هەینی، ٢٨ سەفەر، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

ئاشكرا كردنی بانگەوازی ئیسلام لە شاری مەككەدا

سەرەتا بانگەوازی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) بە شێوەیەكی نهێنی بوو لەگەڵ چەند كەسانێكی كەمدا بوو كە متمانەی پێ‌ دەكردن، و ئیسلامی پێ‌ ڕادەگەیاندن. (ابن إسحاق) دەفەرموێت: (سێ‌ دانە ساڵا بەم جۆرە بانگەوازی نهێنی بەردەوام بوو تا خوای گەورە فەرمانی پێ‌ كرد كە ئاینی خوا بەرقەرار بكات و بە ئاشكرا بیگەیەنێت بە بێ‌ باوەڕانی قوڕەیش و ئاشكرای بكات لەناو خەڵكیدا.Mohammed1

(ابن إسحاق) دەفەرموێت: پاشان خەڵكان پۆل پۆل دەچوونە ناو ئیسلامەوە بە پیاوان و ئافرەتانەوە تاوای لێهات باسكردنی ئاینی ئیسلام زۆر باوبوو وە بووە گفتوگۆ وباس لە نێوان خەڵكانی شاری مەككەدا، پاشان خوای گەورە فەرمانی كرد بە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) كە ئەو ئاینە ڕاستەی هاتووە بۆی ئاشكرای بكات لەناو بێ‌ باوەڕەكاندا و ئاینەكەی خۆی بگەیەنێت بە خەڵكی و بانگەوازیان بكات و پێیان ڕابگەیەنێ‌ وە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) سەرەتا سێ‌ ساڵا وەكو پێم گەیشتووە بە نهێنی ئاینی خوای گەیاندووە تاوەكو خوای گەورە فەرمانی ئاشكراكردنی پێ‌ گەیاند و ئەو ئایەتەی ناردە خوارەوە كە دەفەرموێت: (فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنْ الْمُشْرِكِينَ) (الحجر: ٩٤) وە هەروەها ئایەتی : (وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ(214)وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنْ اتَّبَعَكَ مِنْ الْمُؤْمِنِينَ(215)فَإِنْ عَصَوْكَ فَقُلْ إِنِّي بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ) (الشعرا‌ء: 214 - ٢١٦) (111).

لە ڕیوایەتێكی تردا دەفەرموێت : (پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) هەندێ‌ لە خزمانی (بەنی عبدالمطلب و بەنی عبدالمناف و بەنی نەوفەل و بەنی هاشمی) كۆكردەوە و بانگەوازی ئیسلامی سەرەتا پێ‌ ڕاگەیاندن وەكو خوای گەورە ئاگاداری كردۆتەوە وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ (الشعرا‌ء: ٢١٤) ، وە ویستویەتی بیگەیەنێت بە خزمە نزیكەكانی خۆی، (وەكو ئیمامی عەلی دەیگێڕێتەوە و) دەفەرموێت: (پێغەمبەری خوا (صلى الله عليه وسلم) بەنی عبدالمطلبی بانگ كرد و تاقمێكی زۆریان تیا بوو كە زۆر خۆر بوون و خواردنێكی زۆریان دەخوارد وە خواردنەوەیەكی زۆریان دەخواردەوە، پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) خواردنێكی زۆر كەمی بۆ دروست كردن، كە چەند مشتە جۆیەكی كەم بوو بۆی ئامادە كردن و هەر هەموویان هاتن و تێر لەو خواردنەیان خوارد و ئاوێكی یەكجار زۆریان خواردەوە و هێشتا ئاوەكە و نانەكە هەروەكو خۆی مابوو وە و هیچی لێ‌ ی كەم نەبوو بووە وە ، دوای ئەوەی تێریان خوارد پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) پێ‌ی فەرموون: (یا بنی عبدالمطلب إنی بعثت الیكم خاصە و بعثت الی الناس عامة......) واتە: ئەی كوڕانی عەبدالمطلب خوای گەورە منی بە تایبەت ناردووە بۆلای ئێوە و بۆلای خەڵكانیش بە گشتی ، و ئەم نیشانەیەی كە ئێوە بینیتان نیشانەیەكی بەسە بۆ ناسینی من، كێ‌ لە ئێوە هەڵدەستێ‌ ، پەیمانم دەداتێ‌ كە برام بێت و هاوەڵم بێت ؟ دەفەرموێت: هیچ كەس هەڵنەسا، ئیمامی عەلی دەفەرموێت: من لە هەمویان بچوكتر بووم هەستام و پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) سێ‌ جار فەرمووی دانیشە ، دوای سێ‌ جارەكە كە كەس نەبوو هەستام و پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) دەستی كردە ناو دەستم ) (112) واتە: گفتی لێ‌ وەرگرتووە، دوا بە دوای ئەوە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) وەكو سەرەتای گەیاندنی بانگەوازی ئیسلام لە شاری مەككە چووە سەر تەپۆڵكەی (صەفا) و ئەم بانگەوازەی ئاراستەی دانیشتوانی مەككە كرد :-

(ابن عباس) (‍‍‍‌‌ر.ض) دەفەرموێت : ( كاتێ‌ خوای گەورە ئایەتی وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ (الشعرا‌ء: ٢١٤ ) ی ناردە خوارەوە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) چووە سە رتەپۆڵكەی سەفا وهاواری كرد (واتە دەنگی بەرز كردەوە تاكو خەڵكی گوێیان لێ‌ بێت و بەئاگا ببنەوە) خەڵكی لە ناو خۆیاندا ووتیان: ئەوە كێ‌یە هاوار دەكات ؟ ووتیان: ئەوە محمدە، دوای ئەوە لێ‌ ی كۆبوونەوە و پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) فەرمووی : (أرأیتم إن أخبرتكم أن خیلاً تخرج من سفح هژا الجبل أكنتم مصدقیَّ؟.....) واتە: ئایا پێتان ڕابگەیەنم كە چەند ئەسپ سوارێك لەودیوی ئەو شاخەوە خۆیان ئامادە كردووە بۆ پەلاماردانتان ئێوە هەواڵەكەی من بە ڕاست دەزانن؟ ووتیان: بەڵێ‌ ئێمە بەهیچ جۆرێ‌ درۆمان لێ‌ نەبینیویت ، پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) پێ‌ی ڕاگەیاندن و فەرمووی: (فإنی نذیر لكم بین یدی عذاب شدید..) واتە: ئاگادار بن من ئاگادار كەرەوەیەكم بۆ ئێوە لە پێش سزایەكی سەختی خوای گەورە كە بگات بە ئێوە، پاشان ئەبولەهەب لەناو هەموویاندا ووتی: دەستەكانت بشكێ‌ و ووشك بێت بۆ ئائەمە ئێمەت كۆكردۆتەوە بەم بەیانی یە، دواجار خوای گەورەش ئەم سورەتەی دابەزاند : (تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ(1)مَا أَغْنَى عَنْهُ مَالُهُ وَمَا كَسَبَ(2)سَيَصْلَى نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ(3)وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ(4)فِي جِيدِهَا حَبْلٌ مِنْ مَسَدٍ) (المسد: ١ - ٥) (113).

ئەبو هورەیرە (ر.ض) دەفەرموێت : ( كاتێ‌ خوای گەورە ئەو ئایەتەی : وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ی ناردە خوار بۆ پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) قوڕەیشی هەموو بانگ كرد و كۆبوونەوە، بە تایبەت و بەگشتی قسەی لەگەڵ كردن وە دەقی فەرموودەكەی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) بەم جۆرە بوو پێ‌ی فەرموون : (یا معشر قریش إشتروا أنفسكم من الله لاأغنی عنكم شیئاً، یا بنی كعب بن لۆی أنقژوا أنفسكم من النار......) واتە: (هۆ كوڕانی قوڕەیش خۆتان بكڕنەوە لە خوای گەورە ، من هیچ شتێكم پێ‌ ناكرێ‌ بۆتان لە قیامەتدا لە بەرامبەر خوادا (واتە: تەنها خزمایەتی نێوان من و ئێوە هیچ سوودێكتان پێ‌ ناگەیەنێت ، ئەگەر باوەڕ نەهێنن)، هۆ كوڕانی كەعبی كوڕی لوئەی خۆتان ڕزگار كەن لە ئاگر من هیچم پێ‌ ناكر ێت بۆ ئێوە لە قیامەتدا لای خوای گەورە، هۆ كوڕانی موڕەی كوڕی كەعب خۆتان ڕزگار كەن لە ئاگر من هیچم پێ‌ ناكرێت بۆتان لای خوای گەورە، هۆ كوڕانی عبدالشمس خۆتان ڕزگار كەن لە ئاگر من هیچم پێ‌ ناكرێت بۆتان لای خوا لە ڕۆژی قیامەتدا، هۆ كوڕانی عبدالمگلب خۆتان ڕزگار كەن لە ئاگر من هیچم پێ‌ ناكرێت بۆتان لای خوا لە ڕۆژی قیامەتدا ، هۆ صەفییەی ثوری پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) هیچم پێ‌ ناكرێ‌ بۆت لای خوای پەروەردگار، هۆ فاطمه ی كچی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) لە ماڵ و سامان چیت دەوێت بیبە و خۆت بپارێزە لە ئاگر، هیچم پێ‌ ناكرێ‌ بۆت لای خوای گەورە تەنها ئەو پەیوەندیە خزمایەتی یەی هەیە لە نێوانماندا و ئەویش بە مافی خۆی دەگەیەنم) (114).

 

لە ڕیوایەتەكەی (قوبەیسە و زوهیرَی كوڕی عەمر) دا دەفەرموێت: ( كاتێ‌ خوای گەورە ئایەتی : وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ ی دابەزاند بۆ پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) چووە لای كۆمەڵە بەردێكی شاخەكەوە و چووە لای هەرە بەرزترین بەردیان و هاواری كرد: هۆ كوڕانی عەبدالمناف من ئاگادار كەرەوەم بۆ ئێوە، نمونەی من وئێوە وەكو نمونەی پیاوێك وایە كە دوژمنی بینیوە و ڕای كردووە بۆ ئەوەی خزمانی لێ‌ ئاگادار بكاتەوە و ترساوە لەوەی كە دوژمنانی پێش بكەوێت و هاوار دەكات هۆ بەیانیتان، هۆ بەیانیتان، بۆتان هاتن، بۆتان هاتن، منیش بە هەمان شێوەم بۆ ئێوە.....)(115) لە ڕیوایەتێكی تردا (قەتادە) (ر.ض) دەفەرموێت: (پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) چووە سەر تەپۆڵكەی صەفا و هەموو تیرەكانی قوڕەیش ی بانگ كرد بۆ ئاینی خوا و ئاگاداری كردنەوە و هەڕەشەی لێ‌ كردن لە توڕەیی خوای گەورە، بەڵام هەندێك لەوان ووتیان : ئەم هاوەڵەتان شێت بووە و لە شەوەوە وڕێنەی كردووە تا بەرە بەیان، پاشان خوای گەورە ئەم ئایەتەی دابەزاند: (أَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍ إِنْ هُوَ إِلاَّ نَذِيرٌ مُبِينٌ) (الاعراف: ١٨٤) واتە: ئایا بیر ناكەنەوە كە هاوەڵەكەیان بە هیچ جۆرێك جنۆكەی لەگەڵدا نی یە و شێت نی یە تەنها ئەوە نەبێت ئاگادار كەرەوەیە

وهەڕەشە كارێكی ئاشكرای خوای گەورەیە بۆلای خەڵكان.) (116).

بەم شێوەیە بۆ یەكەمجارە قوڕیش لە خودی پێغەمبەرەوە (صلى الله عليه وسلم) ئەم ووشانە دەبیستن

(خۆتان ڕزگاركەن لە ئاگر!!) وە هەروەها(من پێغەمبەرم بۆلای ئێوە) وە هەروەها بیستنی مقۆمقۆی موسوڵمانان لەناو خۆیاندا سەبارەت بە ڕاگەیاندنەكەی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) و ڕونكردنەوەی ئاینی بێ‌ باوەڕان: كە ئەو بتانەی ئەوان دەیانپەرسستن پەرستنێكی پووچە و هیچ قازانج و زەرەرێكی بەدەست نی یە و هیچ پیرۆزی یەكی نی یە، و نابێ‌ بە هیچ جۆرێك لێ‌ ی بترسێن و ئەویش بەردێكە وەك ئەو بەردانەی كە خوای گەورە دروستی كردووە بۆ بەرژەوەندی مرۆڤ ، وە نەك خۆیان بەڵكو باوك و باپیرانیشیان گومڕا و سەرلێشواو و نەفام بوون، وە تەنها ئاینی خوای گەورە ئاینی پێغەمبەرە (صلى الله عليه وسلم) وە ئەو ئاینانەی تر هەمووی پووچن ، بێ‌ باوەڕەكان بەم شێوەیە نەیان دەزانی چی بكەن، بۆیە سەرەتا كەوتنە دەمەقاڵە كردن و موجادەلە كردن و بە هەموو شێوەیەك ڕێگریان دەكرد، لە بەرامبەر پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) و ئاینی ئیسلامدا . بێ‌ باوەڕەكان زۆر كەلەڕەقانە سوور بوون لەسەر مانەوەیان لەسەر بیروباوەڕە پوچەكەی خۆیان و باوك و باپیرانیان، بۆیە سەرەتا كۆبونەوەیەكیان ئەنجامدا پێش ئەوەی هەموو قافڵەی حاجی یەكانی دوورگەی عەرب بگەنە ناو شاری مەككە تاهەموویان یەك ڕاوبۆچوونیان هەبێت بەرامبەر بە پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) وە لای هەموو حاجی یەكان ئاشكرای بكەن كە ئەم كابرایە كێ‌یە؟ و چی یە؟ بۆ ئەوەی یەكێ‌ لە قوڕەیشی یەكان نەڵێ‌ ڕاست دەكات و یەكێكی تر بڵێت درۆ دەكات وە تاوەكو هۆزەكانی عەرەب گومانیان بۆ دروست نەبێت كە ئەمانیش لەناو خۆیاندا گومانیان هەیە یەكێ‌ دەڵێ‌ وایە و یەكێ‌ دەڵێ‌ وانی یە.

ئیبن ئیسحاق دەیگێڕێتەوە: لە (ابن عباس)ەوە (‍‍‍‌‌ر.ض) كە فەرموویەتی: (وەلیدی كوڕی موغیرە كۆمەڵێ‌ ناودار و سەركردەی قوڕەیشی لەلا كۆبوونەوە و وەلید ئەو ڕۆژە لە هەموویان تەمەن درێژ تر و پایە بەرز تر بوو وە نزیكی كاتی حەج كرن هاتبوو، وەلید بە كۆمەڵی قوڕەیشی ووت: ئەی كۆمەڵانی قوڕەیش خۆتان دەزانن وا كاتی حەج هاتووە و نزیك بۆتەوە و پیاوانی عەرەب دەگەنە ئێرە و بێ‌گومان هەواڵی ئەو كابرایەی كە لەناوتاندایە پێیان گەیشتووە، لەبەر ئەوە هەستن تا یەك ڕاتان هەبێت و یەكتر بە درۆ نەخەنەوە بۆ ئەوەی سبەینێ‌ هەندێكتان ووتەكەی پێچەوانەی ئەوانی ترتان نەبیت، ئەوانیش ووتیان: ئەی (أبا عبدالشمس) تۆ ؟ چی دەڵییت تا ئێمەش ئەوە بڵێینەوە؟

وەلید ووتی: نەخێر ئێوە بڵێن و منیش گوێتان لێ‌ دەگرم، یەكێكیان ووتی: دەڵێین فاڵچی یە ! ئەویش ووتی : نەخێر وەڵاهی فاڵچی نی یە و فاڵچی و فاڵا گرەوەمان بینیوە و نەزمزمە و نەوەسوەسە و نە ووتەی بچوكی ناو كاهینانی لێ‌ ئاشكرایە، هیچی بە موحەممەدەوە نی یە، یەكێكی تریان ووتی: دەڵێین شێتە !! ئەویش ووتی: نەخێر شێت نی یە و شێتمان بینیوە و ناسیومانە، نەدەست وەشاندن و نە چاوتروكاندن و نەكەف كردنی لێوی پێوە دیارە و نەوەسوەسەشی لەگەڵدایە، یەكێكی تریان ووتی: دەڵێین: شاعیرە !! ووتی: نەخێر شاعیر نی یە و شیعرمان ناسیوە بە ڕەجەز و ڕەوان بێژی و......هتد، بە هیچ جۆرێك ووتەكانی لە شیعر ناچێت، یەكێكی تر ووتی: دەڵێین: ساحیرە !! ووتی: نەخێر ساحیر نی یە، سیحرباز و سیحرەكانیشمان بینیوە، نە موحەمەد فوو دەكات و نە شتیش گرێ دەدات، وتیان: ئەی چی؟ بڵێین ئەی ئەبا عبدالشمس تۆ شتێكمان بۆ بدۆزەرەوە ئەویش ووتی: وەڵاهی ووتەكانی زۆر شیرینە و بناغەكەی زۆر ڕیشەدارە و ڕەگی داكوتیوە و سەرەوەشی بە ڕاستی پڕ فەڕ و بەهایە (و لە ووتەی مرۆڤ ناچێت) و هەر شتێك بڵێن بەرامبەری هەموو خاوەن ئەقڵێك دەزانێت كە ئێوە هەڵەن و درۆ دەكەن، و نزیكترین قسە بكرێت بەرامبەری ئەوەیە كە بڵێن: سیحربازنی یە بەڵام ووتەكانی سیحرە !، سیحرێكە لە كەسانی ترەوە وەری گرتووە و هاتووە بە سیحرێك كە پیاو لە برای خۆی دەكات و پیاو لە باوكی خۆی دەكات و پیاو لە ژنی خۆی دەكات و پیاو لە خزمانی خۆی دەكات و ئاژاوە دەنێتەوە لە هەموو شوێنیك.

پاشان قوڕەیشیەكان دڵخۆش بوون بەوەی كە شتێكیان دەست كەوتووە ئەویش پڕ و پاگەندەیەكی درۆیە بۆ ناشیرین كردنی پێغەمبەر(صلى الله عليه وسلم) ئەوەبوو كە كاتی حەج هات كۆمەڵ كۆمەڵا هەریەكەی چوونە سەر رێگەیەك لەو ڕێگایانەی كە حەجاج پیایدا تێدەپەڕین بۆ ناو شاری مەككە و لەولای ڕێگەكە دادەنیشتن بۆ پێشوازی كردن لە حاجیەكان وە كە حاجیەكان بەلایاندا تێدەپەڕین بەسەرهاتەكەی پێغەمبەریان (صلى الله عليه وسلم) بۆ باس دەكردن و هەموشیان دەیان ووت: ئەم كابرایە بەو شێوەیەیە، تا ئەوەبوو خوای گەورە سەبارەت بە تاوانكاری گەورە وەلیدی كوڕی موغیرە ئەم ئایەتەی ناردە خوارەوە كە دەفەرموێت ": (ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا(11)وَجَعَلْتُ لَهُ مَالاً مَمْدُودًا(12)وَبَنِينَ شُهُودًا(13)وَمَهَّدْتُ لَهُ تَمْهِيدًا(14) ثُمَّ يَطْمَعُ أَنْ أَزِيدَ(15)كَلاَ إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا) (المدثر: ١١ - ١٦) (117) .

لە ڕیوایەتێكی تردا دەفەرموێت: (وەلیدی كوڕی موغیرە هات و پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) قورئانی بەسەردا خوێندەوە ئایەتی : (إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنْ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ) (النحل: ٩٠)، وا دەركەوت كە دڵی نەرم بووە بۆ ئیسلام، ئەم باسە گەیشتەوە بە ئەبوجەهل و ئەویش هات بۆلای و پێ‌ی ووت: مامە خزمانت دەیانەوێت هەندێك پارەت بۆ كۆبكەنەوە، ووتی بۆچی؟ ئەبوجەهل ووتی: بۆ ئەوەی پێت بدەن، بۆ ئەوەی لەو قورئانەی كە بیستوتە پاشگەز ببیتەوە ‍‍!! وەلید ووتی: قوڕەیش هەموویان باش دەزانن كە من لە هەموویان پارەدار ترم، ئەبوجەهل ووتی: ووتەیەك بڵێ‌ بەرامبەر بە محمد و قورئان تا خزمانت بزانن كە تۆ ڕازی نیت بە ئاینی محمد !! وەلید ووتی: جا چی بڵێم؟ وەڵاهی پیاوتان تیا نی یە وەك من شارەزا بێ‌ لە شیعر و جۆرەكانی ، وەڵاهی ئەو قسانەی كە ئەو دەیكات ڕەونەقدارە و شیرینە، سەرەوەی پڕ بەرە، قەدەكەی ئەستورە هەر بەرز دەبێتەوە و ئەوەی خوار خۆی تێك دەشكێنێت و هیچ شتێك بەسەریدا بەرز نابێتەوە، ئەبوجەهل ووتی: خزمانت ڕازی نابن لێت تا ووتەیەكی پێ‌ نەڵێیت !! وەلید ووتی: دەلێم گەڕێ‌ تا بیرێكی لێ‌ بكەمەوە ، كاتێك بیری لێ‌ كردەوە ووتی: ئەمە سیحرێكە لە كەسانێكی ترەوە فێری بووە، وە خوای گەورەش ئەم ئایەتەی (ذَرْنِي وَمَنْ خَلَقْتُ وَحِيدًا) دابەزاند) (118).

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

(111) أنظر : سيرة ابن هشام ) 1/295(، و البيهقي في (دلائل النبوة)( 2/175) .

(112) أخرجه: أحمد في (كتاب فضائل الصحابة)(1220) و قال محققه: إسناده صحيح، و قال الهيثمي في (مجمع الزوائد)( 8/302): رواه أحمد ورجاله ثقات .

(113) أخرجه: البخاري ( 4770)، و مسلم( 507)، وأحمد( 1/281)، و الترمذي( 3363)، و الطبري ( 2/319)، و البغوي في (شرح السنة)( 3742 )، و ابن مندة(950)، و البيهقي في (دلائل النبوة) ( 2/181)، و ابن حبان (6550) و قال محققه: إسناده صحيح على شرطهما، و ابن سعد في (الطبقات) ( 1/133) .

(114) أخرجه: البخاري ( 4771 ، 2735) ، و مسلم ( 503 ، 508) ، و أحمد ( 2/333) ، و الدارمي (2/761) وفي (2632)، و النسائي ( 6/249)، و الترمذي (3185)، والبغوي في (شرح السنة) ( 13/329) ، و البيهقي في (السنن الكبرى) (6/280)، وابن حبان ( 646).

(115) أخرجه: أحمد( 5/60)، و مسلم ( 505) .

(116) أخرجه: الطبري بإسناد صحيح الى قتادة ، كما قال الحافظ في (الكافي الشاف)( 2/187) .

(117) أنظر: سيرة ابن هشام ( 1/302)، و البيهقي في (الدلائل) ( 1/187)، و الطبري في (التأريخ) ( 2/321)، وابن كثير في (البداية)( 3/63) ، و اخرجه ايضاً: الحاكم (المستدرك ) (2/507 ) و صححه على شرط البخاري و وافقه الذهبـي ، و وافقه ايضاً الشيخ الألباني في (صحيح السيرة ) (ص:159) وقال محقق (الشفاء) (692):حديث حسن .

(118) أخرجه : الحاكم (2/507 ) و صححه على شرط البخاري و وافقه الذهبـي ، والبيهقي ( الدلائل ) (2/198) و صححه ايضا الشيخ الألباني في ( صحيح السيرة ) (ص/159): على شرط البخاري .

 

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics