عەقڵا دا و هاندەری زانست و داهێنان و هونەر و مەعریفەیە. ئیسلام ئەو ئایینەیە كە نە لە ڕابردوو و ئێستا و داهاتوویش دا بە شكلی خوای تێدا نابینرێ‌ چونكە خوا كامڵا و گشتگیرە و خوای هەموو ئایینەكانە، ئێمە پێویستامن بەوەیە موسڵمانی پێشەنگی كردەوەیی بنێرین بۆ ڕۆژئاوا. سەبارەت بە ڕۆژئاواش دیارە دەبێ‌ بانگەوازی ئیسلامی و بەخششەكانی ڕۆژئاوا بگونجێن، ڕۆژئاوا ماندووی عەقڵیەتی خۆیەتی تا ئاستێ‌ برتراندراسل پێشبینی ئەوە دەكات و دەڵێ‌ عەقڵا و عەقڵیەت ڕۆژئاوا بەرەو نا مەعقول دەبات. گۆڤاری زانستیش ئاماژە بەوە دەدات كشانێكی ڕۆژئاوایی ڕووەو ئیسلام هەیە. گاروودی بە یەكێ‌ لە گەورە هەڵكەوتەكانی فەیلەسوفانی سەردەمەكە لەسەر كورسی جڵەوی كەونی فەلسەفە دانیشت بوو. كتوپڕ بۆی دەركەوت هەرچەندە لە لوتكەدایە كەچی هیچ نیە بۆچی، چونكە ئەو دلێری ئەوەی هەبوو ئەوە ڕابگەیەنێت تەنگژەكە باری گەیشتووەتە لای ئیسلام.

گارودی كە موسڵمان بوو تەنگژەیەك لەنێوان سێ‌ هەڵكەوتەدا ڕووی دا:

1- گالوب مۆرنۆ زۆر بە دڕندانە خۆی كوشتەوە، زانایەكی گەورەو دیار و ڕاگری خوێندنگەی دەروونی كۆمەڵایەتی ویلایەتە یەكگرتووەكان بوو.

2- تویسر كە فەیلەسوفانی ماددی و ماركسی دابەش كردو خاوەنی بەرگریكاری ناسراوی بیردۆزەكەیە بەناونیشانی (لەپێناو كارل ماركس دا) كەسی بەرچاو و جڵەوگیری دیاری ناو ڕۆژئاواو هاوڕێی گاروودی بوو، كاتێ‌ ژنەكەی لەسەر جێگەدا لەلای بوو هەستاو ژنەكەی كوشت و چوو بۆ كۆشكی ئاسایش تا لەوێ‌ خۆی بە دەستەوە بدات، ئەوكات برا بۆ نەخۆشخانەی نەخۆشیە عەقڵیەكان. ئەو ڕەوت و ڕێگەی بە ئینسكۆبیدیان بێهیوای ناسرابوو گاروودی ڕووەو ئیسلام هێنا، چونكە عەقڵا لە لوتكەی بەخششی هزری خۆیدا بوو. بیری ڕۆژئاوایی كە ڕەقی و هەڵگەڕانەوەی هەبوو، بیری ڕۆژئاوایی تا ئاستێ‌ گەیشت بە پێشكەوتن و بوونگەرایی و زەرووریەتی خۆی گەیشتە تەنگژە، هەموو تەنگژەكەیان ڕاگەیاند. لە هەموویان پاك ڕاگیرتر ڕاگری فەلسەفەی سەردەم (هایدی گارون) بوو كە فەیلەسوفێكی بوونگەرا بوو سور بوو لەسەر ئەوەی ڕێگەكە ناگاتە هیچ شوێنێك و مرۆڤ كە لەو ڕاڕاییەدایە (كە بە سەوەزەنگ) ناوی دەبرد دەبێ‌ تەحەددای ئەو بیرە بكات. ئەم كەسەش لە لوتكەی ڕاگەیاندنی مایەپووچی دا مرد، وەك سارتەر لەپێش مردنی خۆی دا وتی: فەلسەفەكەم بەرەو شكستێكی سەختی بردم، كاتێكیش لە سەرەمەرگ دا بوو پرسیاری كرد، سارتەر كە بە ڕێبەری گەنجان و خوێندكارانی زانكۆ ناسرابوو لەكاتی سەرەمەرگی دا داوای كرد قەشەیەكی گوندێكی بۆ بهێنن و وتی من حەز ناكەم كاردینال بێ‌ بۆلام چونكە بڕوام وایە ئەو پێغەمبەرێكە، دەمەوێ‌ قەشەیەك بێنن بۆلام. ئەو كەسە سادەیان هێنا بۆلای تا لێخۆشبوون یان دانپێدانانی پێ‌ ببەخشێ‌، كاتێ‌ پرسیاری لێكرا فەلسەفەكەت بەكوێی گەیاندی؟ وتی فەلسەفەكەم گەیاندمیە كۆتاییەكی شكستخواردووی سەخت، بەڵێ‌ هیچ هیوا و ئومێدێ‌ نیە لە ئیسلام دا نەبێ‌.

كاتێ‌ گاروودی گەیشتە تەنگژەكە و بە مرۆڤێكی بەتوانا و بیریارێكی دلێریش ناسرا بوو. بەرگریكاری ئیشتراكیەت و ماركسیەت بوو. كاتێ‌ زانی مەسەلەكە تەنگژەو ڕێیەكی داخراوە ڕایگەیاند تەنها هیواو ئومێدێ‌ هەبێ‌ لە ئیسلام دایە، بۆیە ناوی خۆی نا رەجا گارودی، واتە هیچ هیوایەك نیە لە ئیسلام دا نەبێ‌.

سەبارەت بە كۆتا موسڵمانی ناو ژیاری ڕۆژئاوایی كە ناوی دێنین ستیف جۆنسۆن (24 دیسەمبەری 1985) كە واتایەكی وای نیە هەرچەندە دیمەنی دەرەكی شێوە بەرچاو بوو، بەڵام كرۆكێكی وای لە خۆنەگرتبوو و چەند كارێكی مەدەنی تەكنەلۆژی دەگرتەوە. ئامانجێ‌ نەبوو تا خزمەتی بكات جگە لە سوودی ماددی ئەو ژیارە. بۆیە گۆڕانێكی گەشە سەندوو ڕووەو ئیسلام دەبینین. بەڵێ‌ ئیسلام یەكەم ئایینی موژدەبەخشە و ژمارەی موسڵمانانیش ڕوو لە زیادبوونە.

 

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics