٤ جەمادی یەکەم، ١٤٣٩هـ
قەبارەی نووسین

پەندو نموونە هێنانەوەكانی قورئان (أمثال القرآ‌ن)

نموونە هێنانەوە شێوازێكە لە شێوازەكانی قورئان بۆ ناساندن‌و جوان نیشاندانی بیروڕاكانی ئیسلام، "لا مەعقول" كردن بە "مەعقول"‌و "نامەحسوس" كردن بە "مەحسوس"‌و "نادیار" كردن بە "دیار"‌و لێچواندنی ئەم بە ئەو یەكێكە لەو ستێڵانەی "ئوسولوبانەی" قورئان ئەیگرێتە بەر بۆ ئامادەكردنی زیهنی خوێنەرەكەی بۆ ئەوەی عەقڵی بجوڵێنێ‌‌و ماناو ئەفكاری جوانی لێدەربهێنێ‌، بۆ نموونە: خوای گەورە نموونەی (هەق)‌و (ناهەق) "الحق والباطل" لە قورئاندا بە دوو نموونە باس ئەكات لەیەك كاتدا كە خوێنەر ئەتوانێ‌ بیروڕاو جوانی زۆری لێدەربهێنێ‌... خوای گەورە ئەفەرموێ‌: (أَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رَّابِياً وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاء حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِّثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاء وَأَمَّا مَا يَنفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللّهُ الأَمْثَالَ) (الرعد : 17). پەندو نموونە هێنانەوەكانی قورئان واتە: (خوا لە ئاسمانەوە ئاو ئەبارێنێ‌‌و خێرا دۆڵەكان هەریەك بە پێی خۆیان ئاو ئەڕژێتە ناویان‌و لافاوەكەش چی خاشاك‌و زبڵا هەیە ئەیگرێت بە كۆڵەوە، هەروەها ئەو كاتەش كە ئاگر ئەكەنەوەو خشڵێك گرمە دەكەن بە هەمان شێوە خاشاك‌و شتی بێ كەڵكی تری وەك زبڵی ناو دۆڵەكە سەر ئاگرەكە ئەكەوێت، بەوشێوەیە خوا نموونە دەهێنێتەوە بۆ (هەق)‌و بۆ (ناهەق)، جا ئەوەی زبڵا‌و بێ‌ سوودە فڕێ‌ ئەدرێت ‌و ئەوەشی بە سوودە لە زەویدا جێگیر ئەبێت‌و ئەمێنێتەوە، ئا بەم شێوەیە خوا نموونە دەهێنێتەوە لە قورئاندا).

سەیری ئەم نموونە بكەی دوو پەندی تێدایە: یەكەم پەندێكی ئاوی، دووەم: پەندێكی ئاگری.

ـ پەندە ئاویەكە: (قورئانی شوبهاندووە بە ئاو) دۆڵەكانیش بە دڵەكان (شبهات وشهوات)ی ناودڵیش بە زبڵا‌و خاشاك.

كە قورئان چوویە ناو دڵا پڕی ئەكات لە (هەق‌و نوور)‌و گومان ‌و دوودڵی‌و ئارەزووبازی‌و نەفپەرستی سەرئاو ئەكەوێ‌‌و دێتەدەرەوە.

ـ پەندە ئاگرییەكەش (قورئانی شوبهاندووە بە ئاگر)‌و مەنجەڵەكانیش بە دڵەكان‌و (شبهات‌و شهوات)ی ناو دڵەكانیش بە چڵكوشتی بێ كەڵك كە قورئانەكە چوویە ناو دڵەكە پڕی ئەكات لە روناكی، ‌و گەرموگوڕی ئەكاتەوە ‌و گومان‌و ئارەزووپەرستی دەرئەكاتە دەرەوە.

لەم دوو نموونەیەوە ئەتوانین لە هەموو رووەكانی رەوانبێژی‌و دەروونی‌و پەروەردەیی‌و زانستییەوە پەندوئامۆژگاری لێوەربگرین، با بۆ نموونە چەند پەندێك باس بكەین:

ـ قورئان وەك ئاو وایە، ژیانی پێوەیە، هەركەس بەهرەمەندببێ‌ لێی ‌و دەم بخاتە كانیاوی قورئانەوە، زیندوو ئەبێتەوە، پاراو ئەبێ‌‌و تینوێتی ئەشكێ‌، بە پێچەوانەشەوە هەركەس لە قورئان دووربێ‌ هەمیشە تینوە، بە هیچ شتێكی تر تینوێتی ناشكێ‌‌و سوكنایەتی بۆ نایەت‌و بەردەوام دەمی وشكە.

ـ قورئان گرەنتی ئەو ئەدات بە مرۆڤ كە بچێتە هەر دڵێك زبڵا‌و خاشاكی گومان ‌و ئارەزووپەرستی ئەكاتە دەرەوە ئەگەر دەرگای دڵەكانی بۆ بكرێتەوەو وەك پێویست رێگەی بدرێ‌ بۆ چوونە ژوورەوەی تا ئاوەكەی سەر ئەكات‌و ئەو (شوبهە)‌و (شهوە)ە ئەگرێتە كۆڵا‌و فڕێی ئەدات.

ـ دڵەكان وەك دۆڵەكان وان، چەندان لۆچ‌و پێچیان تێدایە، هەر لۆچەی خۆشەویستییەكی ناشەرعی، رقێكی نادروست، حەزێكی خراپ، عەشقێكی بێكەڵك، خۆی تێدا حەشارداوە، هەروەك چۆن لەپێچ‌و كەناری دۆڵەكاندا زبڵا‌و خاشاك كۆبووەتەوە، لافاوی دۆڵەكان ئەو زبڵانە ئەگرێت بە كۆڵەوەو لەو سەری دۆڵەكەوە دەریان ئەكاتە دەرەوە قورئان‌و دڵیش هەر وایە!!

بۆ پەندە ئاگرییەكەش هەروایە‌و ئەتوانی چەندان پەندو وانەی بە كەڵكی لێوەربگرێ‌.

هەندێ‌ لە زانایان لەوانە (ئیمامی شافیعی) ئەفەرمووێ‌: "نموونە هێنانەوەكانی قورئان پڕن لە ئەحكام‌و یاسا، هەروەك چۆن پڕن لە پەندو ئامۆژگاری، ‌و بە بەشێك لە مەرجەكانی موجتەهیدی ئەزانی". تەنانەت (ماوردی) ئەفەرموی: ".. إن من أعظم علوم القرآ‌ن علم أمثاله والناس فی غفلە عنه..". واتە: گەورەترین زانستی قورئان، زانستی نمونە هێنانەوەكانیەتی كە خەڵكی لێی بێ ئاگان.

ئیمامی سیوطی لە شێخ عیزەددینەوە ئەگێڕێتەوە كە فەرمویەتی: "خوای گەورە ئەو هەمووە نموونەی هێناوەتەوە لە قورئاندا بۆ ئەوەیە ئامۆژگاری خەڵكی بكات ‌و شتیان بخاتە یادو جا چۆن باس لە ئەو هەموە پلە جیاوازە ئەكات لە ئەجرو پاداشتدا یان باس لە رەنجخەساری ئەكات‌و مەدحی فڵانە شت ئەكات ‌و زەمی فڵانە شت ئەكات‌و بەوشێوەیە هەرواش ئەو نموونە هینانەوانە بەڵگەی هەندێ‌ ئەحكامەو یاساشن..".

پەند داهێنان لە قورئاندا وەك زانایان باسی ئەكەن سێ جۆرە:

جۆری یەكەم: پەندی ئاشكرا "المصرحة".

جۆری دووەم: پەندی پەنهانی "الكامنة".

جۆری سێیەم: پەندی بە مانا پەند "المرسلة".

یەكەمیان: هەموو ئەو پەندانەن كە وشەی (مثل)ی بۆ بەكارهێنراوە، وەك:

ـ (مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَاراً) (البقرة: 17).

ـ (..كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللّهُ الأَمْثَالَ) (الرعد: 17).

دووەمیان: ئەو پەندانەن كە لێكچواندنیان تێدایە، بەڵام وشەی (مثل)ی تێدا نییە‌و ئەكرێ‌ رستەیەكی كورت بخەیتە بری ئەو بۆ نموونە:

ـ (وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَاماً) (الفرقان: 67).

ـ (..وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً) (الإسراء: 110).

ـ (وَلاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ) (الإسراء: 29).

ئەمانە ئەتوانرێ‌ ناوی (خیر اڵامور أوسطها)ی لێی بنێی.

یان: ـ (..أََوَلَمْ تُؤْمِن قَالَ بَلَى وَلَـكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي..)، ئەتوانی بڵێی ئەمە ئەو پەندەیە كە ئەڵی: (لیس الخبر كالمعاینة)، یان ئەتوانی لە ژێر پەندی: (كما تدین تدان)دا چەندان ئایەتی وەك: (مَن يعْمَلْ سُوءاً یُجْزَ بِهِ..)، (هَلْ جَزَاء الْإِحْسَانِ إِلَّا الْإِحْسَانُ) دابنێی.

بۆ سێیەمیشیان هەموو ئەو ئایەتانەن كەوەك (پەند) بەكاردێن بۆ نموونە:

ـ (..الآنَ حَصْحَصَ الْحَقُّ..). خەڵكی لەكاتی قسەكردندا بەكاری دێنێ‌.

ـ (... قُضِيَ الأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ).

ـ (..أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ).

ـ (..وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ..).

ـ (...كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ).

ـ (..وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْئاً وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ..).

ـ (..تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَقُلُوبُهُمْ شَتَّى..)

لێدوان زیادکە


هاوڕێمان بە لە فەیسبوك



‌قورئانی پیرۆز

Quran

دواین لێدوان

دیزاینکراوە لەلایەن گروپی ٢٤

joomla statistics